ក្រុមអ្នកជំនាញ និងអ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា ការប្រកាសមិនទទួលស្គាល់សន្ធិសញ្ញានិងផែនទីបារាំងសៀមរបស់ លោក អានុទីន ឆាន់វីរៈគុន នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ គ្មានអ្វីគួរឱ្យព្រួយបារម្ភនោះទេ ប៉ុន្តែអ្វីដែលប្រជាជាតិខ្មែរត្រូវព្រួយបារម្ភខ្លាំងនោះ គឺរដ្ឋាភិបាល លោកហ៊ុន ម៉ាណែត មិនព្រមប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងមិនប្រើកម្លាំងទ័ពឱ្យឈរជើងការពារ និងទប់ស្កាត់នៅលើដីជាក់ស្តែង ដែលកងទ័ពថៃរុលចូលឈ្លានពាន រាយបន្លាលួសដាក់ទូរកុងតឺន័រ ជីកប្រឡាយធ្វើផ្លូវ និងសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗនៅលើទឹកដីខ្មែរជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ បានកើតមានឡើងបន្ទាប់ពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក Anutin Charnvirakul បានប្រកាសជាថ្មីកាលពីថ្ងៃទី២៨ខែឧសភា បន្ទាប់ពីវិលត្រឡប់មកពីបំពេញទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសបារាំងថា រដ្ឋាភិបាលថៃលែងទទួលស្គាល់ និងប្រើប្រាស់ផែនទីខ្នាត១/២០០០០០ ដែលមានប្រភពពីសម័យអាណានិគមបារាំង សម្រាប់ការកំណត់ព្រំដែនជាមួយកម្ពុជាទៀតហើយ ដោយប្រើតែផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ដែលគូសដោយថៃប៉ុណ្ណោះ។ នេះបើតាមកាសែត The Nation របស់ថៃ។
នៅថ្ងៃទី២៩ខែឧសភានេះ គេមិនទាន់ឃើញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បញ្ចេញប្រតិកម្មលើសម្តីរបស់ លោក អានុទីន នេះនៅឡើយទេ។
ក៏ប៉ុន្តែហ្វេសប៊ុកក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានដកស្រង់សម្តី លោកប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសមកចុះផ្សាយថា ព្រំដែន និងអធិបតេយ្យ មិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយការប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬតាមរយៈការបង្កើតស្ថានភាពថ្មីនោះឡើយ។ លោករដ្ឋមន្ត្រី លើកឡើងថា បទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរ ជាពិសេសសេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ត្រូវតែអនុវត្តឱ្យបានពេញលេញ ប្រសិទ្ធភាព និងបន្ទាន់លើខ្លឹមសារទាំងមូល។
លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានថ្លែងប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៩ខែឧសភានេះថា នៅពេលដែលថៃឈប់ទទួលស្គាល់ផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ ដែលជាផែនទីឧបសម្ព័ន្ធភ្ជាប់សន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម ឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៧ ហើយប្រកាសប្រើផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ដែលថៃគូសដោយឯកតោភាគី កម្ពុជាត្រូវតែប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJ និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិផ្សេងទៀត ដើម្បីការពារទឹកដី និងទាមទារទឹកដីដែលថៃទើបឈ្លានពានចំនួន៦២ទីតាំងយកមកវិញ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ កម្ពុជាក៏ត្រូវប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនដែរ នៅពេលដែលថៃចូលមកឈ្លានពាន គឺត្រូវប្រើកងកម្លាំងទៅទប់ស្កាត់ មិនអាចនៅបណ្តោយឱ្យថៃឈ្លានពានចូលមករាយបន្លាលួស ដាក់ទូរកុងតឺន័រ ធ្វើរបងជីកប្រឡាយវាទយកទឹកដីខ្មែរតាមអំពើចិត្តដូចរាល់ថ្ងៃនេះទេ។
បើតាមអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ អនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែនឆ្នាំ១៩៦៩ ច្បាប់ស្តីពីសន្ធិសញ្ញា ប្រទេសមួយមិនអាចប្រកាសមិនទទួលស្គាល់នូវព្រំដែនអន្តរជាតិ ឬក៏ប្រកាសលុបចោលសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម ឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៧បានទេ។ អនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែនឆ្នាំ១៩៦៩ ច្បាប់ស្តីពីសន្ធិសញ្ញា គឺតម្រូវឱ្យយកមរតកអាណានិគមន៍មកប្រើ ហើយកម្ពុជាស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមន៍របស់បារាំង ត្រូវយកមរតករបស់បារាំងមកប្រើ គឺផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់។ ដូច្នេះបើថៃប្រកាសមិនគោរពសន្ធិសញ្ញានេះ គឺថៃមិនគោរពច្បាប់អន្តរជាតិហើយ។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែប្រសិនបើកម្ពុជានៅតែប្រកាសចង់ចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ទោះបីថៃប្រកាសមិនទទួលស្គាល់សន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៧ ហើយនិងផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ មិនដឹងធ្វើអីថៃទេ ហើយបើចង់ឱ្យមានការឯកភាពជាមួយថៃ ទាល់តែយល់ព្រមជាមួយថៃប្រើផែនទី ខ្នាត១លើ៥០ពាន់។ ដូច្នេះដើម្បីឱ្យថៃទទួលស្គាល់ផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ និងសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៧ អាហ្នឹងត្រូវតែប្តឹងថៃទៅICJ ទើបថៃទទួលស្គាល់ផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ និងសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម បើសិនជាចរចាទ្វេភាគី មិនដឹងធ្វើអីថៃទេ ថៃមិនទទួលស្គាល់ផែនទីហ្នឹង សន្ធិសញ្ញានឹងមិនដឹងធ្វើអីថៃ។ ដូច្នេះនៅពេលដែលចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ មានតែយល់ព្រមតាមថៃទៅតាមផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់»។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា យល់ស្របចំពោះការលើកឡើងរបស់លោក អ៊ុំ សំអាន ដោយថ្លែងបន្ថែមថា លោក អានុទីន ក៏ដឹងដែរថា សន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម ផែនទីរបស់បារាំង គឺជាសន្ធិសញ្ញានិងផែនទីដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ ពីព្រោះពិភពលោកក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ គឺគេទទួលស្គាល់តែមរតក២ទេ គឺមរតកអង់គ្លេស និងមរតកបារាំង ក្នុងការកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនរវាងប្រទេសនីមួយៗ ដូច្នេះជាច្បាប់អន្តរជាតិ លោក អានុទីន មិនអាចប្រកែកបានទេ។
លោកថា៖ «ពីព្រោះមហិច្ឆតាគេ គឺឈ្លានពានកម្ពុជាបានសម្រេចរួចគេចង់ប្រាប់កម្ពុជាថា គោលបំណងរបស់គេ គឺបង្ខំឱ្យកម្ពុជាទទួលស្គាល់ផែនទី ១លើ៥០ពាន់ ដែលគូសដោយថៃជាឯកតោភាគី ដែលយើងហៅថា ផែនទីខុសច្បាប់ហ្នឹង។ រឿងនេះច្បាប់អន្តរជាតិមិនអាចសម្រេចដោយ អានុទីន ឬប្រទេសថៃថា ទទួលស្គាល់ឬមិនទទួលស្គាល់បានទេ វាជាច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រទេសណាក៏គេទទួលស្គាល់ដែរ ក្នុងការកំណត់ព្រំដែន។ ប៉ុន្តែការប្រមាថរបស់ថៃមកលើកម្ពុជានេះ គឺធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងណាស់។ អ៊ីចឹងបានថា ក្នុងរឿងហ្នឹងយើងពលរដ្ឋខ្មែរជំរុញឱ្យមេដឹកនាំខ្មែរ លោកហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ជុំវិញរឿងសៀមឈ្លានពានខ្មែរហ្នឹង»។
បើតាមអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ តុលាការអន្តរជាតិ មិនដែលទទួលស្គាល់ផែនទីដែលគូសជាឯកតោភាគីដោយថៃនោះទេ គឺគេទទួលស្គាល់តែផែនទី ឬក៏ឯកសារដែលមានការទទួលស្កាល់ជាអន្តរជាតិ ដូចជា ផែនទី អនុសញ្ញា និងសន្ធិសញ្ញារបស់បារាំងជាដើម។ ហេតុដូច្នេះលោកថា ពលរដ្ឋកម្ពុជាមិនបាច់ព្រួយបារម្ភពីថៃទទួលស្គាល់ឬមិនទទួលស្គាល់នោះទេ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំគិតថា បងប្អូនយើងមិនបាច់ចាំភ្ញាក់ផ្អើលមិនចាំបាច់បារម្ភអីទេ ប៉ុន្តែបញ្ហាដែលយើងបារម្ភនោះ មិនមែនបារម្ភរឿងថៃទទួលស្គាល់ផែនទីឬមិនទទួលស្គាល់ទេ អ្វីដែលយើងបារម្ភ គឺបារម្ភខ្លាចរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាយើងហ្នឹងអត់ហ៊ានប្តឹងគេទៅតុលាការអន្តរជាតិ។ កាលណាមិនហ៊ានប្តឹងគេ គឺថៃមិនឱ្យទឹកដីមកយើងវិញទេ ទឹកដីដែលគេឈ្លានពានបានហ្នឹង ពីព្រោះគេជាចោរ។ កាលណាចោរប្លន់ហើយ យើងទៅសុំចោរចរចា ចោរវាមិនឱ្យទ្រព្យយើងមកវិញទេ ម្ល៉ោះហើយរឿងហ្នឹងត្រូវតែប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ទើបអាចសង្ឃឹមថានឹងបានយុត្តិធម៌មកវិញ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិត ជ័យ តិច អ្នកស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ យល់ឃើញថា ការលើកឡើងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ មានលក្ខណៈនយោបាយ។ លោកបណ្ឌិត ជ័យ តិច ត្រូវបានសារព័ត៌មានកម្ពុជាថ្មីដកស្រង់សម្តីថា ផែនទីដែលគូសវាសដោយបារាំង ប្រើមាត្រដ្ឋាន ១/២០០.០០០ មានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ និងបានតម្កល់ទុកនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ដូច្នេះប្រទេសថៃមិនអាចរំលោភបំពានផែនទីដែលខ្លួនបានចុះហត្ថលេខា និងមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនោះបានទេ។
លោកថា៖ «ដូច្នេះលោក អានុទីន ឆាន់វីរៈគុន មិនអាចរំលោភបំពានទៅលើអនុស្សរណៈយោគយល់MOUដែលបានចុះហត្ថលេខាតម្កល់នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ សន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមដែលចុះហត្ថលេខាដោយសៀមខ្លួនឯង ហើយមានការទទួលស្គាល់ដោយអន្តរជាតិ ហើយនឹងបានប្រើប្រាស់ដោយតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្រោមឆត្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ជាពិសេសមិនអាចរំលោភទៅលើច្បាប់សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវីយែនឆ្នាំ១៩៦៩បានទេ»។
ចំណែក លោកបណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជា បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមនៅថ្ងៃទី២៩ខែឧសភានេះថា អ្វីដែលលោក អានុទីន ឆាន់វីរៈគុន បានថ្លែងវាជាការបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់នយោបាយជាតិនិយមជ្រុល និងយោធានិយម ថែមទាំងបង្ហាញពីចរិតនយោបាយមិនច្បាស់លាស់ ដោយខាងមុខហាក់ដូចជាចង់មានទំនាក់ទំនងល្អ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយកម្ពុជា ប៉ុន្តែខាងក្រោយនៅតែរក្សាជំហររំលោភបំពាន និងមិនព្រមដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយសន្តិវិធី។
អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ លើកឡើងថា ការបដិសេធច្បាប់អន្តរជាតិរបស់ លោកអានុទីន លើការមិនទទួលស្គាល់ផែនទីបារាំង-សៀម ខ្នាត 1/200,000 គឺជាការទាត់ចោលនូវសាលដីកាប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៦២ របស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ករណីប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលបានទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនលើផែនទីនេះរួចទៅហើយ។
បើតាមលោកបណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង ពាក្យថា «ដីដែលវាយដណ្ដើមបាន» មិនអាចយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានច្បាប់ក្នុងការកំណត់ព្រំដែនទំនើបបានឡើយ ព្រោះច្បាប់អន្តរជាតិបច្ចុប្បន្នមិនទទួលស្គាល់ការទាមទារទឹកដី តាមរយៈការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធានោះទេ។
ចំណែក លោក សុខ សុគន្ធ ហៅ ជែម សុខ ជាអ្នកស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គមថ្លែងថា បារាំងនិងសៀមលែងនៅជិតគ្នាទៀតហើយ ហេតុដូច្នេះបើបារាំងនិងសៀមលែងនៅជិតគ្នា គឺសៀមមានច្រកចេញ ដើម្បីបង្កហេតុជាមួយកម្ពុជា។ លោកលើកឡើងថា បន្ទាប់ពីបានលុបMOUឆ្នាំ២០០១ សៀមបានគំរាមលុបMOUឆ្នាំ២០០០ទៀត ហើយលោក អានុទីន ឆាន់វីរៈគុន បានប្រកាសមិនទទួលស្គាល់ផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់របស់បារាំងថែមទៀត។
លោក សុខ សុគុន្ធ លើកឡើងថា ប្រទេសកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្តូរមាត្រដ្ឋានផែនទីជាច្រើនដង ជាមួយនឹងយួន ដូច្នេះបើផ្លាស់ប្តូរបានជាមួយនឹងយួន ប្រទេសសៀមក៏តវ៉ាមិនទទួលស្គាល់នូវផែនទីដែលខ្មែរប្រើខ្នាត១លើ២០០ពាន់នោះដែរ គឺសៀមទាមទារឱ្យខ្មែរដូរ ដូចដែលខ្មែរបានយល់ព្រមដូរជាមួយយួនតាំងពីឆ្នាំ៨២-៨៣-៨៥ រហូតដល់២០០៥-២០១៩។ លោកថា នេះជាមធ្យោបាយដែលសៀមកំពុងតែធ្វើ ជោគជ័យឬមិនជោគជ័យ គឺសៀមបង្កលក្ខណៈនេះ។
លោកថា៖ «បន្ទាប់មកទៀត រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសកម្ពុជា ប្រកាសផែនទីមាត្រដ្ឋាន១លើ១០០ពាន់ រីឯព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កម្ពុជាចង់ប្រើផែនទីមាត្រដ្ឋាន១លើ២០០ពាន់ វាកុងគ្នាជាមួយនឹងធម្មនុញ្ញភាព។ សៀមមានលេសរករឿងចរចាបាន។ ឈ្នះឬមិនឈ្នះបង្កហេតុបានគ្រប់ពេល ពីព្រោះមេដឹកនាំខ្មែរ ទី១បានព្រមព្រៀងជាច្រើនជាមួយយួន។ ទី២មានរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបក្សដិបក្សនឹងព្រំដែនខ្លួន ដោយសារខ្លួនអនុវត្តជាមួយយួន។ ទី៣ភាពមិនច្បាស់លាស់របស់រដ្ឋាភិបាលខ្មែរលើបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជាថៃ។ ទី៤គឺការបិតបាំងព័ត៌មានមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបានដឹងអំពីព្រំដែនរបស់ខ្លួន។ នេះគឺជាបញ្ហាដែលជាប់ផុងដោយមេដឹកនាំខ្មែរ ដូច្នេះហើយសៀមវាចេះតែរករឿងគ្រប់ពេលវេលា ដោយសារដូច្នេះ»។
ក្រៅពីជំរុញឱ្យប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ និងគ្រប់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិនានា ទាំងលោកអ៊ុំ សំអាន និងលោកម៉ែន ណាត ក៏ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែដាក់សម្ពាធថៃតាមរយៈការទូតឱ្យបានខ្លាំងក្លាផងដែរ ខណៈបច្ចុប្បន្នរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមានភាពទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង លើផ្លូវការទូតនេះ ដែលត្រូវធ្វើយ៉ាងណារិះរកវិធីធ្វើឱ្យខ្លាំង ពីព្រោះបើគិតចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលទាហានថៃបានចូលមកបាញ់កងទ័ពកម្ពុជាម្នាក់ បណ្តាលឱ្យស្លាប់នៅលើទឹកដីកម្ពុជា គឺលោកសួន រោន នៅតំបន់មុំបីរហូតមកដល់ពេលនេះ ពុំមានរដ្ឋបរទេសណា ឬអង្គការអន្តរជាតិថ្កោលទោសការរំលោភបំពានរបស់ថៃមកលើកម្ពុជានោះទេ។ ការដែលសហគមន៍អន្តរជាតិ មិននៅខាងកម្ពុជា ក៏ដោយសារមេដឹកនាំកម្ពុជា ដឹកនាំផ្តាច់ការ រំលោភសិទ្ធិមនុស្ស រំលាយគណបក្សប្រឆាំង ចាប់អ្នកនយោបាយ សកម្មជននយោបាយ និងសកម្មជនសង្គមដាក់គុកតាមអំពើចិត្ត ខុសពីបំណងរបស់ប្រទេសបស្ចឹមលោក និងកម្ពុជាត្រូវបានគេស្តីបន្ទោសថា ជាអ្នកកាងការពារឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញជាដើម៕
