ក្រោយពី លោក ហ៊ុន សែន ព្យាយាមទម្លាក់កំហុសដាក់បក្សប្រឆាំងថា ជាអ្នកញុះញង់ឱ្យធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់ថៃនោះ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងអ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា មេបក្សកាន់អំណាចជាតួអង្គតែមួយគត់ ជាអ្នកធ្វើឱ្យថៃមានលេស លើកទ័ពមកឈ្លានពាន រហូតដណ្តើមទឹកដីខ្មែរជាង៧០ទីតាំងយកទៅគ្រប់គ្រងរហូតបច្ចុប្បន្ន។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ បានកើតឡើងបន្ទាប់ពីលោក ហ៊ុន សែន បានថ្លែងជាបន្តបន្ទាប់នៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តសៀមរាប កាលពីថ្ងៃទី៩និងទី១០ខែមិថុនាថា ក្រុមប្រឆាំងបានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃ។ ប៉ុន្តែលោកថា លោកមិនបានឱ្យជ្រើសរើសនូវមធ្យោបាយយោធា ដើម្បីទាមទារទឹកដីពីថៃមកវិញដូចក្រុមប្រឆាំងនោះទេ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំមិនបានឱ្យជ្រើសរើសនូវមធ្យោបាយយោធាទេ។ ខ្ញុំបានចង្អុលបង្ហាញមធ្យោបាយដោយសន្តិវិធី ហើយខ្ញុំយកបញ្ហានេះ ជាគោលនយោបាយរបស់គណបក្សប្រជាជន សម្រាប់ការឃោសនាបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ និង២០២៨ គឺគណបក្សប្រជាជនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី[…] សូមផ្តាំទៅគណបក្សនយោបាយនានា ជាពិសេសគណបក្សប្រឆាំង ដែលនិយមជ្រុលឱ្យរដ្ឋាភិបាលបើកការវាយប្រហារដណ្តើមយកមកវិញ នូវទឹកដីដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រងដោយខុសច្បាប់»។
បន្ថែមពីនេះ លោកហ៊ុន សែន បញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់នូវការកែប្រែព្រំដែន តាមរយៈការប្រើប្រាស់កម្លាំងនោះទេ គឺកម្ពុជាប្រកាន់យកការចរចាដោយសន្តិវិធី តាមកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ រួមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ជាដើម។
ប៉ុន្តែគណបក្សប្រឆាំងមួយចំនួនទាំងនៅក្នុងប្រទេស និងនៅក្រៅប្រទេស បាននិយាយថា ពួកគេមិនដែលបានជំរុញរដ្ឋាភិបាលឱ្យធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃ ដែលមានកម្លាំងទ័ពច្រើនជាង មានសព្វាវុធទំនើបជាង មានយន្តហោះ និងមានសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងជាងនោះទេ។
តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង ដែលមានជំនាញកិច្ចការព្រំដែន លោក អ៊ុំ សំអាន ហៅការលើកឡើងរបស់លោក ហ៊ុន សែន នេះ ជាការបំភ្លើសខុសពីការពិត ដោយលោកសំអាងថា ក្រុមប្រឆាំងមិនដែលជំរុញឱ្យកម្ពុជាធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃនោះទេ គឺមានតែជំរុញឱ្យលោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ប្តឹងថៃទៅគ្រប់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីបញ្ចៀសសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមគ្នា។
ប៉ុន្តែ លោកថា ផ្ទុយទៅវិញ លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនព្រមប្តឹងថៃ បែរជាទៅបើកកកាយរឿងផ្ទៃក្នុងថៃ និងបង្កើនសំបុកឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញនៅតាមព្រំដែនជាដើម ធ្វើឱ្យថៃមានលេសប្រើកម្លាំងយោធាឈ្លានពាន រំលោភយកដីខ្មែរតាមទំនើងចិត្ត រហូតបច្ចុប្បន្ន។
លោកថា៖ «ហើយក្រុមប្រឆាំងកន្លងមក នឹងតែងតែប្រាប់លោកហ៊ុន សែន ថា កុំទៅពន្យូសសង្គ្រាមជាមួយថៃ កុំទៅបញ្ចេញខ្សែអាត់សំឡេងអ្នកស្រី ផៃថងថាន ដែលនិយាយសាសងជាមួយគាត់អីហ្នឹង អាហ្នឹងវាបង្កឱ្យមានសង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែគាត់ជាអ្នកបង្កើតសង្គ្រាមខ្លួនឯង បង្កជម្លោះជាមួយត្រកូលថាក់ស៊ីន ដោយសារទំនាស់ផលប្រយោជន៍បងប្អូនធម៌ ទើបបានមានសង្គ្រាម មិនមែនអ្នកប្រឆាំងធ្វើឱ្យមានសង្គ្រាមនោះទេគាត់ខ្លួនឯងធ្វើឱ្យមានសង្គ្រាម ទៅជាចោទក្រុមប្រឆាំងទៅវិញ។ ខ្ញុំយល់ថា ជារឿងមិនត្រឹមត្រូវនោះទេហើយការទាមទារទឹកដីមកវិញ ក៏យើងមិនដែលឱ្យច្បាំងយកទឹកដីមកវិញដែរ ឱ្យប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា ក៏បានថ្លែងផងដែរថា សង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃ គឺបានកើតឡើងដោយសារតែការបង្កហេតុរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ខ្លួនឯង ដូចជា ការទម្លាយសារសន្ទនាជាមួយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ការទម្លាយបញ្ហាផ្ទៃក្នុងថៃ រួមទាំងវោហាសាសន៍ឌីដងមួយចំនួនទៀត ធ្វើឱ្យថៃមានលេសលើកទ័ពឈ្លានពានកម្ពុជា រហូតបច្ចុប្បន្ន។
លោកថា៖ «គេយកលេសពីរធំៗ លេសទី១ លោក ហ៊ុន សែន បញ្ចេញខ្សែអាត់សំឡេងអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ដែលនិយាយជាមួយលោកហ៊ុន សែន ក្នុងនាមជាក្មួយធម៌។ លេសទី២ ថៃគេចោទថាកម្ពុជាមានឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកអនឡាញតាមបណ្តោយព្រំដែន។ អ៊ីចឹងលេសពីរហ្នឹង ថៃគេធ្វើការវាយប្រហារឈ្លានពានកម្ពុជារហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដូច្នេះសរុបសេចក្តីមក គឺអត់មានភាគីប្រឆាំងណាមួយ ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃទេ គឺអត់មានទេ។ ហើយយើងបានផ្តល់យោបល់តាំងពីដើមមកថា យើងជំរុញឱ្យប្តឹង។ ដំបូងឡើយឱ្យប្តឹងករណីកោះគុជ ដែនសមុទ្រខ្មែរទៅតុលាការអន្តរជាតិ ហៅលោកហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត ជំនាន់នោះ គឺបដិសេធអត់ប្តឹងទេ»។
អ្នកឃ្លាំមើលដែលមានជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ បញ្ជាក់ថា មូលហេតុចំបងដែលនាំឱ្យកើតមានសង្គ្រាមឈ្លានពាន គឺដោយសារ លោកហ៊ុន សែន បញ្ចេញសារសំឡេងសន្ទនាសម្ងាត់ជាមួយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ្នកស្រី ផែថងថាន និងការប្រើវោហាស្រ្តជ្រៀតជ្រែកនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ ដែលធ្វើឱ្យមេដឹកនាំជ្រុលនិយមថៃ និងមេទ័ពថៃខឹង។
ចំណែក លោក គឹម សុខ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលារបស់លោកសម រង្ស៊ី ក៏ចេញមកបញ្ជាក់ផងដែរថា ក្រុមប្រឆាំងមិនដែលបានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃនោះទេ។ លោកបានជំរុញឱ្យ លោកហ៊ុន សែន ទៅអានសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូនៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា កាលពីមុនផ្ទុះសង្គ្រាមលើកទី១។
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ចុះថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ គឺមុន១ខែដែលថៃបើកការឈ្លានពានកម្ពុជាក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងពីដំណើរឆ្ពោះទៅរកការផ្ទុះសង្គ្រាម ខណៈដែលមានការប្រើវោហាសាស្ត្រផ្លោងដាក់គ្នា រវាងលោកហ៊ុន សែន និងមេដឹកនាំថៃ។
ក្រុមនេះ បានស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែឆាប់ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិឱ្យបានឆាប់បំផុត លើករណីប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី និងតំបន់មុំ៣ ដើម្បីបញ្ចប់ក្តីសង្ឃឹមរបស់កងទ័ពថៃ ដែលព្យាយាមគំរាមកំហែងដោយកម្លាំងយោធា ក្នុងគោលដៅទប់ស្កាត់កម្ពុជាមិនឱ្យយកបញ្ហាព្រំដែនប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ។
ចំណុចមួយទៀត ក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ សូមឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែស្នើដល់ប្រធានអាស៊ាន និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឱ្យចូលរួមផ្សះផ្សាដោះស្រាយជម្លោះកម្ពុជាថៃលើបញ្ហាដែលនៅសេសសល់ពីបណ្តឹង ដែលប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ដូចជា បញ្ហាប្រឈមដោយកងទ័ព និងករណីទាហានថៃឈ្លានពានចូលសម្លាប់កងទ័ពខ្មែរលើទឹកដីខ្មែរជាដើម។
ឈរលើស្មារតីនេះ ភាគីថៃមិនអាចប្រកែកបានទេ ពីព្រោះប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ គឺជាសមាជិកអាស៊ានដូចគ្នា និងជាហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។
លោក គឹម សុខ បញ្ជាក់ថា បើរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត មានអ្នកចេះដឹងនិងគិតយល់ ហើយធ្វើតាមគំនិតយោបល់របស់ក្រុមលោក នោះប្រទេសកម្ពុជា គ្មានសង្គ្រាមជាមួយថៃឡើយ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «គឺបុគ្គល ហ៊ុន សែន ខ្លួនឯងហ្នឹង ដែលល្មោភសង្គ្រាម ហើយក៏ចង់លេងល្បែងសង្គ្រាម ជាឈ្នាន់បោកប្រាស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដើម្បីរក្សាអំណាចគ្រួសារហ៊ុន ដ៏អសមត្ថភាពក៏ស្រាប់តែចុងក្រោយមកប្រើវិធីទុច្ចរិត ចោទយើងខ្ញុំទៅវិញ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក មួង ណារ៉េត អ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គម បានចាត់ទុកការថ្លែងរបស់លោកហ៊ុន សែន ដែលថា ក្រុមប្រឆាំងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើសង្គ្រាម ថាជាការមួលបង្កាច់ខុសពីការពិត ខណៈដែលខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសក៏ដឹងច្បាស់ដែរថា កងទ័ពកម្ពុជាជួរមុខក្រីក្រ គ្មានសព្វាវុធទំនើប គ្មានសម្ភារប្រើប្រាស់ និងអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធ្វើសង្គ្រាមឈ្នះថៃនោះទេ។
លោកថា៖ «ឥឡូវចោទក្រុមរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស ក្រុមខ្មែរក្រៅប្រទេស ដែលថាបបួលរដ្ឋាភិបាលឱ្យឈ្លោះជាមួយថៃធ្វើសង្គ្រាមដណ្តើមដីមកវិញ។ នេះគឺជាការមួលបង្កាច់ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត ហើយខ្ញុំជាសាក្សីរស់ ខ្ញុំមិនដែលឮក្រុមប្រឆាំងនៅក្រៅប្រទេសនេះម្តងណាបបួលឱ្យ លោកហ៊ុន សែន ធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃទេ អត់សោះ។ ខ្ញុំធ្លាប់តែឮថា ឈប់ធ្វើសង្គ្រាមមិនអាចឈ្នះថៃទេ បើទ័ពយើងអ៊ីចឹងទៅឈ្នះអី យើងបែកបាក់គ្នា អត់ផ្សះផ្សាជាតិ ងើបមួយវាយមួយគ្នាឯងខ្លាំងតែខ្មែរគ្នាឯងចឹង យើងមានកម្លាំងឯណាទប់គេ ទ័ពយើងរកតែទឹកផឹកមិនបានកាំភ្លើងបាញ់បីគ្រាប់ផ្ទុះ១អី អត់ស្បែកជើង អត់អាវក្រោះអត់អីយើងទៅវ៉ៃគេមិនឈ្នះទេយើងគ្មានF-16 យើងទៅអួតថាមានសំណាញ់មេឃ ក៏មិនដឹងមានសំណាញ់មេឃនៅឯណា»។
លោក ណារ៉េត បញ្ជាក់ទៀតថា ក្រុមប្រឆាំងបានជំរុញហើយជំរុញទៀត ឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែតដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងស្នើឱ្យកោះប្រជុំសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីឱ្យជួយអន្តរាគមន៍បញ្ឈប់សង្គ្រាមថៃឈ្លានពានកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែនៅពេលនេះ លោកហ៊ុន សែនបែរជាចេញមកក្រឡៃថា ក្រុមប្រឆាំងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើសង្គ្រាមទៅវិញ។
លោក អ៊ុំ សំអាន និងលោក ម៉ែន ណាត យល់ស្របគ្នាថា ការទាមទារទឹកដីកម្ពុជាពីថៃមកវិញ គឺមិនមែនធ្វើសង្គ្រាម និងក៏មិនមែនការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ដែលជាភាគីចោរនោះដែរ ពីព្រោះសារជាតិរបស់ចោរ មិនដែលប្រគល់របស់ទ្រព្យដែលខ្លួនប្លន់បាន ទៅឱ្យម្ចាស់ដើមវិញដោយស្រួលៗឡើយ។ ដូច្នេះជម្រើសក្នុងការទាមទារទឹកដីពីថៃមកវិញ គឺត្រូវប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ សហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC ជាដើម។
ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ក៏ត្រូវពង្រឹងវិស័យការពារជាតិឱ្យខ្លាំង និងត្រូវដាក់កម្លាំងឱ្យច្រើនដើម្បីទប់ស្កាត់នៅលើដីជាក់ស្តែង កុំឱ្យថៃរុលចូលវាទយកដីខ្មែរតាមអំពើចិត្តថែមទៀត និងក៏ត្រូវប្រើនយោបាយការទូតឱ្យបានក្តៅគគុកខ្លាំងក្លា ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជាផងដែរ។
បន្ថែមពីនេះ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវងាកមកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យវិញ ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងសកម្មជនសង្គមទាំងអស់ និងបើកឱ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ដែលការធ្វើដូច្នេះមិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យខ្មែរមានឯកភាពជាតិ ធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំងប៉ុណ្ណោះទេ វាក៏ធ្វើឱ្យកម្ពុជាទទួលបានការគាំទ្រពីបណ្តាប្រទេសលោកសេរី ដើម្បីអាចជួយជំរុញឱ្យកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនឆាប់រហ័សនិងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អលើឆាកអន្តរជាតិឡើងវិញផងដែរ៕
