តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង ទម្លាយឱ្យដឹងថា យោធាថៃធ្វើរបងបេតុង ពង្រីកព្រំដែនរំលោភយកដីខ្មែរឥតឈប់ឈររហូតដល់តំបន់ភ្នំទ្រព្យរបស់ម្ពុជា ក្រោយរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បោះដៃរកការចរចាទ្វេភាគី ដោយមិនព្រមប្តឹងថៃ ដើម្បីទាមទារទឹកដីខ្មែរយកត្រឡប់មកវិញ។
ការពង្រីកព្រំដែនរំលោភយកដីខ្មែរ ពីសំណាក់យោធាថៃនេះ ក៏ស្របពេលដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់ប្រកាសជាសាធារណៈថា ទោះនៅសង្ឃឹមត្រឹម១ភាគរយ ក៏រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកនៅតែចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ដោយសំអាងថា ការប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) ត្រូវស៊ីពេលយូរ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ប៉ែន បូណា បានគូសបញ្ជាក់ឡើងវិញ កាលពីថ្ងៃអាទិត្យថា ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកម្ពុជា បានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរំលោភបំពានជាថ្មីទៀតរបស់ភាគីថៃ មកលើអធិបតេយ្យនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា នៅក្នុងតំបន់ដែលកងទ័ពថៃបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ តាំងពីមានបទឈប់បាញ់នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
សម្រាប់អ្នកនាំពាក្យរូបនេះ ការតវ៉ារបស់កម្ពុជា គឺថៃបានសាងសង់ព្រះពុទ្ធបដិមាយ៉ាងតិច ៣៦អង្គ នៅខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ លើទឹកដីកម្ពុជា តាមរយៈសាងសង់សំណង់អចិន្ត្រៃយ៍នានា មានសាងសង់ផ្លូវ ពង្រឹងការគ្រប់គ្រង ការពង្រឹងរបាំងផ្លូវ ដោយប្រើទូកុងទីន័រ និងបន្លាលួស ព្រមទាំងរៀបចំទីតាំងវប្បធម៌និងទេសចរណ៍ផ្សេងៗ រំលោភបទឈប់បាញ់។
លោកថា៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសូមបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ជាដាច់ខាតនូវខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬជាការទាមទារទឹកដីជាឯកតោភាគីពីសំណាក់ប្រទេសថៃនោះឡើយ។ ហើយសកម្មភាព ដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ ក៏មិនបានប៉ះពាល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ ឬប៉ះពាល់ដល់ជំហររបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទាក់ទងទៅនឹងព្រំដែនអន្តរជាតិរបស់ខ្លួននោះទេ»។
លើសពីនេះ លោកថា កម្ពុជាអំពាវនាវឱ្យថៃងាកមកគោរពបទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងនានាដែលភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នា ដើម្បីស្តារឡើងវិញនូវជំនឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងនាមជាអ្នកជិតខាងល្អ ស្របតាមគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន ជាដើម។
កន្លងមកថ្មីៗនេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់អះអាងថា កម្ពុជានៅបន្តជ្រើសរើសយកយន្តការចរចាជាមួយថៃ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែននេះ ទោះមានសង្ឃឹមត្រឹម១ភាគរយក៏ដោយ ខណៈថៃបានឈ្លានពានដីខ្មែររាប់សិបទីតាំង លើខេត្តជាប់ព្រំដែនទាំង៦រួចហើយក្តី។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា ការឈ្លានពានរបស់ថៃ ជាបន្តបន្ទាប់ទាំងគ្មានការទប់ស្កាត់ពីរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាក់ថា ថៃមិនឱ្យដីខ្មែរ១០០ភាគរយមកខ្មែរវិញនោះទេ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា សូម្បីតែ១ភាគរយ ដែលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់សង្ឃឹមនោះ ក៏មិនបានមកវិញដែរ បើកម្ពុជាមិនប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារលើដីជាក់ស្តែង និងមិនប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនោះ។
ក្នុងន័យនេះ លោកបញ្ជាក់ថា ថ្មីៗនេះ ថៃបានប្រកាសហើយថា ថៃមិនទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលបន្សល់ទុកពីសម័យបារាំងទេ ដូច្នេះមានន័យថា ការទន្ទឹងរង់ចាំចរចាយកដីមកវិញ តាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីនេះ នឹងមិនបានដីមកវិញនោះទេ មានតែកាត់ដីឱ្យថៃ។
លោកថា៖ «លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត សង្ឃឹម១ភាគរយហ្នឹង ក៏ថៃមិនឱ្យដែរ គឺគេយក១០០ភាគរយតែម្តង ព្រោះទឹកដីខ្មែរដែលថៃដណ្តើមហ្នឹង គេកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ទឹកដីរបស់គេហើយ។ គេធ្វើរបងបេតុងហើយ យើងមិនហ៊ានទៅឃាត់ផង ដូច្នេះ[…]បើសិនជាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាន់អំណាចរហូតដល់មួយជីវិត ដីខ្មែរមិនបាត់តែ៦២ទីតាំងទេ យ៉ាងហោច១០០ទីតាំងទៅ៥០០ទីតាំងទៀត។ ហើយបើសិនជារហូតដល់ចៅលោក ហ៊ុន សែន ទៀតបាត់ប្រទេសតែម្តង ថៃនិងវៀតណាមចែកគ្នាម្នាក់ពាក់កណ្តាលហ្មង ត្រឹមទន្លេមេគង្គទៅកើតយួន ហើយត្រឹមទន្លេមេគង្គទៅលិចថៃ»។
លើសពីនេះ លោកបានបង្ហោះសារនៅលើហ្វេសប៊ុកថាថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ថៃកំពុងសាងសង់របងព្រំដែនអចិន្រ្តៃយ៍ ដោយរំលោភយកដីខ្មែរចាប់ពីបង្គោលព្រំដែនលេខ៥២ដល់លេខ៥៩ ជិតរួចរាល់ហើយ នៅស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង។
លើសពីនេះ ថៃកំពុងដាក់សំណាញ់ដែកនិងបន្លាលួសពីលើរបងបេតុង ព្រមទាំងឈូសឆាយផ្លូវយ៉ាងស្អាត ហើយថៃ បានចាប់ផ្តើមសាងសង់របងព្រំដែនពីបេតុងនៅតំបន់ភ្នំទ្រព្យ ខេត្តព្រះវិហារ ដែលជាទឹកដីខ្មែរ។ លោកថា របងព្រំដែនដែលធ្វើពីបេតុងនេះ គឺថៃសាងសង់ជាប់នឹងរបងបន្លាលួសដែលថៃបានដាក់រាយនៅលើទឹកដីខ្មែរតែម្តង ដែលមានន័យថា ថៃកំពុងសាងសង់របងព្រំដែនពីបេតុងជំនួសបន្លាលួស ព្រមទាំងថៃបានឈូសឆាយផ្លូវនៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំដែលជាទឹកដីខ្មែរ។
ដោយឡែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត ចាត់ទុកបញ្ហាទឹកដីជាអាយុជីវិតជាតិ ហើយថា ជាការទទួលខុសត្រូវរបស់មេដឹកនាំកំពូល។
លោកថា៖ «អីចឹងដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ថៃ យើងឈប់រអ៊ូរទំាំទៅ ត្រូវធ្វើអ្វីដែលស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិទៅ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ជាតិយើង ការពារផលប្រយោជន៍ពលរដ្ឋយើង អាហ្នឹងបានចាត់ទុកថាជាមេដឹកនាំដែលមានកំណើត។ ហើយកុំឱ្យគេចាត់ចូលមួយចំនុចទៀតនោះ បើកាលណាធ្វើរឿងអត់ប្រយោជន៍សម្រាប់ជាតិ ដូចសព្វថ្ងៃហ្នឹង ថ្ងៃក្រោយគេចាត់ទុកជាមេដឹកនាំក្បត់ជាតិ ដូចដែលមាត្រា៤៤០នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ មេដឹកនាំដែលទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុត ក្នុងការដឹកនាំជាតិធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដី គឺជាជនក្បត់ជាតិ»។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ៗថា មេដឹកនាំណាមួយធ្វើឱ្យបាត់ទឹកដីទៅប្រទេសជិតខាង ក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន ហើយមិនប្រើច្បាប់អន្តរជាតិប្តឹងសត្រូវឈ្លានបាន ដើម្បីបង្ហាញឆន្ទៈទាមទារទឹកដីត្រឡប់យកមកវិញ ហើយបែរជាទៅបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍បំភាន់ពលរដ្ឋ ឬចាប់ពលរដ្ឋខ្លួនឯងដាក់គុក ដោយគ្រាន់តែនិយាយរិះគន់ពីកម្សោយនៃការដឹកនាំនោះ ជាសញ្ញានៃមហន្តរាយជាតិ។
ក្នុងន័យនេះ លោកគូសបញ្ជាក់ថា បើមេដឹកនាំទទួលយកការពិតដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពការពារទឹកដីពីប្រទេសឈ្លានពាន នឹងបន្តពង្រីកការឈ្លានពានឥតឈប់ឈរពេលនោះ ជាហានិភ័យបូរណភាពទឹកដី ។ ហើយមួយវិញទៀត នៅពេលដែលពលរដ្ឋខ្លួនឯងនិយាយរឿងបញ្ហាទឹកដីមិនបាន ត្រូវចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ នោះជាមហន្តរាយជាតិ ឬបែកបាក់ជាតិធ្ងន់ធ្ងរ។
ជុំវិញការឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ ក្រោយមានបទឈប់បាញ់ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាបានតវ៉ាជាបន្តបន្ទាប់រហូតជាង៧០០លើក ប្រឆាំងនឹងការរំលោភបំពានរបស់ថៃ មកលើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា លើទីតាំងមួយចំនួន ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ប៉ៃលិន ពោធិ៍សាត់ បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ រួមទំាំងតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របីផងដែរ។
ដោយឡែក លោក អ៊ុំ សំអាន ដែលមានជំនាញកិច្ចការព្រំដែន បានអះអាងថា ក្រោយមានបទឈប់ថៃ មិនបានគោរពទេ រហូតបច្ចុប្បន្ននេះ ថៃបាន ពង្រីកការឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ តាមចិត្តកើនឡើងដល់ជាង៦០ ទីតំាង ទាំងគ្មានការទប់ស្តាត់ពីក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញ បានចងកាតព្វកិច្ចរដ្ឋាភិបាលពីឆន្ទៈការពារទឹកដី។ ចំណែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ក៏ដូចគ្នាដែរ បានចែងពីការដាក់ទោសទណ្ឌធ្ងន់ធ្ងរចំពោះអ្នកដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីទៅបរទេស ។
មាត្រា៥២ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា «រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ»។ ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា ៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
