ផ្អែកលើរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) ស្តីពី «បរាជ័យនៃការបង្រ្កាបលើទីតាំងប្រព្រឹត្តអំពើឆបោក និងការជួយដល់ជនរងគ្រោះរបស់កម្ពុជា» បោះពុម្ពផ្សាយជាផ្លូវការនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញឱ្យឃើញនូវទិដ្ឋភាពស៊ីជម្រៅ និងការវិភាគយ៉ាងម៉ត់ចត់អំពីលទ្ធផល និងផលប៉ះពាល់នៃយុទ្ធនាការបង្ក្រាបឧស្សាហកម្មឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជា។
របាយការណ៍នេះ ធ្វើឡើងដើម្បីវាយតម្លៃលើប្រតិបត្តិការរយៈពេល ១០ខែ ដំបូងរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចាប់តាំងពីយុទ្ធនាការទ្រង់ទ្រាយធំត្រូវបានប្រកាសដាក់ចេញក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ រហូតដល់ចុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។
យោងតាមទិន្នន័យដែលប្រមូលបានពីការចុះផ្ទាល់ដល់ទីតាំងជាក់ស្តែង និងការសម្ភាសន៍ជនរងគ្រោះ អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ បានរកឃើញថា ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលប្រកាសពីជោគជ័យដ៏ធំធេងក្នុងការបិទមជ្ឈមណ្ឌលឆបោក និងនិរទេសជនបរទេសរាប់ម៉ឺននាក់ក៏ដោយ ក៏យុទ្ធនាការនេះបានបន្សល់ទុកនូវការបរាជ័យជាប្រព័ន្ធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសការខកខានក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការផ្តល់គាំទ្រដល់ជនរងគ្រោះពិតប្រាកដដែលត្រូវបានគេជួញដូរ និងធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងព្រៃផ្សៃ។
ប្រសិទ្ធភាពនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បង្ហាញពីគម្លាតដ៏ធំធេងរវាងរបាយការណ៍ផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាល និងតថភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ អាជ្ញាធរបានអះអាងថា ខ្លួនបានបិទមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកជាង ២៥០ កន្លែង ចាប់ខ្លួនជនសង្ស័យបានចំនួនជាង១ពាន់នាក់ (១ ០៨៩នាក់) និងបានធ្វើការនិរទេសជនបរទេសចំនួនជាង ១ម៉ឺន៣ពាន់នាក់ (១៣ ០៣៩នាក់)។
យ៉ាងណាក្តី នៅក្នុងរបាយការណ៍ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ ភស្តុតាងដែលផ្ទៀងផ្ទាត់បានបង្ហាញថា អាជ្ញាធរមានអន្តរាគមន៍ជាក់ស្តែងតែនៅក្នុងទីតាំងចំនួន ២៤ ប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចំណោមទីតាំងឆបោកចំនួន ៨៦ កន្លែង ដែលត្រូវបានរកឃើញ និងបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់។
នេះមានន័យថា មានទីតាំងឆបោកត្រឹមតែប្រហែល ២៥ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវបានស៊ើបអង្កេតក្នុងអំឡុងពេលយុទ្ធនាការបង្ក្រាប។ អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ បានរកឃើញទីតាំងឆបោកថ្មីបន្ថែមចំនួន ៣៣កន្លែងបន្ថែមលើទីតាំងចំនួន ៥៣ កន្លែង ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរបាយការណ៍មុន កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនទីតាំងសរុបកើនឡើងដល់ ៨៦ កន្លែង គិតត្រឹមចុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។
កត្តានេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញថា ឧស្សាហកម្មឆបោកអនឡាញ មិនត្រូវបានលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែវាបានវិវត្ត និងប្តូរទីតាំងដើម្បីគេចវេសពីសមត្ថកិច្ច។ ចំណុចខ្វះខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយទៀតដែលរបាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានលាតត្រដាង គឺទម្រង់នៃអន្តរាគមន៍ដែលមានលក្ខណៈជាប្រតិកម្មឆ្លើយតប ជាជាងការតាមដានត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំ។
អាជ្ញាធរច្រើនតែចាត់វិធានការលុះត្រាតែមានសម្ពាធពីអន្តរជាតិ ឬមានការផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈអំពីអំពើហិង្សា និងការស្លាប់របស់ជនរងគ្រោះ។ ករណីជាក់ស្តែងដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងរបាយការណ៍ គឺស្ថានភាពនៅតំបន់ភ្នំបូកគោ ក្នុងខេត្តកំពត ដែលរួមមានទីតាំង KA01, KA03, និង KA04។
ទោះបីសមត្ថកិច្ច បានដឹងពីសកម្មភាពខុសច្បាប់នៅទីនោះជាយូរមកហើយក៏ដោយ ក៏ការបង្ក្រាបបានកើតឡើង លុះត្រាតែមានករណីបុរសជនជាតិកូរ៉េខាងត្បូងម្នាក់ ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្មរហូតដល់ស្លាប់ ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥។
សូម្បីតែក្រោយការចុះបង្ក្រាបដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈនោះក៏ដោយ ក៏ជនរងគ្រោះដែលបានរួចជីវិតបានផ្តល់សក្ខីកម្មថា ទីតាំងនោះនៅតែបន្តដំណើរការ និងបង្ខាំងមនុស្សដោយខុសច្បាប់រហូតដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។
ភាពទន់ខ្សោយ និងភាពមិនហ្មត់ចត់នៃយន្តការស៊ើបអង្កេតរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមឧក្រិដ្ឋជនអាចលាក់បាំងជនរងគ្រោះ នៅក្នុងផ្នែកផ្សេងទៀតនៃទីតាំងដែលអាជ្ញាធរមិនបានចូលទៅពិនិត្យ ដូចដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងការចុះបង្ក្រាបនៅទីតាំង MD02 ក្នុងខេត្តមណ្ឌលគីរី កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ជាកន្លែងដែលជនរងគ្រោះជនជាតិវ៉េណេស៊ុយអេឡា និងកូឡុំប៊ី ត្រូវបានលាក់ខ្លួនពីភ្នែកប៉ូលីស និងបន្តត្រូវបានគេបង្ខាំងទុកក្រោយការបង្ក្រាប។
របាយការណ៍ដដែល ក៏បានបង្ហាញពីភស្តុតាងគួរឱ្យសង្ស័យ ស្តីពី ការឃុបឃិតគ្នារវាងអ្នកគ្រប់គ្រងទីតាំងឆបោក និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន។ ជនរងគ្រោះជាច្រើន បានរាយការណ៍ថា ពួកគេត្រូវបានអ្នកគ្រប់គ្រងបង្ខំឱ្យឡើងឡានក្រុង ឬរថយន្តដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទីតាំងនៅពេលយប់ ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងបានដឹងមុនថាប៉ូលីសនឹងមកដល់។
ករណីរបស់យុវតី វិនតា (Winta) ជនជាតិអេរីទ្រា ដែលត្រូវបានគេជួញដូរ បានបង្ហាញថា នាងត្រូវបានគេដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ប្រទេសពីទីតាំង CT01 ក្នុងតំបន់ជ្រៃធំ ទៅកាន់ទីតាំង BM02 ក្នុងក្រុងប៉ោយប៉ែត ដោយមានរថយន្តពាក់ស្លាកលេខយោធាធ្វើជាអ្នកនាំផ្លូវ និងសម្របសម្រួល ដើម្បីគេចចេញពីយុទ្ធនាការបង្ក្រាប។
ការរំកិលទីតាំងជាប្រព័ន្ធ និងការដឹងព័ត៌មានជាមុនពីប្រតិបត្តិការរបស់សមត្ថកិច្ច បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទំហំនៃការជ្រៀតជ្រែក និងការការពារដែលក្រុមឧក្រិដ្ឋជនទទួលបានពីមន្ត្រីខុសច្បាប់ ដែលជាកត្តាធ្វើឱ្យយុទ្ធនាការរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បាត់បង់ម្ចាស់ការ និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព។
បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងការការពារជនរងគ្រោះ គឺជាចំណុចដែលរងការរិះគន់ខ្លាំងបំផុតនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ។ អង្គការនេះ បានធ្វើការសម្ភាសន៍ជាមួយជនរងគ្រោះចំនួន ៣១ នាក់ជាស្ត្រី និង ៤២ នាក់ជាបុរស ដែលសរុបទាំងអស់មានចំនួន ៧៣ នាក់មកពីសញ្ជាតិខុសៗគ្នា រួមមាន បង់ក្លាដែស ប្រេស៊ីល ចិន កូឡុំប៊ី អេក្វាទ័រ អេរីទ្រា អេត្យូពី ហ្គាណា ឥណ្ឌូនេស៊ី កេនយ៉ា លីបេរីយ៉ា ម៉ាដាហ្គាស្ការ ម៉ារ៉ុក នីហ្សេរីយ៉ា អ៊ូហ្គង់ដា និងវេណេស៊ុយអេឡា។
មនុស្សទាំង ៧៣ នាក់នេះ សុទ្ធតែបានឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍ ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងនិយមន័យច្បាប់អន្តរជាតិនៃការជួញដូរមនុស្ស និងពលកម្មដោយបង្ខំ។ ពួកគេត្រូវបានបោកប្រាស់តាមរយៈការផ្តល់ការងារខុសច្បាប់ ត្រូវបានដកហូតលិខិតឆ្លងដែន ឃុំឃាំងនៅក្នុងអគារដែលមានប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាពដូចគុក និងត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយអំពើហិង្សា និងការឆក់ខ្សែភ្លើង ប្រសិនបើមិនព្រមធ្វើការឆបោកតាមការបញ្ជា។
លើសពីនេះ របាយការណ៍នេះ បានកត់ត្រានូវករណីអំពើហិង្សាផ្លូវភេទដ៏រន្ធត់ ដោយមានស្ត្រីចំនួន ៦ នាក់ បានពិពណ៌នាអំពីការរំលោភសេពសន្ថវៈដោយផ្ទាល់ពីសំណាក់អ្នកគ្រប់គ្រង ឬតាមការបញ្ជារបស់ថៅកែ ដើម្បីធ្វើជាប្រាក់រង្វាន់ដល់អ្នកឆបោកដែលធ្វើការងារបានល្អ ដូចករណីរបស់កញ្ញា ស៊ីសិលា (Cecilia) ជនជាតិប្រេស៊ីល និងកញ្ញា កេនយ៉ានហ្គី (Kenyangi) ជនជាតិអ៊ូហ្គង់ដា ដែលត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យរំលូតកូនក្រោយការរំលោភ។
ទោះបីមានភស្តុតាងនៃការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលស្មើនឹងទម្រង់នៃទាសភាពសម័យទំនើបក៏ដោយ ក៏អាជ្ញាធរកម្ពុជាមិនបានទទួលស្គាល់ជនរងគ្រោះណាម្នាក់ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលត្រូវបានសម្ភាសន៍ទាំង ៧៣ នាក់នោះ ថាជាជនរងគ្រោះនៃការជួញដូរមនុស្សឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អាជ្ញាធរបានចាត់ទុកជនភៀសខ្លួន ឬអ្នកដែលរត់គេចខ្លួនទាំងនោះ ថាជាជនចំណាកស្រុកខុសច្បាប់។
ពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលឃាត់ខ្លួនជនអន្តោប្រវេសន៍ ដែលមិនមានស្តង់ដារ ខ្វះខាតកន្លែងដេក និងអាហារ ហើយមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យជួបមេធាវី ឬតំណាងស្ថានទូតឡើយ។ អ្វីដែលកាន់តែអយុត្តិធម៌សម្រាប់ជនរងគ្រោះ គឺការដែលប៉ូលីសតម្រូវឱ្យពួកគេបង់ថ្លៃទិដ្ឋាការហួសកំណត់ ដែលបង្ខំឱ្យជនរងគ្រោះខ្លះត្រូវខ្ចីប្រាក់បន្ថែមដើម្បីអាចចាកចេញពីកម្ពុជាបាន។
សកម្មភាពនេះ គឺជាការរំលោភបំពានដោយផ្ទាល់លើកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ និងគោលការណ៍ណែនាំ ស្តីពី ការកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះឆ្នាំ២០១៥ របស់គណៈកម្មាធិការជាតិប្រឆាំងការជួញដូរមនុស្សរបស់កម្ពុជាខ្លួនឯង ដែលតម្រូវឱ្យអាជ្ញាធរសន្មតទុកជាមុននូវស្ថានភាពជាជនរងគ្រោះ ដើម្បីផ្តល់ការការពារប្រកបដោយមនុស្សធម៌។
ក្នុងករណីខ្លះ ប៉ូលីសនៅក្រុងប៉ោយប៉ែតថែមទាំងបានគំរាមកំហែងចាប់ខ្លួនជនរងគ្រោះ ឬគំរាមបញ្ជូនពួកគេត្រឡប់ទៅឱ្យថៅកែទីតាំងឆបោកវិញ ប្រសិនបើមិនព្រមបង់ប្រាក់សូកប៉ាន់ ដូចករណីរបស់លោក ហាសាន (Hassan) ជនជាតិម៉ារ៉ុក ដែលត្រូវបានប៉ូលីសជម្រិតទារយកលុយ និងនាឡិកាដៃ បន្ទាប់ពីបានជួយយកលិខិតឆ្លងដែនរបស់គាត់មកវិញ។
កង្វះតម្លាភាព និងការផ្តល់ព័ត៌មានជាសាធារណៈពីរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏ជាឧបសគ្គដ៏ធំមួយក្នុងការវាយតម្លៃលទ្ធផលជាក់ស្តែងនៃការបង្ក្រាប។ រដ្ឋាភិបាល មិនបានផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីទីតាំងដែលត្រូវបានបិទ ដំណើរការនៃការពិនិត្យអត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះ ឬការចោទប្រកាន់ទោសលើមេខ្លោងធំៗនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋាភិបាលបានចាត់វិធានការយ៉ាងសកម្មក្នុងការបិទបាំងព័ត៌មាន និងបង្ក្រាបលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន។
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ រហូតដល់អំឡុងពេលយុទ្ធនាការឆ្នាំ២០២៦ អាជ្ញាធរបានចាប់ខ្លួនអ្នកកាសែត និងអ្នកជួយសង្គ្រោះយ៉ាងហោចណាស់ ៦ នាក់ រួមទាំងការដកហូតអាជ្ញាប័ណ្ណរបស់សារព័ត៌មានសំឡេងប្រជាធិបតេយ្យ (VOD) ក្នុងឆ្នាំ២០២៣។
សកម្មភាពទាំងនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការភ័យខ្លាចរបស់រដ្ឋាភិបាលគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ចំពោះការរិះគន់ និងការលាតត្រដាងការពិតពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ។
អ្វីដែលគួរឱ្យបារម្ភបំផុតនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ គឺការរកឃើញថា គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងល្បែងស៊ីសងពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជា (CGMC) បានអនុម័តផែនការសម្រាប់កាស៊ីណូថ្មីយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៦ នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ និងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលជាពេលវេលាកំពុងមានយុទ្ធនាការបង្ក្រាប។
ទីតាំងកាស៊ីណូទាំង ១៦ នេះ មានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ និងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណតែមួយនៃទីតាំងដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថាមានការប្រព្រឹត្តអំពើឆបោក និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រួមមាន កាស៊ីណូក្រោននៅប៉ោយប៉ែត បាវិត និងជ្រៃធំ ក៏ដូចជាកាស៊ីណូ ម៉ាជេសស្ទិក នៅក្រុងព្រះសីហនុ។
ការផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណ និងការទទួលស្គាល់ផែនការអាជីវកម្មទាំងនេះ បង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នានៃគោលនយោបាយរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលម្ខាងប្រកាសបង្ក្រាប ប៉ុន្តែម្ខាងទៀតបែរជាផ្តល់ភាពស្របច្បាប់ដល់ទីតាំងបង្ខាំងមនុស្សខុសច្បាប់ទៅវិញ។
របាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ ក៏មិនបានរំលងនូវតួនាទីរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ និងរដ្ឋបរទេសដែរ។
ការកាត់បន្ថយថវិកាជំនួយពីទីភ្នាក់ងារ USAID ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ បានធ្វើឱ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងជម្រកការពារជនរងគ្រោះនៅកម្ពុជា ធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ និងខ្វះខាតធនធានយ៉ាងខ្លាំង ដោយគិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ មានជម្រកតែមួយគត់ដែលអាចទទួលជនរងគ្រោះ ពីទីតាំងឆបោកបានត្រឹមតែ ១០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។
លើសពីនេះ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជាថៃ បែរជាធ្វើការចោទប្រកាន់ និងកាត់ទោសជនរងគ្រោះរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ ពីបទចូលរួមក្នុងសកម្មភាពឆបោក ឬការឆ្លងដែនខុសច្បាប់ ដែលនេះជាការរំលោភលើគោលការណ៍មិនដាក់ទណ្ឌកម្ម (non-punishment principle) នៃច្បាប់អន្តរជាតិ។
សរុបរួម របាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញថា យុទ្ធនាការបង្ក្រាបរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទទួលបានលទ្ធផលតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ហើយវាត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយការបរាជ័យជាប្រព័ន្ធ ភាពមិនស្មោះត្រង់នៃយន្តការគណនេយ្យភាព និងការខកខានក្នុងការគាំទ្រដល់ជនរងគ្រោះ។
ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិនេះប្រកបដោយចីរភាព លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែអនុវត្តអនុសាសន៍សំខាន់ៗ រួមមាន ការស៊ើបអង្កេតដោយតម្លាភាពលើទីតាំងទាំង ៨៦ កន្លែង ការផ្អាកអាជ្ញាប័ណ្ណកាស៊ីណូដែលមានការពាក់ព័ន្ធ ការបង្កើតជម្រកសមរម្យសម្រាប់ជនរងគ្រោះ ជំនួសឱ្យការដាក់គុកអន្តោប្រវេសន៍ និងការបញ្ឈប់ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើអ្នកកាសែត និងអ្នកជួយសង្គ្រោះ។
ប្រសិនបើគ្មានការកែទម្រង់ពិតប្រាកដ និងការប្តេជ្ញាចិត្តផ្នែកនយោបាយទេ យុទ្ធនាការបង្ក្រាបនេះ នឹងគ្រាន់តែជាការលេងល្បែងលាក់មុខដែលអនុញ្ញាតឱ្យទម្រង់នៃទាសភាពទំនើប បន្តរីកដុះដាលនៅលើទឹកដីកម្ពុជាតែប៉ុណ្ណោះ៕
ដោយ សុក្រឹត ពុទ្ធិ
