អ្នកឃ្លាំមើល ព្រមានពីហានិភ័យនៃឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញនៅកម្ពុជា បើវិធានការបង្ក្រាបរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅតែមិនចាប់មេខ្លោងធំៗដែលអន្តរជាតិចង្អុលបង្ហាញ ហើយនៅតែលាក់បាំងសាច់ប្រាក់ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេឧក្រិដ្ឋជន។
ក្តីបារម្ភនេះ ពួកគេជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលបង្ហាញតម្លាភាព និងចាប់មេខ្លោង ដើម្បីសង្គ្រោះកម្ពុជាកុំឱ្យជាប់ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ។
អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍសង្គម លោកបណ្ឌិត មាស នី បានចោទសួរថា ចំពោះយុទ្ធនាការចុះបង្ក្រាបស្គេមអនឡាញរបស់សមត្ថកិច្ចកន្លងមក ឃើញចាប់បានត្រឹមអ្នកជាប់ពាក់ព័ន្ធរាប់ពាន់ម៉ឺននាក់ និងបង្ហាញត្រឹមវត្ថុតាងដូចជាសម្ភារៈកំព្យូទ័រ ឬសម្ភារៈផ្សេងៗតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែមិនឃើញសមត្ថកិច្ចបង្ហាញវត្ថុតាងដូចជាលុយដែលជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងទាល់តែសោះ?។
លោកថា ចំពោះការអនុវត្តនីតិវិធីទៅលើអ្នកជាប់ពាក់ព័ន្ធ នឹងបទល្មើសនេះ ក៏ហាក់ធ្វើឡើងមិនទាន់បានត្រឹមត្រូវដែរ ដោយឃើញមានជនសង្ស័យខ្លះ បានបញ្ជូនទៅផ្តន្ទាទោសតាមប្រព័ន្ធតុលាការ និងខ្លះទៀត បានបណ្តេញចេញពីកម្ពុជាជាដើម។
លោកបន្តថា៖ «យើងដឹងហើយថា អនឡាញនេះ ល្បីលុយរាប់ពាន់លានដុល្លារ។ ប៉ុន្តែនៅពេលសមត្ថកិច្ចចាប់បានម្តងៗ តើភស្តុតាងអីដែលបង្ហាញថាទីតាំង ឬជនសង្ស័យហ្នឹងជាស្គេមអនឡាញ។ ហើយម្នាក់ៗហ្នឹងរកលុយបានប៉ុន្មាន? ឧទាហរណ៍ថា ដូចករណីចាប់ស្កេមអនឡាញ នៅខេត្តបាត់ដំបង ថាតើប្រតិបត្តិការតាំងពីថ្ងៃដែលចាប់ តាំងពីគេចូលមកនៅរហូតដល់ថ្ងៃគេចាប់ហ្នឹង ថាតើលុយគេរកបានមានចំនួនប៉ុណ្ណា ហើយលុយហ្នឹងនៅឯណា?។ នេះជាចម្ងល់? ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែមានចម្ងល់ខ្លួនឯងទេ»។
តាមលោក មាស នី ក៏ដូចជាសាធារណជន ចង់ឃើញការអនុវត្តច្បាប់ ទៅលើអ្នកជាប់ពាក់ព័ន្ធបទល្មើសស្កេមអនឡាញនេះ ឲ្យបានស៊ីជំរៅជាងនេះ ប្រយោជន៍ដើម្បីជំរុញឲ្យភ្ញៀវទេសចរ និងអ្នកវិនិយោគទុនបរទេស ងាកមកគាំទ្រឡើងវិញ។
លោកបន្ថែមថា៖ «ករណីនេះ បើយើងមិនច្បាស់លាស់ នឹងធ្វើឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើល ឬក៏មានបញ្ហាភ័យខ្លាចដល់ភ្ញៀវទេសចរដទៃទៀត ដែលគេមករស់នៅស្រុកខ្មែរ ជាពិសេសទេសចរចិនហ្នឹងឯង ដែលយើងចង់ឲ្យចិនមកលេងស្រុកខ្មែរ ប៉ុន្តែបើសិនជាយើងមិនមានភាពច្បាស់លាស់បែបហ្នឹង វាធ្វើឲ្យចិនមកលេងដែលគ្នាស្មោះត្រង់ហ្នឹង ក៏គេអត់ហ៊ានមកលេងដែរ។ បើមកលេង ហើយកំពុងស្នាក់នៅហើយត្រូវសមត្ថកិច្ចទៅព័ទ្ធចាប់ ថាមានបទល្មើសស្កេមអនឡាញអីហ្នឹង អាណឹងវាសុទ្ធតែជាហានិភ័យសម្រាប់ប្រទេសយើង។ បើយើងមិនបានអនុវត្តនីតិវិធីហ្នឹងឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ នេះជាការមើលឃើញរបស់បង»។
ស្រដៀងគ្នាដែរ សម្រាប់ លោក យី សុខសាន្ត មន្ត្រីស៊ើបអង្កេតជាន់ខ្ពស់សមាគមអាដហុក បានឲ្យវីអូឌីដឹងនៅថ្ងៃទី៨ខែមិថុនានេះដែរថា ការដែលកម្លាំងចម្រុះចុះបង្ក្រាបស្កេមអនឡាញម្តងៗ ហាក់មិនសូវឃើញបង្ហាញភស្តុតាងពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យសម្បត្តិពួកឧក្រិដ្ឋជនទេ ខណៈសហគមន៍អន្តរជាតិ ក៏កំពុងតាមដានវិធានការនេះ។
លោកថា៖ «ពលរដ្ឋហាក់បីដូចជានៅមានមន្ទិលសង្ស័យពីក្រុមចម្រុះ ដែលចុះទៅបង្ក្រាបស្គេមអនឡាញហ្នឹង។ យើងចង់ឲ្យសមត្ថកិច្ចធ្វើឲ្យមានតម្លាភាព បើចាប់បាន លុយដែលប្រមូលមកហ្នឹងយកទៅទុកដាក់នៅកន្លែងណា ឬសម្ភារៈយកទៅណាដើម្បីរក្សាទុកដូចករណី ចោរលួចចោរប្លន់ចោលលួចម៉ូតូជាដើម។ គឺដកយកម៉ូតូ ទូរសព្ទយកទៅរក្សាទុកដើម្បីស្រាវជ្រាវ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងយើងមើលឃើញថា សមត្ថកិច្ចបង្ក្រាបបទល្មើសនេះ ប៉ុន្តែមិនមានតួលេខច្បាស់លាស់ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យមានការសង្ស័យ ជាពិសេសមតិជាតិអន្តរជាតិ កំពុងសំឡឹងមកមើលកម្ពុជាយើង។ ហើយយើងគួរតែជម្រះមន្ទិលសង្ស័យនេះឲ្យល្អ ដើម្បីស្តារមុខមាត់ប្រទេសជាតិយើង»។
អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមរូបនេះ ស្នើឲ្យការអនុវត្តច្បាប់ស្គេមអនឡាញនេះ គឺអនុវត្តឲ្យមានតម្លាភាព ដើម្បីស្តារមុខមាត់កម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ។
លោកបន្តថា៖ «នៅពេលដែលក្រុមស្គេមហ្នឹងចូលមកពេញស្រុកយើង គឺទី១ ធ្វើឲ្យទេសចរ ក៏គេមិនហ៊ានមកលេងស្រុកយើង។ ហើយទី២ ការមករកប្រកបរបររកទទួលទានលក់ដូរបើកហាងផ្សេងៗ ឬក្រុមហ៊ុនជាដើមហ្នឹង វាហាក់ដូចជាមានការថមថយ គេមិនហ៊ានមករកស៊ីទេ។ ហើយការមករកស៊ីស្រុកយើងហ្នឹង វាហាក់បីដូចជាមិនសូវជាគោរពច្បាប់។ អញ្ចឹងអ្នកដែលរកស៊ីស្មោះត្រង់ អ្នកដែលមករកស៊ី ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស គេអត់សូវហ៊ានមកចូលរួមទេ។ នេះជាការកត់សម្គាល់របស់ខ្ញុំ។ ហើយថ្មីនេះ ក៏ឃើញមានក្រុមជនអន្តោប្រវេសន៍ ឬជនបរទេសបានធ្វើសកម្មភាពលួចម៉ូតូ ប្លន់ ចាប់ជំរិត និងឃាតកម្មជាដើម។ នេះជាព័ត៌មានដែលយើងមើលឃើញនៅក្នុងបណ្តាញសង្គម»។
ចំណែក លោក សេក សុជាតិ អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ នៅតែទទូចចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាល បើកការស៊ើបអង្កេតទៅលើអ្នកជាប់ពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន ដែលស្ថិតក្នុងបញ្ជីខ្មៅរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលរកឃើញថា ឈ្មួញមានទ្រព្យ និងមានអំណាចនៅកម្ពុជាមួយចំនួន គឺជាមេខ្លោងធំនៅពីក្រោយបទល្មើស ស្គេមអនឡាញនៅកម្ពុជា។
លោកទទួលស្គាល់ថា យុទ្ធនាការបង្ក្រាបស្គេមអនឡាញ ក្នុងរយៈពេលចុងក្រោយនេះ មានសភាពក្តៅគគុក និងទទួលបានផលវិជ្ជមានច្រើន ប៉ុន្តែស្នើឲ្យការអនុវត្តច្បាប់ឲ្យបានស៊ីជំរៅជាងនេះ។ ដ្បិតបើការអនុវត្តច្បាប់ធូរលុង នឹងមិនទទួលបានការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិនោះឡើយ ហើយកម្ពុជានឹងលែងជាទីទុកចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគទុន និងភ្ញៀវទេសចរបរទេសទៀតដែរ។
លោកបន្តថា៖ «ក្នុងករណីដែលមិនអនុវត្តឬមិនស៊ើបអង្កេត ចំពោះបុគ្គលដែលសហគមន៍អន្តរជាតិបានលើកឡើង គឺនឹងធ្វើឲ្យមានមន្ទិលសង្ស័យច្រើន ហើយមន្ទិលទាំងអស់នេះ នឹងអាចធ្វើឲ្យមានការរិះគន់និងវាយតម្លៃ អំពីការអនុវត្តច្បាប់មានស្តង់ដារពីរ ឬក៏ច្រើន នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ហើយក៏អាចនឹងធ្វើឲ្យមានបញ្ហាទំនាក់ទំនងការទូត ឬក៏មានបញ្ហាលើវិស័យឧស្សាហកម្ម សេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗ ដែលអ្នកជាប់ពាក់ព័ន្ធធំៗមិនត្រូវបានស៊ើបអង្កេត។ អញ្ចឹងវាគឺជាប្រធានបទនៅតែក្តៅ ហើយនៅតែមានការមន្ទិល»។
ទាក់ទិនបទល្មើសស្កែមអនឡាញនេះដែរ លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា កាលពីពេលថ្មីៗនេះ បានព្រមានចាត់វិធានការច្បាប់ឲ្យបានធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ទៅលើមន្ត្រីក្រោមឱវាទ របស់លោក ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសនេះ ដោយត្រូវបញ្ចប់តំណែង និងកសាងសំណុំរឿងបញ្ជូនទៅកាន់តុលាការផ្តន្ទាទោសថែមទៀតផង។
លោកថា៖ «ខ្ញុំក៏សូមស្វាគមន៍ជាមួយនឹងការដកចោលមន្ត្រីមួយចំនួន ហើយខ្ញុំសូមផ្តល់ជាអនុសាសន៍ថា ការបង្ក្រាបការឆបោកត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នានឹងការបង្ក្រាប មន្ត្រីដែលពាក់ព័ន្ធ និងដកចោលមន្ត្រី ដែលធ្វើសកម្មភាព។ អ្នកមិនអាចទទួលជោគជ័យបានទេ បើអ្នកត្រឹមតែទៅវៃពួកអនឡាញ ឬពួកស្គេមទាំងហ្នឹង ហើយមិនដើរទន្ទឹមជាមួយនឹងអ្នក ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកដែលមិនចង់ធ្វើ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវចាំឲ្យច្បាស់ត្រង់កន្លែងហ្នឹង»។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គម មើលឃើញថា យុទ្ធនាការបង្ក្រាបស្គេមអនឡាញ របស់រដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់មកនេះ ជាពិសេសចាប់ពីដើមឆ្នាំ២០២៦ មកដល់ដើមខែមិថុនានេះ បានចាប់ខ្លួន និងបណ្តេញជនបរទេសចម្រុះជាតិសាសន៍ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធបទល្មើសនេះ រាប់ពាន់ម៉ឺននាក់ ចេញពីកម្ពុជា។ តែយ៉ាងណា មេខ្លោងធំៗ ដែលស្ថិតក្នុងបញ្ជីខ្មៅ របស់អន្តរជាតិ កំពុងស្ថិតក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលស្និតនឹងលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅមិនទាន់បានចាប់ខ្លួនទេ ដូចជាលោក ហ៊ុន តូ លោកលី យ៉ុងផាត់ លោកកុក អាន ជាដើម មិនត្រូវបានចាប់ខ្លួនទេ ដែលវិធាននេះជំរុញឱ្យមានការរិះគន់ថា មេដឹកនាំនៅពីក្រោយឧក្រិដ្ឋកម្មនេះ ធ្វើឱ្យកម្ពុជាប្រឈមនឹងហានិភ័យ តាមរយៈវិធានដាក់ទណ្ឌកម្មពីសហគមន៍អន្តរជាតិ៕
