លោក ហ៊ុន សែន ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី និងជាប្រធានព្រឹទ្ធសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានថ្លែងទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះដោយសារជម្លោះព្រំដែនជាង៣ពាន់គ្រួសារ(៣,៣១៨) ដែលកំពុងស្នាក់នៅក្នុងស្នាក់ការបណ្តោះអាសន្ន នាភូមិស្លក្រាម ស្រុកស្វាយចេក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងបានហៅទីតាំងនេះថាជា «ភូមិរង់ចាំ» ដើម្បីបញ្ជាក់ពីបំណងរបស់ប្រជាជនក្នុងការវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញ។
នៅក្នុងសុន្ទរកថានាឱកាសនោះ ប្រមុខរដ្ឋស្តីទីរូបនេះ បានធ្វើការសុំទោសជាសាធារណៈចំពោះការខ្វះចន្លោះក្នុងការរៀបចំសមត្ថភាពការពារជាតិ និងការមិនបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាមក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយលោកបានហៅវាថាជាកំហុសដ៏ធំបំផុតរបស់លោក។
លោកបានពន្យល់ការពារខ្លួនថា មូលហេតុដែលកម្ពុជាខ្វះខាតអាវុធទំនើបៗក្នុងពេលមានជម្លោះព្រំដែន គឺដោយសាររដ្ឋាភិបាលចង់សន្សំថវិកា និងបានបង្វែរថវិកាទិញអាវុធទៅកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន វិស័យអប់រំ និងវិស័យសុខាភិបាល ដែលជាអាទិភាពចម្បងរបស់ជាតិ។
យ៉ាងណាក្តី បើយើងពិនិត្យឱ្យស៊ីជម្រៅលើទិន្នន័យថវិកាជាតិជាក់ស្តែង អំពើពុករលួយជាប្រព័ន្ធ និងការប្រជែងឥទ្ធិពលផ្ទៃក្នុងរវាងក្រុមគ្រួសារអ្នកកាន់អំណាច បានបង្ហាញថា ការអះអាងរបស់លោក ហ៊ុន សែន គ្រាន់តែជាការបង្វែរដានពីបញ្ហាគ្រប់គ្រងមិនបានល្អ និងភាពមិនប្រក្រតីដ៏ជ្រៅនៅក្នុងជួរកងទ័ពប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីវាយតម្លៃឱ្យបានត្រឹមត្រូវលើការអះអាងរបស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីរូបនេះ យើងត្រូវពិនិត្យមើលទិន្នន័យថវិកាការពារជាតិពិតប្រាកដក្នុងអំឡុងអាណត្តិមុន ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ២០២៣។
យោងតាមស្ថិតិដែលបានចេញផ្សាយដោយស្ថាប័នម៉ាក្រូត្រេន (Macrotrends) នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ថវិកាយោធារបស់កម្ពុជាមិនត្រូវបានកាត់បន្ថយ ឬបង្វែរទៅវិស័យសង្គមកិច្ចរហូតដល់ខ្វះខាតធនធានដូចដែលលោក ហ៊ុន សែន បានអះអាងនោះឡើយ ប៉ុន្តែវាបានកើនឡើងជាលំដាប់ក្នុងកម្រិតមួយយ៉ាងមានស្ថិរភាព។
នៅឆ្នាំ២០១៨ ថវិកាយោធាមានចំនួន ជាង ៥រយលានដុល្លារអាមេរិក (៥៤៣,២០ លានដុល្លារ) រួចបានកើនឡើងដល់ជិត ៦រយលានដុល្លារអាមេរិក (៥៩៥,៤១ លានដុល្លារ) នៅឆ្នាំ២០១៩ បន្តកើនដល់ ៦២១,៣៣ លានដុល្លារអាមេរិកនៅឆ្នាំ២០២០ និងដល់ ៦៣០,៤១ លានដុល្លារអាមេរិកនៅឆ្នាំ២០២១។
ទោះបីជាមានការធ្លាក់ចុះបន្តិចបន្តួចមកត្រឹម ៦១៨,៦៩ លានដុល្លារអាមេរិកនៅឆ្នាំ២០២២ ក៏ដោយ ក៏ថវិកានេះ បានហក់ឡើងវិញដល់ចំនួន ៦៦៧,៩៩ លានដុល្លារអាមេរិកនៅឆ្នាំ២០២៣។
កំណើនសរុបប្រមាណជាង ២២,៩ ភាគរយនៅក្នុងអាណត្តិរបស់លោក ហ៊ុន សែន បង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលលោកតែងតែរក្សាចំណាយការពារជាតិក្នុងរង្វង់ប្រមាណ ២ ភាគរយនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ដែលជាសមាមាត្រដ៏ធំ ធៀបនឹងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដទៃទៀត។
របាយការណ៍ថវិកាជាតិជាក់ស្តែង ក៏បានបង្ហាញផងដែរថា ការព្យាយាមបង្កើតលេសថា រដ្ឋាភិបាលលះបង់ថវិកាយោធាដើម្បីកសាងសាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ គឺជារឿងមិនសមស្រប និងមានចេតនាបំភាន់សាធារណៈមតិ។
យោងតាមសេចក្តីរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានខ្មែរថាមស៍ ចុះថ្ងៃទី០៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានច្រានចោលការចោទប្រកាន់នានាដែលថា រដ្ឋាភិបាលមានគម្រោងកាត់បន្ថយថវិកាវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាល ដើម្បីយកទៅបង្កើនចំណាយយោធា។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា រដ្ឋាភិបាលតែងតែមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបង្កើនចំណាយលើវិស័យទាំងពីរនេះទន្ទឹមគ្នា។
យោងតាមប្រភពខាងលើ ចំណាយលើវិស័យសង្គមកិច្ចបានកើនឡើងប្រមាណ ២,៦ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក ឬ ២,៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ចន្លោះឆ្នាំ២០២៤ ដល់ឆ្នាំ២០២៦ ស្មើនឹងកំណើនប្រចាំឆ្នាំ ៧ ភាគរយ ខណៈដែលចំណាយលើវិស័យការពារជាតិ និងសន្តិសុខសាធារណៈក៏បានកើនឡើងប្រមាណ ១,១ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងរយៈពេលដដែល ដែលស្មើនឹងកំណើនប្រចាំឆ្នាំ ៣,៣ ភាគរយ។
លើសពីនេះ រដ្ឋាភិបាលក៏បានអនុម័តថវិកាជាតិកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រចំនួន ១០ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិកសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលកើនឡើងប្រមាណ ៨ ភាគរយ ធៀបនឹងឆ្នាំមុន ដើម្បីជំរុញយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណដំណាក់កាលទីមួយ និងពង្រឹងសន្តិសុខជាតិបន្ទាប់ពីថៃឈ្លានពានក្នុងឆ្នាំ២០២៥។
នេះបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ភាពទន់ខ្សោយ និងការខ្វះខាតគ្រឿងយុទ្ធោបករណ៍យោធាក្នុងពេលមានជម្លោះព្រំដែន មិនមែនបណ្តាលមកពីការខ្វះខាតការបែងចែកថវិការដ្ឋ ឬការលះបង់ថវិកាយោធាទៅឱ្យវិស័យសង្គមកិច្ចនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាលទ្ធផលផ្ទាល់នៃការគ្រប់គ្រងមិនបានល្អ និងការលេចធ្លាយថវិកាជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ដើម្បីយល់ដឹងអំពីមូលហេតុពិតប្រាកដដែលធ្វើឱ្យថវិកាការពារជាតិដ៏ច្រើនលើសលប់ មិនអាចបង្កើតជាសមត្ថភាពយោធាពិតប្រាកដ យើងត្រូវពិនិត្យមើលបញ្ហាអំពើពុករលួយជាប្រព័ន្ធ និងការកេងប្រវ័ញ្ចទ្រព្យសម្បត្តិជាតិនៅក្នុងស្ថាប័នយោធា។
របាយការណ៍ស្តីពីសន្ទស្សន៍សុចរិតភាពនៃវិស័យការពារជាតិរបស់រដ្ឋាភិបាល (Government Defence Integrity Index-GDI) របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ (TI) ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២០ បានចាត់ថ្នាក់កម្ពុជានៅក្នុងក្រុមអក្សរ F (Band F) ដែលជាក្រុមកម្រិតគ្រោះថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត និងអាក្រក់បំផុតចំពោះការប្រឈមនឹងអំពើពុករលួយក្នុងវិស័យការពារជាតិ និងសន្តិសុខ។
អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ បានគូសបញ្ជាក់ថា ដោយសារគណបក្សកាន់អំណាចមានការគ្រប់គ្រងស្ទើរតែទាំងស្រុងលើគោលនយោបាយការពារជាតិ ស្ថាប័នសភា និងគណៈកម្មាធិការត្រួតពិនិត្យនានាគ្មានអំណាច ឬលទ្ធភាពណាមួយក្នុងការត្រួតពិនិត្យ និងតាមដានការចំណាយថវិកាការពារជាតិ ឬការទិញអាវុធឡើយ។
ព័ត៌មានលម្អិតអំពីការប្រើប្រាស់ថវិកាយោធា ត្រូវបានរក្សាទុកជាការសម្ងាត់បំផុត ហើយគ្មានការបែងចែកច្បាស់លាស់រវាងខ្សែសង្វាក់បញ្ជា និងខ្សែសង្វាក់ទូទាត់ប្រាក់នោះទេ ដែលបង្កឱកាសយ៉ាងងាយស្រួលដល់ការកេងប្រវ័ញ្ច និងការស៊ីសំណូកសូកប៉ាន់ក្នុងការដំឡើងបុណ្យស័ក្តិ។
ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងដ៏លេចធ្លោបំផុតនៃអំពើពុករលួយក្នុងជួរកងទ័ព គឺរឿងអាស្រូវទាក់ទងនឹងវត្តមានរបស់ទ័ពខ្មោច ឬកងទ័ពដែលគ្មានរូបរាងនៅលើបញ្ជីបើកប្រាក់ខែ។
យោងតាមរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រនយោបាយសកល ស្ត្រាតហ្វរ (Stratfor) បានលាតត្រដាងថា សវនកម្មផ្ទៃក្នុងបានរកឃើញវត្តមានរបស់ទ័ពខ្មោចរហូតដល់ទៅជិត ៤០,០០០ នាក់ ក្នុងចំណោមកងទ័ពសរុប ១៤៨,០០០ នាក់។
ក្នុងនោះមានឈ្មោះបុគ្គលដែលមិនធ្លាប់មានសោះចំនួនជាង ៣,២០០ នាក់ និងប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញដែលមិនមែនជាទាហានតែមានឈ្មោះបើកប្រាក់ខែចំនួនជាង ៣៥,០០០ នាក់។ លំហូរថវិការដ្ឋដែលត្រូវចំណាយលើប្រាក់ខែរបស់ទ័ពខ្មោចទាំងនេះ ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានតម្លៃប្រហែល ៧,២ លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដែលត្រូវបានមេបញ្ជាការយោធាជាន់ខ្ពស់រក្សាទុកធ្វើជាទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួន។
ការលួចបន្លំថវិកាតាមរយៈប្រព័ន្ធទ័ពខ្មោច និងការលាក់បាំងតួលេខកងទ័ពពិតប្រាកដនេះ បានធ្វើឱ្យកម្លាំងការពារព្រំដែនកម្ពុជាខ្សោយសមត្ថភាព ខណៈដែលលុយកាក់រាប់លានដុល្លារ ត្រូវបានបាត់បង់ទៅក្នុងហោប៉ៅក្រុមមន្ត្រីពុករលួយ។ ក្រៅពីបញ្ហាបន្លំបញ្ជីប្រាក់ខែ មន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ក៏ត្រូវបានរកឃើញថាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មខុសច្បាប់ និងការកេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិ។
យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ ស្តីពីកម្ពុជា កងទ័ពជួរមុខបានប្រើប្រាស់អំណាចរបស់ខ្លួនក្នុងការចូលរួមក្នុងជំនួញឈើខុសច្បាប់ ការបូមខ្សាច់ ការរត់ពន្ធទំនិញ និងសូម្បីតែការរឹបអូសដីធ្លីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ដើម្បីលក់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន។
ការណ៍នេះ បានធ្វើឱ្យនាយទាហានជាន់ខ្ពស់ក្លាយជាក្រុមអភិជនជំនួញដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ និងគ្មានការខ្វល់ខ្វាយអំពីការកសាងកងទ័ពជាតិប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈឡើយ។
ការបំផ្លិចបំផ្លាញធនធានជាតិ និងការលួចបន្លំថវិកាទាំងនេះ គឺជាកត្តាសំខាន់បំផុតដែលរារាំងដល់កម្ពុជាក្នុងការសម្រេចបាននូវទំនើបកម្មការពារជាតិ ទោះបីជាថវិកាជាតិត្រូវបានបែងចែកជាច្រើនរយលានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំក៏ដោយ។
ទន្ទឹមនេះ ចំណោទជាច្រើនបានលេចឡើងពាក់ព័ន្ធនឹងទំនើបកម្មកងទ័ពអាកាស និងជើងទឹកកម្ពុជា។ មិនមែនកម្ពុជាគ្មានលុយ គ្មានសមត្ថភាពទាំងស្រុងនោះទេ បញ្ហាចម្បងនោះ គឺការប្រជែងឥទ្ធិពលផ្ទៃក្នុងរបស់គណបក្សកាន់អំណាច ដោយសារតែកងទ័ពជើងទឹក និងជើងអាកាស ត្រូវបានគ្រប់គ្រងផ្ដាច់មុខដោយត្រកូលទៀ។
ក្នុងចំណោមទ័ពទាំងបីវិស័យ មានតែជើងគោកមួយគត់ ដែលបានបំពាក់អាវុធគ្រប់គ្រាន់ និងហ្វឹកហាត់តាមស្ដង់ដារ។ បើនិយាយពីទ័ពជើងគោក ច្បាស់ណាស់ ក្រោមឥទ្ធិពលលោក ហ៊ុន សែន ទាំងស្រុង។
បញ្ហានេះ មិនមែនកំហុសតែលោក ហ៊ុន សែន ឬលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទេ វាជាកំហុសរួមនៃក្រុមអ្នកកាន់អំណាច ដែលពួកគេគិតតែប្រជែងឥទ្ធិពលផ្ទៃក្នុងយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ ទោះប្រទេសជាតិកំពុងស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ ក៏ពួកគេមិនបានលះបង់គំនិតនេះចោលដែរ ដោយយកប្រទេសជាតិ និងប្រជាជនជាចំណាប់ខ្មាំង។
ឆាកនយោបាយ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជា ត្រូវបានដណ្តើមឥទ្ធិពលគ្នារវាងត្រកូលដ៏មានឥទ្ធិពលពីរ គឺត្រកូលហ៊ុន និងត្រកូលទៀ។
កងទ័ពជើងគោកដែលជាកម្លាំងស្នូលដ៏ធំបំផុត ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងរបស់ត្រកូលហ៊ុន ដោយលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់ជាមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងគោក មុននឹងឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយប្អូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក ហ៊ុន ម៉ានិត បច្ចុប្បន្នជាមេបញ្ជាការរងកងទ័ពជើងគោក និងជាប្រធានស្ថាប័នចារកម្មយោធាដ៏មានឥទ្ធិពល។
កងទ័ពជើងគោកទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល ដោយត្រូវបានបំពាក់អាវុធទំនើបៗ រថក្រោះ រថពាសដែក និងប្រព័ន្ធកាំជ្រួចការពារអាកាសទំនើបៗ ដោយសារតែស្ថាប័ននេះដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធានាស្ថិរភាពនៃរបបដឹកនាំ និងការពារការធ្វើរដ្ឋប្រហារ។
ផ្ទុយទៅវិញ ក្រសួងការពារជាតិ និងកងទ័ពជើងទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងផ្ដាច់មុខដោយត្រកូលទៀ អស់រយៈពេលជាងបីទសវត្សរ៍។ លោក ទៀ បាញ់ អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ បានផ្ទេរតំណែងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិទៅឱ្យកូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក ទៀ សីហា នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣។ ចំណែកឯកងទ័ពជើងទឹកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយលោក ទៀ វិញ (ប្អូនប្រុសរបស់លោក ទៀ បាញ់) មុននឹងផ្ទេរទៅឱ្យកូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក ទៀ សុខា នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤។
ការបែងចែកអំណាចបែបនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដែលគ្រប់គ្រងដោយត្រកូលហ៊ុន មានភាពស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការផ្តល់ថវិកាជាតិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ សម្រាប់ការធ្វើទំនើបកម្មកងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស ដែលស្ថិតនៅក្រោមយុត្តាធិការរបស់ត្រកូលគូប្រជែង ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពអំណាចផ្ទៃក្នុងជាតិ។
ដោយសារតែត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ពីថវិកាអភិវឌ្ឍន៍ជាតិដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ត្រកូល ទៀ បានបង្ខំចិត្តប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលផ្ទាល់ខ្លួន ក្នុងការកសាងទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយចិន ដើម្បីស្វែងរកជំនួយក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មកងទ័ពជើងទឹក។
យោងតាមរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់វិទ្យាស្ថានឡូវី (Lowy Institute) នៃប្រទេសអូស្ត្រាលី ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ការអភិវឌ្ឍ និងការធ្វើទំនើបកម្មមូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹក ត្រូវបានគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងការសាងសង់ទាំងស្រុងដោយរដ្ឋាភិបាលចិន។
គម្រោងនេះ រួមបញ្ចូលទាំងការជីកស្តារ និងបង្កើនជម្រៅទឹកពី ២ ទៅ ៣ ម៉ែត្រ ឱ្យឡើងដល់ ៨ ទៅ ១១ ម៉ែត្រ ការសាងសង់រោងចតនាវាធំៗ កំពង់ផែថ្មី និងមជ្ឈមណ្ឌលបញ្ជាការថ្មី។ ទោះបីជាមានការអះអាងពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា នេះមិនមែនជាមូលដ្ឋានទ័ពបរទេសក៏ដោយ ក៏រូបភាពផ្កាយរណបបានបង្ហាញពីវត្តមានរបស់នាវាចម្បាំងចិនជាបន្តបន្ទាប់តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ មក។
ការកសាងទំនើបកម្មនេះ បាននាំមកនូវរឿងអាស្រូវពុករលួយជាច្រើន ដែលនាំឱ្យក្រសួងរតនាគារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក បានសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្មលើ លោក ទៀ វិញ និងលោក ចៅ ភិរុណ កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២១ ពីបទកេងប្រវ័ញ្ចថវិកា និងពុករលួយក្នុងការអភិវឌ្ឍមូលដ្ឋានទ័ពរាម។
ទន្ទឹមនេះ កងទ័ពជើងអាកាសកម្ពុជា ត្រូវបានទុកចោលឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយ និងហួសសម័យបំផុត។ ដោយគ្មានអ្នកនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពលជួយជ្រោមជ្រែង និងខ្វះការគាំទ្រពីចិន ដូចកងទ័ពជើងទឹក កងទ័ពជើងអាកាសកម្ពុជាដែលមានកម្លាំងទ័ពតែប្រមាណ ១,០០០ នាក់ គ្មានយន្តហោះចម្បាំងការពារអាកាសសូម្បីតែមួយគ្រឿងដែលអាចប្រើការបានឡើយ ដោយយន្តហោះចម្បាំងចាស់ៗ ដូចជា ប្រភេទមីក២១(MiG-21) ត្រូវបានទុកចោលឱ្យខូចខាតនៅលើវាលយន្តហោះភ្នំពេញ តាំងពីឆ្នាំ ២០២៣។
ទោះបីជាកម្ពុជាធ្លាប់បានបំពាក់ប្រព័ន្ធការពារអាកាសរយៈចម្ងាយ ៥០ គីឡូម៉ែត្រប្រភេទ KS-1C របស់ចិននៅក្នុងឆ្នាំ២០២២ ក៏ដោយ ក៏ស្ថានភាពដែនអាកាសកម្ពុជាទាំងមូលនៅតែងាយរងគ្រោះបំផុត និងខ្វះសមត្ថភាពស្វ័យការពារទាំងស្រុង ក្នុងពេលដែលប្រទេសជិតខាងដូចជាថៃ និងវៀតណាម មានយន្តហោះចម្បាំងទំនើបៗរាប់រយគ្រឿង។
ការផ្ទុះឡើងនៃជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ បន្ទាប់ពីទាហានកម្ពុជាម្នាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយកងទ័ពថៃ បានលាតត្រដាងយ៉ាងច្បាស់ពីភាពទន់ខ្សោយផ្នែកយោធារបស់កម្ពុជា។
យោងតាមអត្ថបទវិភាគរបស់ក្រុមប្រឹក្សាទំនាក់ទំនងបរទេស (Council on Foreign Relations) ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ បានបង្ហាញថា ជម្លោះនេះត្រូវបាន លោក ហ៊ុន សែន ប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីដាស់ស្មារតីជាតិនិយម និងបង្វែរអារម្មណ៍សាធារណជនពីបញ្ហាសង្គមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្នុងប្រទេស ដូចជា បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ការធ្លាក់ចុះនៃពាណិជ្ជកម្ម និងបញ្ហាឆបោកតាមអនឡាញដែលកំពុងបំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ។
សុន្ទរកថាសុំទោសរបស់ លោក ហ៊ុន សែន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីការពារភាពស្របច្បាប់របស់រដ្ឋាភិបាលកូនប្រុសរបស់លោកតែប៉ុណ្ណោះ។
ការបង្កើតរូបភាពថា «រដ្ឋាភិបាលសន្សំលុយដើម្បីសង់ស្ពាន និងផ្លូវ ទើបមិនបានទិញអាវុធ» គឺជាការបង្កើតការយល់ច្រឡំដ៏ធំមួយ ដើម្បីបិទបាំងការពិតនៃការកិបកេងថវិកាជាតិតាមរយៈអំពើពុករលួយជាប្រព័ន្ធ និងការប្រជែងឥទ្ធិពលផ្ទៃក្នុងរវាងបក្ខពួករបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។
ជារួម ឱនភាពនៃការធ្វើទំនើបកម្មការពារជាតិរបស់កម្ពុជា មិនមែនជាការសម្រេចចិត្តដ៏ថ្លៃថ្នូរក្នុងការលះបង់ការទិញអាវុធដើម្បីការអភិវឌ្ឍសង្គម ដូចដែលលោក ហ៊ុន សែន បានអះអាងនោះឡើយ។
ទិន្នន័យថវិកាជាតិជាក់ស្តែងពីឆ្នាំ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ២០២៣ បានបង្ហាញថា ចំណាយការពារជាតិត្រូវបានរក្សាយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ប៉ុន្តែត្រូវបានបាត់បង់ទៅវិញដោយសារតែអំពើពុករលួយ ប្រព័ន្ធទ័ពខ្មោចដ៏រាំរ៉ៃ និងការប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងត្រកូលហ៊ុន និងត្រកូលទៀ ដែលបានយកសន្តិសុខជាតិ និងជីវិតប្រជាពលរដ្ឋធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៃការដណ្តើមអំណាច។
ប្រសិនបើគ្មានការធ្វើកំណែទម្រង់ជាដុំកំភួនដើម្បីលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ និងការផ្លាស់ប្តូរកងទ័ពឱ្យទៅជាស្ថាប័នជាតិការពារមាតុភូមិពិតប្រាកដ ជំនួសឱ្យការធ្វើជាឧបករណ៍ការពារត្រកូល និងបុគ្គលណាមួយនោះទេ វិស័យការពារជាតិរបស់កម្ពុជានឹងនៅតែបន្តស្ថិតក្នុងភាពទន់ខ្សោយ និងងាយរងគ្រោះពីការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅជានិច្ច៕
ដោយ សុក្រឹត ពុទ្ធិ
