អ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន លើកឡើងថា ការកែទម្រង់របស់រដ្ឋាភិបាល លោកហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលកំពុងបន្តធ្វើតាមជំហានគីង្គក់ «បង្រួមក្បាល ពង្រីកខ្លួន» ដែលធ្វើមិនចំចំណុចគន្លឹះ ដើម្បីឈានទៅពង្រឹងវិស័យការពារជាតិ ខណៈរដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាពក្នុងការការពារទឹកដីរបស់ខ្លួននោះ នឹងមិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ នៅពេលដែលបច្ចុប្បន្នថៃនៅតែបន្តសម្រុកឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាតាមអំពើចិត្ត។
ការលើកឡើងនេះ បន្ទាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងនៅក្នុងពិធីសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់អគារអគ្គនាយកពន្ធដារថ្មី កាលកពីថ្ងៃទី២១ ខែឧសភាថា ការធ្វើកំណែទម្រង់របស់រដ្ឋាភិបាល គឺត្រូវ«បង្រួមក្បាល ពង្រីកខ្លួន» ដោយលោកបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវការធ្វើកំណែទម្រង់ចាប់តាំងពីដើមអាណត្តិមកម្ល៉េះ។
លោកថា៖ «មកដល់ម៉ោងនេះ ក្រសួងមុខងារសាធារណៈ គណៈកម្មការកំណែទម្រង់យើងបានធ្វើការហើយ ១៦ក្រសួង ស្ថាប័នបានធ្វើការកែសម្រួល ក្នុងនោះទូទាំងរដ្ឋាភិបាលមកដល់ម៉ោងនេះ ក្រោយពីការពិនិត្យ១៦ក្រសួងស្ថាប័ននេះ យើងមានគម្រោងរហូតទៅដល់កែសម្រួលកាត់បន្ថយ៣អគ្គនាយកដ្ឋាន ៣០នាយកដ្ឋាននៅតាមក្រសួងផ្សេងៗ ហើយនៅបន្តធ្វើតទៅទៀត»។
លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៥ខែឧសភានេះថា ការប្រកាសធ្វើកំណែទម្រង់របស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺជារឿងល្អ។ ក៏ប៉ុន្តែលោកថាកំណែទម្រង់នេះ ធ្វើឡើងមិនទាន់ចំចំណុចគន្លឹះ គឺការកេះមិនត្រូវរមាស់ ដោយបែរជាទៅលុបចោលអគ្គនាយក និងនាយកដ្ឋានបច្ចេកទេសទៅវិញ ចំណែកឯមន្ត្រីនយោបាយយ៉ាងច្រើនសម្បើមឥតប្រយោជន៍ បែរជាមិនកាត់បន្ថយ។ ការមិនកាត់បន្ថយក្រសួង មិនកាត់បន្ថយមន្ត្រីនយោបាយ ដូចជា រដ្ឋមន្រ្តី ទេសរដ្ឋមន្ត្រី ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីអមនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋលេខាធិការ អនុរដ្ឋលេខាធិការ ជំនួយការ និងទីប្រឹក្សារហូតដល់រាប់ពាន់នាក់ ប៉ុន្តែបែរជាមកកាត់មន្ត្រីបច្ចេកទេស ស្ថាប័នបច្ចេកទេស គឺជាការធ្វើមិនចំចំណុចនោះទេ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំគ្មានជំនឿទៅលើកំណែទម្រង់របស់រដ្ឋាភិបាល លោកហ៊ុន ម៉ាណែត នោះទេ ហេតុអីបានអ៊ីចឹង? ពីព្រោះវាត្រូវកំណែទម្រង់ពីលើចុះមកក្រោម ដូចជា ក្រសួងចំនួន២៨ ហើយរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានចំនួន២ទៀត វា៣០ក្រសួងហើយ រដ្ឋមន្ត្រីត្រូវ៣០នាក់ហើយ ដូច្នេះត្រូវកាត់បន្ថយមកចំនួន១០ក្រសួងបានហើយ។ ដូចនៅប្រទេសវៀតណាម ពលរដ្ឋគេរហូតដល់ ១០១លាននាក់ មានតែ១៤ក្រសួង នៅជប៉ុនជាង១០០លាននាក់ជាងដែរ មានតែ១១ក្រសួង ហើយកម្ពុជាយើងមាន១៧លាននាក់មានដល់៣០ក្រសួង និងរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន ដូច្នេះវាច្រើនណាស់»។
មន្ត្រីគណបក្សប្រឆាំងរូបនេះ បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គួរមើលគំរូប្រទេសវៀតណាមនិងប្រទេសជប៉ុន ក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់ គឺត្រូវបង្រួមក្រសួងមកនៅត្រឹម១០ តំណែងរដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការ នៅតាមក្រសួងនីមួយៗដែលបច្ចុប្បន្នមានសរុបដល់ ១៦០០នាក់ គួរទុកត្រឹម២នាក់ក្នុងមួយក្រសួង ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីមាន១២នាក់គួរទុកត្រឹម២នាក់ ចំណែកតំណែងទេសរដ្ឋមន្ត្រីដែលបច្ចុប្បន្នមាន២២នាក់គួរលុបចោល។ ក្រៅពីនេះ តំណែងរដ្ឋមន្ត្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ត្រីបច្ចុប្បន្នមាន២៩នាក់ ក៏ត្រូវលុបចោលផងដែរ ពីព្រោះនៅប្រទេសជប៉ុន និងនៅបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀត គេមិនមានតំណែងទាំងនេះទេ។
បើតាម លោកអ៊ុំ សំអាន នៅប្រទេសវៀតណាម និងនៅជប៉ុន ក៏ដូចកម្ពុជា កាលពីឆ្នាំ១៩៩៣ផងដែរ គឺមានរដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយក្រសួង ហើយប្រសិនបើលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើកំណែទម្រង់កាត់បន្ថយក្រសួងមកនៅត្រឹម១០ ហើយក្នុងមួយក្រសួងមានរដ្ឋលេខាធិការ២នាក់ និងអនុរដ្ឋលេខា២នាក់ នោះនឹងមានរដ្ឋលេខាធិការនិងអនុរដ្ឋលេខាធិការតែ៤០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ខណៈបច្ចុប្បន្នមានរហូតដល់ ១៦០០នាក់។ ទីប្រឹក្សានិងជំនួយការបច្ចុប្បន្នមានរហូតដល់ជាង ៦០០០នាក់ ក៏ត្រូវបង្រួមមកត្រឹម ៥០ឬ១០០នាក់ផងដែរ នោះកម្ពុជានឹងអាចសន្សំថវិកាជាតិបានរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដើម្បីយកថវិកាទាំងនេះទៅពង្រឹងវិស័យយោធា។
លោកបន្ថែមថា សូម្បីចៅហ្វាយខេត្តរង ក្នុងមួយខេត្តៗមានរហូតដល់ជាង១០នាក់ តាមអគ្គនាយកដ្ឋាន និងនាយកដ្ឋានមួយៗ មានរងដល់១០-២០នាក់ ស្នងការរងក៏មានពី២០ទៅ៣០នាក់ក្នុងខេត្តនីមួយៗ ហើយអគ្គស្នងការរងក៏មានរហូតដល់៥០-៦០នាក់ដែរ គឺច្រើនណាស់ គួរកាត់បន្ថយតំណែងរងមកនៅត្រឹមតែ២នាក់បានហើយ។
លោកថា៖ «ដូច្នេះត្រូវបង្រួមអានឹងដែរបានអាចកាត់បន្ថយទៅលើការចំណាយថវិកាជាតិខ្ជះខ្ជាយ។ ខេត្តមួយចំនួន ដូចជាប៉ៃលិន កែប អីលុបចោលទៅ ព្រោះចំណាយលុយអត់ប្រយោជន៍ខេត្តតូចៗហ្នឹង។ ដូច្នេះវាត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់របៀបហ្នឹង ហើយលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ គ្រួសារនិយម បក្ខពួកនិយម បានអាចធ្វើការកែទម្រង់បាន។ ការស្តារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស ងាកមកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ មានគណបក្សប្រឆាំងនៅក្នុងសភា ក៏ជាការជួយទៅដល់កំណែទម្រង់ ដើម្បីឈានទៅដល់កំណែទម្រង់វិស័យយោធា ដើម្បីឱ្យទាហានយើងមានប្រាក់ខែសមរម្យ បំពាក់សព្វាវុធទំនើបៗទៅ យើងអាចការពារទឹកដីយើងពីការឈ្លានពានរបស់ថៃបានហើយ»។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា យល់ស្របទៅនឹងការលើកឡើងរបស់លោកអ៊ុំ សំអាន ដោយបន្ថែមថា ក្រៅពីនេះ ស្ថាប័នក្រុមប្រឹក្សាពិគ្រោះនិងផ្តល់យោបល់ ដែលមានគណបក្សចំនួន២៨ ត្រូវបាន លោកហ៊ុន សែន បង្កើតឡើង ក៏ត្រូវលុបចោលផងដែរ ដើម្បីកុំឱ្យចំណាយថវិកាជាតិខ្ជះខ្ជាយឥតប្រយោជន៍តទៅទៀត។
លោកថា៖ «អ៊ីចឹងអាក្រុមប្រឹក្សាពិគ្រោះ និងផ្តល់យោបល់ហ្នឹង មិនគួរឱ្យមានទេអាណត្តិក្រោយៗ ពីព្រោះប្រើប្រាស់លុយជាតិច្រើនណាស់ ផ្តល់ប្រាក់ខែឱ្យពួកគេដែលជាការបំផ្លាញថវិកាជាតិ បានពីការបង់ពន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ បើរដ្ឋាភិបាល ហ៊ុន ម៉ាណែត ចង់ធ្វើកំណែទម្រង់ គឺត្រូវលុបស្ថាប័នហ្នឹងចោល ព្រមទាំងលុបស្ថាប័នអីផ្សេងៗ និងក្រសួងមួយចំនួនទៀត។ អាហ្នឹងវាពាក់ព័ន្ធនឹងគោលការណ៍កែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល។ គណបក្សចំនួន២៨ នៅក្រោមគណបក្សប្រជាជន គឺជាគណបក្សអាយ៉ងមានតែក្បាលអត់ខ្លួនអត់ជើង»។
ស្របពេលនឹងការធ្វើកំណែទម្រង់ លោក ម៉ែន ណាត បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវប្រញ៉ាប់ដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិផ្សេងទៀត និងក៏ត្រូវប្រើកម្លាំងទ័ពឱ្យបានខ្លាំងក្លាបំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការបន្តសម្រុកចូលឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរជារៀងរាល់ថ្ងៃ ពីសំណាក់ទាហានថៃ បើទោះបីជាត្រូវផ្ទុះអាវុធខ្លះក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែការពារទឹកដីនៅលើដីជាក់ស្តែងឱ្យបានដែរ មិនអាចនៅបណ្តែតបណ្តោយឱ្យថៃចូលឈ្លានពានទឹកដីតាមអំពើចិត្តដូចបច្ចុប្បន្ននេះទេ ពីព្រោះកាលណាបើថៃឈ្លានពានបានហើយ មិនងាយនឹងទាមទារយកមកវិញបានដោយស្រួលៗនោះទេ។
ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានមួយ កាលពីថ្ងៃទី២៤ខែឧសភាថា នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ចាប់ពីវេលាម៉ោង ៩:២៤នាទី ដល់វេលាម៉ោង ១០:១០នាទី មានឮសំឡេងនៃការបាញ់កាំភ្លើងចំនួន ២២គ្រាប់ នៅតំបន់ច្រកអន្តរជាតិអូរស្មាច់ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ទឹកដីកម្ពុជាដែលកំពុងត្រូវបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ដោយយោធាថៃ។
ទាក់ទងនឹងករណីនេះ ក្រុមការងារទំនាក់ទំនងរបស់យោធភូមិភាគទី៤ កម្ពុជាបានធ្វើលិខិតតវ៉ាទៅក្រុមទំនាក់ទំនងរបស់កងទ័ពភូមិភាគទី២របស់ថៃ ដើម្បីឱ្យភាគីថៃធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងរឹតបន្តឹងវិធានការគ្រប់គ្រងវិន័យកងទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យបានតឹងរឹង និងគោរពឱ្យបានហ្មត់ចត់ពេញលេញនូវសេចក្តីប្រកាសរួមរបស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា-ថៃ (GBC) នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
បន្ថែមពីនេះ លោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ អគ្គលេខាធិការរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា ចាប់ពីពេលនេះតទៅ បើខ្មែរមិនភ្ញាក់ខ្លួន ហើយកែខ្លួនឱ្យខ្លាំងនោះទេ អនាគតកម្ពុជាមិនត្រឹមតែរងនឹងការប្រមាថនោះទេ ថែមទាំងបន្តរួញទឹកដីថែមទៀត។ ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិតបានលើកឡើងពីសម្តីរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភាដែលថា «កែទម្រង់រស់ មិនកែទម្រង់ស្លាប់»។
អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ បញ្ជាក់ថា ដ្បិតតែការធ្វើការកែទម្រង់វាស្មុគស្មាញ ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវតែធ្វើ ដើម្បីសង្គមរឹងមាំនិងមានសាមគ្គីភាព។ ចំណុចមួយសំខាន់បំផុតទី១ គឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវតែធានាឱ្យបាននូវយុត្តិធម៌សង្គម» ហើយសូមកុំភាន់ច្រឡំដោយខ្លួនឯងថា ប្រជាពលរដ្ឋមើលមិនឃើញនូវភាពអសកម្ម និងនយោបាយប្រជាភិថុតិ។
សម្រាប់ លោកបណ្ឌិត ជ័យ តិច អ្នកស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកជំនាញកិច្ចការអន្តរជាតិ បានថ្លែងនៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយសារព័ត៌មានកម្ពុជាថ្មីថា បើកម្ពុជារៀនពីបទពិសោធន៍កាលពីសង្គ្រាមថៃវ៉ៃកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ២០០៨-២០១៣ រហូតមកដល់សង្គ្រាមថៃឈ្លានពានឆ្នាំ២០២៥នេះទៀត កម្ពុជាមិនអាចនៅបន្តអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនតាមបែបជំហានគីង្គក់ ឬក៏របៀបដដែលដេកលង់លក់ក្នុងសន្តិភាព ដោយមិនខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើកំណែទម្រង់ និងការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងឱ្យខ្លាំងជាបន្តទៅទៀតនោះទេ។
លោកថា៖ «យើងមិនអាចដើរជាលក្ខណៈធម្មតាទៀតទេ ពេលនេះយើងត្រូវរត់ផងអីផងបានទៅរួច។ បើមិនដូច្នេះទេ យើងត្រូវតែគេវ៉ៃជាន់កទៀតហើយ។ ដូច្នេះទាំងប្រជាពលរដ្ឋត្រូវប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រ អ្នកធ្វើការត្រូវប្រឹងប្រែងធ្វើការ ប៉ុន្តែប្រឹងប្រែងមិនមែនត្រូវប្រឹងប្រែងដល់ខែត្រូវបើកលុយទេ គឺត្រូវប្រឹងប្រែងធ្វើការឱ្យស្ថាប័ន ជាពិសេសអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯងបន្ថែមទៀត ជាពិសេសអភិវឌ្ឍន៍អ្វីៗដែលថ្មីទៅតាមសម័យបច្ចេកវិទ្យា។ ដូច្នេះទាំងរដ្ឋាភិបាលក្តី ទាំងវិស័យឯកជនក្តី ត្រូវធ្វើអ្វីមួយដើម្បីក្នុងន័យថា ដើម្បីពង្រឹងខ្លួនឯង មានតែពង្រឹងខ្លួនឯងទេ បើយើងរង់ចាំមហាអំណាច រង់ចាំយន្តការអន្តរជាតិ វាជារឿងមួយដែលយើងត្រូវដើរ ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងយើងត្រូវអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯងឱ្យក្លាយទៅជាសត្វកាំប្រម៉ា»។
លោកបណ្ឌិត ក៏បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវប្រញ៉ាប់ដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិផងដែរ ដោយលោកថ្លែងថា កម្ពុជាមានប្រៀបខាងផ្លូវច្បាប់លើថៃចំពោះជម្លោះដែនដីនេះទាំងព្រំដែនគោកនិងព្រំដែនទឹក៕
