ជនជាតិដើមភាគតិចចារ៉ាយ រាប់រយគ្រួសារនៅខេត្តរតនគិរី កំពុងកើតទុក្ខមិនសុខចិត្ត ពេលទទួលដំណឹងថា ក្នុងតំបន់ពួកគាត់រស់នៅរដ្ឋាភិបាលបានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនមួយទៀត ធ្វើសកម្មភាពរុករករ៉ែលោហៈ លើផ្ទៃដី ២០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងស្រុកអូរយ៉ាដាវ។
ប្រការនេះ ប្រជាសហគមន៍កំពុងប្រជុំពិភាក្សាគ្នារកមធ្យោបាយ ទាមទារឱ្យក្រុមហ៊ុនបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់ ចៀសវាង ប៉ះពាល់ដីស្រែចម្ការ ងាប់សត្វពាហនៈ និងធនធានធម្មជាតិបម្រើវិស័យទេសចរណ៍រាលធំឡើង។
ជនជាដើមភាគតិចចារ៉ាយ រស់នៅភូមិគងធំ ឃុំប៉ាតេ លោក រម៉ាស ក្លោច ប្រាប់វីអូឌី នៅថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ថា ឆ្នាំមុន(២០២៥)ក្របីរបស់លោក ៥ក្បាលងាប់ ដោយសារពុលទឹកអូរធម្មជាតិក្នុងភូមិ ដោយសង្ស័យ ក្រុមហ៊ុនរ៉ែមាសអង្គរហ្គោល (Angkor Gold) បង្ហូរកាកសំណល់ចូលក្នុងអូរ។
លោកថា ផលប៉ះពាល់បរិស្ថានទាំងនេះ ទើបតែស្ងាត់មួយរយៈ ស្រាប់តែលេចឡើង ក្រុមហ៊ុនចិនមួយទៀត គឺក្រុមហ៊ុន ខេមបូឌាន ស៊ានចាម.ឯ.ក ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋកំពុងដេកភ័យ ពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គម នៅថ្ងៃខាងមុខ។
លោក រម៉ាស ក្លោច និយាយថា៖ «ជំហររបស់ពួកគាត់អត់អនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនចូលមក ដោយសារពួកគាត់ធ្លាប់រងគ្រោះ ដោយសារក្រុមហ៊ុនអង្គរហ្គោល បំពុលទឹកតាមអូរ សូម្បីក្របីខ្ញុំងាប់ ៥ ទៅ ៦ ក្បាល ដោយសារពុលទឹក លាងជាតិរ៉ែ និងប៉ារ៉ត ត្រីក៏ងាប់ដែរ។ គាត់ស្វែងយល់ដែរ ហាមដោយសារពុល បានគេមិនឱ្យ»។
ថ្មីៗនេះ អ្នកភូមិរាប់រយនាក់ បានលើកគ្នាតវ៉ាឃាត់គ្រឿងចក្ររបស់ក្រុមហ៊ុនចិន ខេមបូឌាន ស៊ានចាម.ឯ.ក ដែលយកគ្រឿងចក្រឈូសឆាយ និងជីកដីស្រែចម្ការរបស់អ្នកភូមិ ដោយមិនបានពិភាក្សាជាមួយសហគមន៍ជាមុន។
សហគមន៍ព្រមានថា ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនមិនបញ្ឈប់សកម្មភាពប្រើគ្រឿងចក្រ កាយដីចម្ការរបស់ពួកគាត់នោះទេ អ្នកភូមិនឹងតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំនៅសាលាឃុំ ឬសាលាស្រុក។
សំឡេងតវ៉ា៖ «គាត់ថា អត់ឱ្យដាំដំឡូង បើអត់ឱ្យដាំដំឡូងត្រូវឱ្យលុយគេ»។
ក្រោយពីពលរដ្ឋលើកគ្នាតវ៉ា អាជ្ញាធរបានកោះហៅ ភាគីពាក់ព័ន្ធដោយមានសហគមន៍ និងតំណាងក្រុមហ៊ុន មកប្រជុំពិភាក្សារកដំណោះស្រាយ ។
អនុប្រធានមន្ទីររ៉ែខេត្តមណ្ឌលគិរី លោក យ៉ាន ចម្រើន បានថ្លែងក្នុងកិច្ចប្រជុំថា ក្រុមហ៊ុនដែលឈូសឆាយ និងរុករករ៉ែ ប្រសិនបើប៉ះពាល់ទ្រព្យសម្បត្តិពលរដ្ឋ ត្រូវតែសងសំណងជូនពលរដ្ឋតាមតម្លៃទីផ្សារ។ លោកបញ្ជាក់ថា ពេលគ្រឿងចក្រខូងដី យ៉ាងយូរណាស់ ១ ខែ ក្រុមហ៊ុននឹងលុបរណ្ដៅឱ្យដូចដើមវិញ។
លោក យាន ចម្រើន និយាយថា៖ «មានន័យថា គាត់ចូលតែមួយហ្នឹង គាត់លុបឱ្យវិញ វាខូងតែមួយរណ្តៅទេ ដោយសារទី១ នាំគ្រឿងចក្រចូល វាត្រូវធ្វើផ្លូវ»។
ឯកសារមួយសន្លឹកដែលវីអូឌី ទទួលបាន ចុះហត្ថលេខាដោយអភិបាលខេត្តរតនគិរី លោក យ៉ែម សំអឿន កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៤ បង្ហាញ រដ្ឋបាលខេត្ត បានឯកភាពលើគោលការណ៍ស្នើសុំប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ និងបរិក្ខារ សិក្សាស្រាវជ្រាវ រុករករ៉ែ ស្ថិតនៅឃុំបកែវ ឃុំប៉ាតេ និងឃុំយ៉ាទុង ស្រុកអូរយ៉ាដាវ ខេត្តរតនគិរី លើផ្ទៃដីទំហំ ២០០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។
លោក យ៉ែម សំអឿន បន្តថា រដ្ឋបាលខេត្តស្នើលោកប្រធានក្រុមហ៊ុនចិន ខេមបូឌាន សានឆាយ ឯ.ក ត្រូវគោរពកិច្ចសន្យាការពារបរិស្ថាន និងត្រូវមានកិច្ចសហការជាមួយអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន។
រីឯ ឯកសារមួយសន្លឹកទៀត ចុះហត្ថលេខាដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងបរិស្ថាន លោក អ៊ាង សុផល្លែត កាលពីចុងឆ្នាំ ២០២៣ ឱ្យដឹងថា ក្រសួងបរិស្ថាន ឯកភាពលើរបាយការណ៍វាយតម្លៃហេតុប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គមសម្រាប់គម្រោងស្វែងរករ៉ែលោហៈ នៅតំបន់ឧទ្យានជាតិអូរយ៉ាដាវ លើផ្ទៃដីទំហំ ២រយ (២០០)គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។
ជុំវិញរឿងនេះ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងធនធានធម្មជាតិ លោក ប៊ី វ៉ាន់នី សង្កេតឃើញថា ពលរដ្ឋហាក់មិនទុកចិត្តក្រុមហ៊ុន និងអាជ្ញាធរលើគម្រោងវិនិយោគរ៉ែមាស ក្នុងតំបន់ពួកគាត់រស់នៅ។ លោកថា ពលរដ្ឋមានសិទ្ធិតវ៉ាទាមទារដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី បញ្ហាដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិ ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវរកមធ្យោបាយដោះស្រាយដោយយុត្តិធម៌។
លោក ប៊ី វ៉ាន់នី ថ្លែងថា៖ «យើងសង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលនឹងដោះស្រាយបញ្ហារបស់ពលរដ្ឋ ហើយបង្កើនទំនុកចិត្ត ឱ្យពលរដ្ឋមានទំនុកចិត្ត ជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុន និងរដ្ឋាភិបាលឡើងវិញ តាមរយៈយើងបង្ហាញឱ្យគ្នាយល់ពីគ្នាទៅវិញទៅមក ទើបការអភិវឌ្ឍរដ្ឋាភិបាលទទួលប្រយោជន៍ និងពលរដ្ឋទទួលប្រយោជន៍»។
កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦នេះ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ លោក កែវ រតនៈ បានថ្លែងជាសាធារណៈថា ក្នុងរយៈពេលជាង ៥ឆ្នាំ មកនេះ រាជរដ្ឋាភិបាល បានប្រមូលចំណូលពន្ធពីអាជីវកម្មរ៉ែមាសបានចំនួន ២០០លានដុល្លារ ចូលថវិកាជាតិ ក្នុងនោះជិត ៤ខែដើមឆ្នាំ២០២៦នេះ បានប្រមូលពន្ធ ឬសួយសារពីអាជីវកម្មរ៉ែជាង ៦០លានដុល្លារ។
លោក កែវ រតនៈ ថ្លែងបែបនេះក្នុងពិធីបើកដំណើរការរោងចក្រស្លមាសរបស់ក្រុមហ៊ុន ខេមបីឌាន K88 (CAMBODIAN K88 INDUSTRY) ឋិតនៅក្នុងតំបន់ស្មងអន ស្រុកសណ្តាន់ ខេត្តកំពង់ធំ និងស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ ដែលជាទីតាំងចម្រាញ់រ៉ែមាស ដោយមានរោងចក្រស្លមាសទី៧ នៅកម្ពុជា ជាប់នឹងតំបន់ព្រៃឡង់។
របាយការណ៍ក្រសួងរ៉ែ ឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាមានក្រុមហ៊ុនចំនួន ៧ កំពុងធ្វើអាជីវកម្មក្នុងវិស័យរ៉ែមាស រួមមាន ក្រុមហ៊ុនរ៉េនីហ្សង់របស់អូស្រាលី (Renaissance Minerals Cambodia Limited) ក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី, ក្រុមហ៊ុនចិន ឈ្មោះ សឹង យន់គ័ងយិក (Xing Yuan Yeak Co., Ltd.) នៅក្នុងខេត្តក្រចេះ, ក្រុមហ៊ុនមេស្កូហ្គោល របស់ឥណ្ឌា (Mesco Gold Cambodia Co., Ltd.) ក្នុងខេត្តរតនគិរី, ក្រុមហ៊ុនឌែលខមកម្ពុជា (Delcom Kampuchea Co., Ltd.) នៅខេត្តព្រះវិហារ, ក្រុមហ៊ុនចិន ភួ យ័ង (Phu Yang Cambodia Co., Ltd.) នៅខេត្តបាត់ដំបង, ក្រុមហ៊ុនចិន ចាងហ្សី មីនីង អែនន័រជី (Jiang Xia Mining Energy) Development Co., Ltd.) នៅខេត្តកំពង់ធំ និងក្រុមហ៊ុនខេមបូឌាន K88 (Cambodian K88 Industry Co., Ltd.) នៅខេត្តកំពង់ធំ និងខេត្តក្រចេះ៕
