អ្នកតាមដានស្ថានការណ៍នយោបាយ និយាយថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក្នុងខួប៥ខែនៃបទឈប់បាញ់នេះ មិនរំឭកឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីដីខ្មែរនោះ ជាការព្យាយាមលាក់បាំងកម្សោយការពារទឹកដី ដែលជាគ្រោះថ្នាក់តជំនាន់ បើគ្មានការផ្លាស់ប្តូរមេដឹកនាំ។
ការលើកឡើងនេះ ចំពេលដែលអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា បាននិយាយនៅថ្ងៃទី២៧ ខែឧសភានេះថា ថ្ងៃទី២៧ខែឧសភានេះ ជាខួប៥ខែ នៃបទឈប់បាញ់ រវាងកម្ពុជា-ថៃ ប៉ុន្តែអ្នកនាំពាក្យរូបនេះ មិនបាននិយាយដល់វិធានការនានា ដែលជំរុញឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីខ្មែរនោះទេ បើទោះបីជាថៃពង្រីកការឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោយមានបទឈប់បាញ់៥ខែមកនេះក្តី។
បើតាមលោក ប៉ែន បូណា បទឈប់បាញ់ ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ វាកើតឡើងពីការខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំងពីថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជា តាមកិច្ចការការទូតយ៉ាងសកម្ម ដោយមានការជ្រោមជ្រែងពីសហគមន៍អន្តរជាតិមានសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី ដែលជាប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន ក្នុងឆ្នាំ២០២៥។
លើសពីនេះ លោកបានលើកឡើងពីខ្លឹមសារទាំង១៦ចំនុច នៃកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ក្នុងនោះមានទាំងយន្តការកាត់បន្ថយភាពតានតឹង និងយន្តការសម្រាប់អនុវត្តនិងផ្ទៀងផ្ទាត់លើដីជាក់ស្តែង។
បើតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ភាគីទាំងពីរ គឺថៃ និងកម្ពុជា មិនត្រូវផ្ទុះអាវុធដោយគ្មានមូលហេតុ និងត្រូវធ្វើការចល័តកម្លាំងទ័ព ឬរុលទៅមុខទៅលើទីតាំងម្ខាងទៀត ការរក្សាទីតាំងឈរជើង រីឯមន្ត្រីជំនាញព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ ត្រូវបន្តចុះវាស់វែងលើដីជាក់ស្តែង តាមកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ជាដើម។
លោកថា៖ «កម្ពុជានៅតែរក្សាសិទ្ធិយ៉ាងពេញលេញ នៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយភាគីថៃ ដោយអនុលោមតាមអនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញានៃច្បាប់អន្តរជាតិ តាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់។ចំណែកសម្តេច ហ៊ុន សែន ជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក៏បានគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាដើរលើផ្លូវសន្តិភាព តែមិនអាចធ្វើសម្បទានបូរណភាពទឹកដី និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់ប្រជាជាតិខ្លួនបានឡើយ»។
យ៉ាងណា អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនពីបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន ហៅការដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនបានរំឭកឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីខ្មែរជាង៦០ទីតាំង ដែលថា ថៃរំលោភយកជាបន្តបន្ទាប់ក្រោយមានបទឈប់បាញ់នោះ វាបង្ហាញកាន់តែច្បាស់ពីការព្យាយាមបិទបាំងកម្សោយការពារទឹកដី ទាំងវិធានទប់ស្កាត់ជាក់ស្តែង និងការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីដាក់សម្ពាធឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីដីខ្មែរ។ លោកថា ភាពកម្សោយនេះ ប្រទេសជិតខាងនឹងបន្តលេបទឹកដីខ្មែរច្រើនកន្លែងទៀត បើកម្ពុជាគ្មានមេដឹកនាំដែលមានឆន្ទៈការពារទឹកដី។
លោកថា៖ «បើរដ្ឋាភិបាលរំឭកពីការឈ្លានពានរបស់ថៃទៅ ខ្លួនឯងមិនអាចទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានហ្នឹងបានផង អីចឹងពលរដ្ឋអាចទ្រាំនឹងការដឹកនាំរបស់ត្រកូលហ៊ុនហ្នឹងម៉េចបាន ដែលបានធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរទៅប្រទេសថៃហ្នឹង ពលរដ្ឋអាចនឹងងើបឡើងទម្លាក់ត្រកូលហ៊ុនពីអំណាច មូលហេតុហ្នឹងហើយទើបត្រកូលហ៊ុន មិនរំឭកពីការឈ្លានពានរបស់ថៃមកទឹកដីកម្ពុជា បន្ទាប់ពីមានបទឈប់បាញ់នោះទេ»។
យ៉ាងណា ការឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់ប្រកាសជាសាធារណៈហើយថា កម្ពុជាមិនប្រើជម្រើសប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិនោះទេ ដោយប្រើជម្រើសចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ទោះមានសង្ឃឹមត្រឹម១ភាគរយក៏ដោយ ដោយសំអាងថា ការប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ)អាចប្រើពេលយូរ។
ចំណែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត វិញនិយាយថា ទឹកដីខ្មែរដែលថៃកំពុងដណ្តើមគ្រប់គ្រងឥតឈប់ ចាប់តាំងពីក្រោយមានបទឈប់បាញ់មក និងមិនបានមកវិញទេ ហើយថាថៃនឹងពង្រីកការឈ្លានពានបន្ថែមទៀត បើមេដឹកនាំនៅតែមិនប្រើជម្រើសស្វ័យការពារ និងមិនប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិឱ្យបានទាន់ពេលទេនោះ។
ជុំវិញការអះអាងនេះ លោកបានអះអាងថា ថៃជាចោរប្លន់ដីខ្មែរ បើខ្មែរជាម្ចាស់ទ្រព្យមិនប្តឹងចោរ ចោរនឹងមិនឱ្យដីខ្មែរដែលថៃឈ្លានពាននោះមកវិញទេ ហើយថា បើរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត មិនប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រនោះទេ កុំសង្ឃឹមថា អាចទាមទារទឹកដីខ្មែរទាំងនោះបានមកវិញ ដោយលោកថា មានតែបាត់ថែមទៀត។
លោកថា៖ «សៀមធ្វើរាល់ថ្ងៃនេះ សៀមបង្កការអុកឡុកតាមព្រំដែននៅតំបន់ដែលថៃឈរជើងហ្នឹង និងពង្រីកការឈ្លានពាន ក្នុងបំណងឱ្យខ្មែរយើងទទួលស្គាល់នូវអារូបមន្តដែលគេឈរជើងនោះ ឱ្យយើងទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែននៅកន្លែងហ្នឹង។ អាហ្នឹងសៀមអុកឡុករាល់ថ្ងៃ ដោយសារអារឿងហ្នឹង បាញ់ផងពង្រីកការឈ្លានពានផង ប្រើពាក្យប្រមាថខ្មែរផង តែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅធ្វើល្មមៗ នៅសូត្របាលី សូត្រធម៌នៅទូរទស្សន៍ជាតិហ្នឹងទៅ ប៉ុន្តែអាការធ្វើជាក់ស្តែងដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋជឿបានទេ»។
យ៉ាងណា រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់ជាតិ បានចងកាតព្វកិច្ចរដ្ឋាភិបាលពីឆន្ទៈការពារទឹកដី។ ចំណែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ក៏ដូចគ្នាដែរ បានចែងពីការដាក់ទោសទណ្ឌធ្ងន់ធ្ងរចំពោះអ្នកដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីទៅបរទេស ។
មាត្រា៥២ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា «រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ»។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា ៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
