អ្នកតាមដានកិច្ចការព្រំដែនសម្ដែងការហួសចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលបណ្ដោយឱ្យថៃរុលចូលដីខ្មែរស្រេចចិត្ត ខណៈទឹកដីជាង ៧០ទីតាំង ត្រូវថៃកាន់កាប់រួចហើយ ខណៈមេដឹកនាំរូបនេះ នៅតែមិនបង្ហាញជំហរ ប្រសិទ្ធស្វ័យការពារ និងប្តឹងថៃ ដើម្បីទាមទារទឹកដីខ្មែរយកត្រឡប់មកវិញ ទោះថៃបន្តឈ្លានពានជាង៥ខែមកនេះរំលោភលើបទឈប់បាញ់។
កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ម្សិលមិញ ទាហានថៃមួយក្រុមបានសម្រុកចូលដីខ្មែរនៅតំបន់មុំ ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ និងព្យាយាមបោះបង្គោលលើដីខ្មែរ ដើម្បីស្រះបន្លាលួសក្នុងដីខ្មែរបន្តទៀត ក្រោយពីពួកគេដើរព័ទ្ធបន្លាលួសស្រេចចិត្តនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែន និងកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរជាង ៧០ទីតាំងដោយខុសច្បាប់។
ការណ៍នេះធ្វើឱ្យអ្នកតាមដានស្ថានការណ៍ព្រំដែននៅក្រៅប្រទេស បានសម្ដែងការហួសចិត្តចំពោះរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលបណ្ដោយឱ្យថៃរុលចូលដីខ្មែរស្រេចចិត្ត ដោយគ្មានការរារាំង។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត និយាយនៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនាថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលមិនរារាំងសកម្មភាពរបស់ថៃរុលចូលដីខ្មែរ គឺជារឿងខាតបង់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងខ្លាំង ហើយលោកកាន់តែបារម្ភថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្មានសមត្ថភាពទាមទារទឹកដីពីថៃមកវិញ ដូចការអួតអាងឡើយ។
អ្វីដែលលោកហួសចិត្ត ព្រោះប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៅបន្តរក្សាជំហរចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ទាំងដែរថៃមិនអើពើ ហើយរុលចូលដីខ្មែរគ្រប់កន្លែងសឹងរាល់ថ្ងៃ ព្រមទាំងរារាំងទាហានខ្មែរមិនឱ្យឃាត់សកម្មភាពយ៉ាងគឃ្លើនរបស់ថៃថែមទៀត។ ប៉ុន្តែលោកមើលឃើញថា ទាហានខ្មែរនៅតំបន់មុំបី មានភាពក្លាហានហ៊ានរារាំងទាហានថៃ ទោះខ្លួនអាចត្រូវមេទាហានស្ដីបន្ទោសយ៉ាងណាក្ដី។
លោក ម៉ែន ណាត ថ្លែងថា៖ «បើធៀបនឹងរឿងព្រំដែនដែលកំពុងតែកើតឡើងរវាងកម្ពុជាថៃបច្ចុប្បន្ន ឃើញថៃ រុលចូលរហូត ដើរបោះបង្គោលព្រំដែន ដាក់បន្លាលួស ធ្វើដំបូងថ្ម ដាក់ចាក់បេតុង ធ្វើផ្លូវធ្វើអីផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ដូចករណីតំបន់មុំ៣ ដែលកើតឡើងថ្ងៃ កើតឡើងថ្ងៃទី២ មិថុនា ២០២៦ ហ្នឹង ឃើញទាហានខ្មែរទៅឃាត់ទាហានថៃមិនឱ្យបោះបង្គោលតម្រុយ ដាក់បន្លាលួស ថ្មីរបស់ថៃទៀតអញ្ចឹង»។
សម្រាប់លោក ម៉ែន ណាត នៅតែបន្តជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្ដឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) មិនមែនគ្រាន់តែជូនដំណឹងជិត ១ឆ្នាំ មិនដំណើរការនោះទេ។ មួយវិញទៀត លោកចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួនជានិច្ច ទោះត្រូវផ្ទុះអាវុធជាមួយថៃក៏ដោយ សម្រាប់បុព្វហេតុការពារបូរណភាពទឹកដីខ្មែរ ព្រោះលោកថា យន្តការការទូត ការចរចាទ្វេភាគី និងញត្តិជិត ១ពាន់លើក ទៅភាគីថៃ លែងមានប្រសិទ្ធភាពហើយ។
ចំណែកអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនពីគណបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា ការមិនអើពើប្ដឹងថៃនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ជាមូលហេតុដែលថៃបន្តធ្វើបារ៉ាស់ ដាក់កុងទឺន័រ រាយបន្លាលួសកំណត់ព្រំដែនស្រេចចិត្ត មិនមែនតែតំបន់មុំបីទេ គឺមានច្រើនកន្លែងទៀត រួមទាំងភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ និងស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបងថ្មីៗនេះផងដែរ។ យ៉ាងណា លោកបន្តជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឈប់រំពឹងការចរចា ១ភាគរយជាមួយភាគីថៃទៅ ហើយងាករកយន្តការអន្តរជាតិដែលមានស្រាប់វិញ។
លោក អ៊ុំ សំអាន ថ្លែងថា៖ «ដូច្នេះនៅពេលដែលកម្ពុជាមិនអើពើរឿងថៃឈ្លានពានទឹកដីដែនគោកនេះ មិនព្រមប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ហ្នឹង ប្រាកដជាទឹកដីយើងចំនួន ៦២ទីតាំង បើគិតមុនសង្គ្រាមទៀត ៧២ទីតាំង នឹងបាត់បង់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ទៅខាងភាគីថៃហើយ ហើយមិនអាចទាមទារបានមកវិញតាមរយៈការចរចាទ្វេភាគី អាហ្នឹងដូច ចោរប្លន់របស់យើង លួចរបស់យើង យើងទៅចរចាទ្វេភាគី ជាមួយចោរ អត់ប្ដឹងទៅកាន់ប៉ូលិសឬតុលាការមិនបានរបស់ហ្នឹងមកវិញទេ»។
អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ នៅតែយល់ថា ការសន្យារបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថានឹងទាមទារទឹកដីឱ្យបានមកវិញទាំងអស់ គឺជាការបោកប្រាស់ពលរដ្ឋ និងធ្វើនយោបាយប្រជាភិថុតិ ឬក៏គ្រាន់តែទិញពេលវេលា ដើម្បីកាន់អំណាចតែប៉ុណ្ណោះ ខណៈលោក ហ៊ុន សែន បន្តគំរាមខ្មែរមិនឱ្យប្ដូរមេដឹកនាំតត្រកូលរបស់ខ្លួន ដោយព្រមានងើបមួយវាយមួយជាមួយពលរដ្ឋខ្មែរ តែសម្ងំស្ងៀមជាមួយថៃ និងវៀតណាមជាដើម។
រីឯ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឯណេះវិញបន្តនិយាយនៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកនឹងបន្តចរចាជាមួយភាគីដដែលដោយគ្មានការប្រែប្រួលទេ។ លោកអះអាងថា ការដោះស្រាយជម្លោះជាមួយថៃ គឺត្រូវការពេលវេលា តាមសន្តិវិធីផ្អែកលើផ្លូវច្បាប់ជាមូលដ្ឋាន ហើយលោកបានលើកករណីរដ្ឋាភិបាលចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ UNCLOS តាមរយៈការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំជាដើម ដោយលោកមិនចង់ឱ្យមានការផ្ទុះអាវុធស្លាប់ទាហានទៀតទេ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថ្លែងថា៖ «អញ្ចឹងវាប្រើពេល ប៉ុន្តែវាប្រសើរជាងបញ្ជូនទាហានទៅច្បាំងគ្នាស្លាប់ ហើយដោះស្រាយមិនចេញ មកចរចាដដែលដោយមិនចាំបាច់។ ដរាបណាយើងនៅមានការដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ ទឹកដីដោយសន្តិវិធី ហើយជឿចុះ គ្មានការដោះស្រាយ ដោយកម្លាំងមួយណាដែលមិនឋិតឋេរទេ។ គ្មានយករថក្រោះទៅ គ្មានគ្រាប់បែកទៅ គ្មានធ្វើផ្លូវបេតុង គ្មានអីដែលការពារសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ប្រទេសណាមួយទេ។ ទាល់តែប្រើតាមច្បាប់បានត្រូវ»។
ទោះលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អះអាងពីយន្តការច្បាប់ជាមួយភាគីយ៉ាងណាក្ដី រហូតមកដល់ពេលនេះ ភាគីថៃមិនទាន់ព្រមចូលតុចរចាកំណត់ព្រំដែនគោកជាមួយគណៈកម្មការព្រំដែនរួម (JBC) ជាមួយកម្ពុជាទេ ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាលើកទី២ កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ ក្រៅពីមិនចូលចរចាហើយនោះ ភាគីថៃថែមទាំងបង្កើនការរុលចូលកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរនៅតំបន់ផ្សេងទៀតជាច្រើនកន្លែង ហើយកម្ទេចសំណង់ផ្ទះពលរដ្ឋលើដីដែលខ្លួនកាន់កាប់ថែមទៀត ព្រមទាំងសង់សំណង់រឹងជារបងរឹងមាំដោយឯកតោភាគីនៅចំណុចបង្គោលព្រំដែនលេខ៥២-៥៤ ក្នុងស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបងទៀតផង៕
