ការបង្ហោះដ្រូនឆ្វែលចុះឡើង និងការប្រើកម្លាំងច្រើនហួសហេតុ ចូលទៅឡោមព័ទ្ធ និងបំបែកអ្នកគាំទ្រលោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ នៅមុខតុលាការកំពូលកាលពីថ្ងៃទី១៥ខែមិថុនា និងការចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកបញ្ចេញមតិ កើនឡើងដល់ ១១៥នាក់ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ខែមិថុនានេះ ត្រូវបានអ្នកឃ្លាំមើលលើកឡើងថា ទាំង លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាំងបានតែជាមួយខ្មែរស្លូតត្រង់ ប៉ុន្តែខ្លាចមិនហ៊ានទប់ស្កាត់ថៃ ដែលបាននិងកំពុងបន្តសម្រុកឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាឥតឈប់ឈរទាំងគឃ្លើន។
លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៧ខែមិថុនានេះថា ការប្រើដ្រូនហោះឆ្វែលចុះឡើង នៅពីលើក្រុមអ្នកគាំទ្រ លោក រ៉ុង ឈុន និងការប្រើកងកម្លាំងយ៉ាងច្រើន ទៅឡោមព័ទ្ធ និងបំបែកក្រុមអ្នកគាំទ្រទាំងនោះ កាលពីថ្ងៃទី១៥ខែមិថុនា នៅពេលដែល លោក រ៉ុង ឈុន ចូលរួមសវនាការនៅតុលាការកំពូល វាបានបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ថែមទៀតថា លោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាំងបានតែជាមួយខ្មែរគ្នាឯង ហ៊ានបង្ក្រាបហ៊ានចាប់ដាក់គុកតែខ្មែរគ្នាឯង ដើម្បីពង្រឹងអំណាចនិងរក្សាអំណាចតពូជ។
ក៏ប៉ុន្តែលោកថា លោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចថៃ ដោយមិនហ៊ានយកដ្រូន និងមិនបានបញ្ជូនកងកម្លាំងឱ្យបានច្រើនទៅការពារទឹកដី ដើម្បីទប់ទល់នឹងថៃ ដែលកំពុងឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ តាមអំពើចិត្តជារៀងរាល់ថ្ងៃនោះទេ។ នៅពេលច្បាំងជាមួយថៃចំនួនពីរលើក កន្លងមក អត់ឃើញមានប្រើប្រាស់ដ្រូន ឬក៏កាំភ្លើងបាញ់ដ្រូន និងសំណាញ់មេឃ វាយបកទៅថៃ និងទប់ទល់ថៃឈ្លានពាននោះទេ។
លោកថា៖ «លោកហ៊ុន សែន អួតថា មានសំណាញ់មេឃ ខ្ញុំយល់ថា គាត់ទុកការពារផ្ទះគាត់។ សង្គ្រាមពីរលើកនេះ មានសំណាញ់មេឃមកពីណា ដើម្បីយកទៅបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំងរបស់ថៃ ដែលទម្លាក់មកលើផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រាសាទខ្មែរ មកលើស្ពាន អត់មានយកទៅការពារទឹកដីនោះទេ។ លោកហ៊ុន សែន គាត់យល់ថា បាត់បង់ទឹកដីក៏បាត់ទៅ កុំឱ្យបាត់អំណាចគាត់ ការពារអំណាចជាងការពារទឹកដី។ អ៊ីចឹងហើយបានគាត់មិនយកអាវុធទំនើបៗ ទៅការពារទឹកដីទេ គាត់ទុកការពារអំណាច និងបង្ក្រាបខ្មែរគ្នាឯង គាត់ខ្លាំងណាស់ជាមួយខ្មែរគ្នាឯង ងើបមួយវាយមួយ ប៉ុន្តែជាមួយថៃអត់ហ៊ានជាមួយគេនោះទេ ឱ្យថៃរាយបន្លាលួសដាក់ទូរកុងតឺន័រ ជីកប្រឡាយ ធ្វើរបងព្រំដែនបេតុងនៅលើដីខ្មែររំលោភយកដីខ្មែរស្រេចចិត្ត»។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា យល់ស្របចំពោះការលើកឡើងរបស់ លោកអ៊ុំ សំអាន ដោយថ្លែងបន្ថែមថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរសុទ្ធតែមើលឃើញច្បាស់ទាំងអស់គ្នាហើយ លោកហ៊ុន សែន និងរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គឺហ៊ានខ្លាំងតែជាមួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរស្លូតត្រង់ខ្លួនឯង ប៉ុន្តែមិនហ៊ានជាមួយថៃនោះទេ ពីព្រោះខ្លាចថៃខឹងនាំឱ្យផ្ទុះសង្គ្រាមជាលើកទី៣ទៀត។
លោកថា៖ «បើសិនជារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាហ៊ានប្រើដ្រូនដើម្បីយកការណ៍ស៊ើបការណ៍ ពីទីតាំងកងទ័ពថៃដែលឈ្លានពានកម្ពុជា ខ្លាចទាហានថៃខឹង ហើយបើទាហានថៃខឹង ទាហានថៃបាញ់បង្កសង្គ្រាមជាថ្មីទៅ លោកហ៊ុន សែន គាត់ខ្លាចបាត់បង់អំណាចចាញ់សង្គ្រាម ចឹងទៅថ្នមចិត្តថៃរាល់ថ្ងៃហ្នឹង។ អាដ្រូនក៏មិនហ៊ានប្រើ ដើម្បីការពារដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា ហើយសូម្បីតែទាហានថៃពង្រីកការឈ្លានពានស្ទើរាល់ថ្ងៃតាមព្រំដែន ជាពិសេសនៅលើភ្នំដងរែក គឺរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនហ៊ានប្រើទាហានទប់ស្កាត់សកម្មភាពថៃដូចជាថៃរាយបន្លាលួស ថៃធ្វើសំណង់រឹងថៃធ្វើលេណដ្ឋាន ហើយពង្រីកកាន់តែធំទៅៗក្នុងដីខ្មែរតាមទំនើងចិត្ត។ ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគ្មានបទបញ្ជាណាមួយ ទៅឱ្យទាហានជួរមុខនឹងទប់ស្កាត់ថៃនូវភាពគឃ្លើនទាំងអស់ហ្នឹងទេ បណ្តោយឱ្យគេឈ្លានពានចឹងទៅ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី១៧ខែមិថុនានេះ។
យ៉ាងណាក្តី លោកហ៊ុន សែន ប្រមុខរដ្ឋស្តីទី បានថ្លែងក្នុងពិធីជួបសំណេះសំណាលជាមួយជនភៀសសឹកនៅស្រុកស្វាយចេក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ កាលពីថ្ងៃទី៩ខែមិថុនាថា ការដែលថៃអាចវ៉ៃឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាបាន គឺដោយសារតែលោកខ្វះការរៀបចំខ្លួន ដើម្បីត្រៀមប្រយុទ្ធការពារទឹកដី មិនមែនជាកំហុសរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត នោះទេ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា លោកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានទប់ទល់សភាពការណ៍នៃសង្គ្រាមនេះ ហើយខិតខំដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។
លោកថា៖ «កុងតឺន័រលួសបន្លា គឺទើបតែរាយនៅក្រោយបទឈប់បាញ់ ដូច្នេះមិនមែនបានសេចក្តីថា សហគមន៍អន្តរជាតិខ្វាក់ភ្នែកទេ ក៏ប៉ុន្តែវាមិនទាន់ដល់ដំណាក់កាលដែលត្រូវនិយាយគ្នា។ ឥឡូវខ្ញុំសូមបញ្ជាក់អ្នកណាខ្លះចង់វ៉ៃ នៅទីនេះ? ពីព្រោះបើវ៉ៃទៅរត់ទៀតហើយ។ ឥឡូវយើងធ្វើផ្ទះនៅនេះ សម្រួលឱ្យប្រជាជនសិន។ ហេតុអីយើងត្រូវធ្វើផ្ទះ? ដោយសារតែយើងត្រូវរង់ចាំការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី»។
ជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន បានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ឲ្យដឹងថា គណៈកម្មការ JBC ភាគីកម្ពុជា បានផ្ញើជាថ្មីម្តងទៀតនូវកំណត់ទូត ចុះថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ស្នើឱ្យភាគីថៃចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ (JSTs) ដើម្បីបន្តចុះអនុវត្តការងារនៅលើដីជាក់ស្តែងឱ្យបានឆាប់បំផុត។ កន្លងមក JBC ភាគីកម្ពុជា បានបញ្ជូនកំណត់ទូតជាច្រើនលើកទៅ JBC ភាគីថៃ ដើម្បីស្នើរៀបចំកិច្ចប្រជុំពិសេសរបស់ JBC កម្ពុជា-ថៃ និងស្នើចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ (JSTs) ដើម្បីបន្តចុះអនុវត្តការងារលើដីជាក់ស្តែង ប៉ុន្តែភាគីថៃបានឆ្លើយតបដោយស្នើលើកពេលជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោមហេតុផលដូចជា បំពេញនីតិវិធីផ្ទៃក្នុង រង់ចាំការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ រង់ចាំការតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី រង់ចាំការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្មី និងរង់ចាំការអនុម័តដោយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃលើការតែងតាំងប្រធាន និងសមាសភាពថ្មីនៃគណៈកម្មការ JBC ភាគីថៃជាដើម។
បន្ថែមពីនេះ រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន បញ្ជាក់ថា ការមិនតែងតាំងប្រធាននិងសមាសភាព JBC ថ្មី និងការមិនចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ(JSTs) ដើម្បីបន្តចុះអនុវត្តការងារនៅលើដីជាក់ស្តែង គឺផ្ទុយនឹងខ្លឹមសារនៃកំណត់ហេតុកិច្ចប្រជុំពិសេសរបស់ JBC កម្ពុជា-ថៃ ចុះថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ និងស្មារតីនៃសេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសលើកទី៣ របស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ (GBC) ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ជាពិសេសកថាខណ្ឌទី៣ និងកថាខណ្ឌទី៤ ដែលផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់បំផុតដល់JBC នៃភាគីទាំងពីរក្នុងការបន្តចុះវាស់វែង និងខណ្ឌសីមាលើដីជាក់ស្តែងឱ្យបានឆាប់បំផុត ព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគាត់វិញ ក្នុងពេលឆាប់បំផុត ដោយគ្មានការរារាំងប្រកបដោយសុវត្ថិភាពនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។
ប៉ុន្តែលើដីជាក់ស្តែង ភាគីថៃបាននិងកំពុងបន្តកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា និងធ្វើសកម្មភាពដោយខុសច្បាប់ ក្នុងគោលបំណងបង្កើតស្ថានភាពថ្មីលើដីជាក់ស្តែង បើទោះបីជាភាគីកម្ពុជាបានតវ៉ាជាច្រើនលើកតាមផ្លូវការទូតយ៉ាងណាក៏ដោយ។
ទាក់ទងនឹងកំណត់ទូតដែលគិតរហូតមកដល់ពេលនេះ អាចមានដល់ប្រមាណ ៨០០លើក ដែលកម្ពុជាបានរអ៊ូរទាំចំពោះភាពព្រងើយកន្តើយរបស់ភាគីថៃ លោក ម៉ែន ណាត ថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គួរឈប់ធ្វើរឿងដដែលៗជាមួយថៃ ហើយចង់បានលទ្ធផលផ្សេង។ ទាំងលោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏ដូចជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត ត្រូវឈប់បង្ហាញភាពទន់ខ្សោយ ដើម្បីអង្វរកឱ្យថៃចូលតុចរចាតទៅទៀត ប៉ុន្តែត្រូវខំពង្រឹងការងារការទូតឱ្យបានខ្លាំងក្លា ដើម្បីដាក់សម្ពាធថៃឱ្យដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា និងជាពិសេសត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ ព្រមទាំងត្រូវដាក់កម្លាំងឱ្យបានច្រើន ដើម្បីការពារលើដីជាក់ស្តែងផងដែរ មិនត្រូវឈរមើលថៃវាទយកទឹកដីតាមអំពើចិត្តដូចរាល់ថ្ងៃនេះទេ។
ត្រង់ចំណុចនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា ខណៈថៃកំពុងគ្រប់គ្រងទឹកដីកម្ពុជាចំនួន៦៧ទីតាំងរួចហើយ ហើយបាននិងកំពុងធ្វើការប្រែក្លាយទឹកដីខ្មែរទាំងនោះឱ្យក្លាយទៅជាទឹកដីថៃ តាមរយៈការសម្រុកអភិវឌ្ឍន៍ឥតឈប់ឈរ ដោយសាងសង់សំណង់រឹង ដូចជា ការកសាងព្រះពុទ្ធបដិមា ការធ្វើផ្លូវបេតុង ជីកប្រឡាយ ធ្វើរបងបេតុងព្រំដែននៅលើដីខ្មែរ និងការសាងសង់ដងទង់ជាតិថៃជាដើម ដើម្បីបង្ហាញពីការកាន់កាប់លើដីជាក់ស្តែង គឺថៃគ្មានបំណងចរចាជាមួយកម្ពុជានោះទេ។
លោកថា៖ «កម្ពុជាគួរតែឈប់អង្វរកថៃ គួរតែប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងប្តឹងថៃទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ពីព្រោះបើអង្វរកថៃសុំចរចាទ្វេភាគី ថៃគេមិនចង់ចរចានោះទេ គេពន្យាពេលយកលេសនេះលេសនោះ ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ទឹកដីខ្មែរយើងដែលគេគ្រប់គ្រងបាន ក្រោយសង្គ្រាមចំនួន៦៧ទីតាំង ឱ្យក្លាយទៅជាទឹកដីថៃសិន បានគេចរចាទៅត្រូវតែបង្ខំកម្ពុជាកាត់ទឹកដីទាំងនោះទៅឱ្យគេ។ ដូចខ្ញុំថាអ៊ីចឹង បើសិនកម្ពុជានៅតែបន្តអង្វរថៃ ដោយមិនប្តឹងទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិនោះទេ គឺយើងអត់សង្ឃឹមថា បានទឹកដីត្រឡប់មកវិញនោះទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក សុខ សុគន្ធ ហៅ ជែម សុខ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គម បានថ្លែងថា តាមរយៈបទពិសោធន៍សង្គ្រាមចំនួនពីរលើកកន្លងមកនេះ ដែលថៃវាយបំបាក់កងទ័ពកម្ពុជា ដោយសារកងទ័ពកម្ពុជាគ្មានសព្វាវុធទំនើប គ្មានយន្តហោះ គ្មានដ្រូន គ្មានកាំភ្លើងបាញ់ដ្រូន និងគ្មានកាំភ្លើងបាញ់យន្តហោះ ថែមទាំងគ្មានអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ ដោយត្រូវហូបអំបុក ច្បាស់ណាស់លោកហ៊ុន សែន បាក់ស្បាតមិនហ៊ានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយថៃទៀតទេ ទើបត្រូវជ្រើសរើសយកការចរចាដោយសន្តិវិធី បើទោះបីជាត្រូវកាត់ទឹកដីទៅឱ្យថៃបន្ថែមទៀត ក៏លោកហ៊ុន សែន ព្រមដែរ។
លោកថា៖«ទោះបីសម្តីខែងរែងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ត្រៀមខ្លួនព្រមដែរ ឱ្យតែគាត់អាចនឹងភូតប្រជាជនខ្មែរបាន ឱ្យប្រជាជនខ្មែរពេញចិត្ត ថាគាត់និងកូនគាត់ដឹកនាំល្អ អស់អីអស់ទៅ លោកហ៊ុន សែន ព្រមជាមួយថៃហើយ។ រឿងសមុទ្រនេះ វាមិនមែនលោកហ៊ុន សែន ទេ ថៃវារុញលោកហ៊ុន សែន ឱ្យទាល់ច្រកទើបលោកហ៊ុន សែន ប្រើយន្តការដោយចាប់បង្ខំរបស់UNCLOS។ លោកហ៊ុន សែន គាត់មានចំណុចខ្សោយ គាត់ឱ្យដីទឹកទៅយួនច្រើន។ ឥឡូវគាត់ស្រែកឡូឡាអ៊ីចឹងមែន ប៉ុន្តែគាត់នៅញញើត ញញើតត្រង់ថា បើសិនណាជាថៃវាចាប់គាត់សម្រាតខោទាំងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ទោះបីប្រជាជនខ្មែរគេដាក់ថ្នាំស្ពឹកលែងឈឺក៏ដោយ បើថៃវាហ៊ានចាប់ ហ៊ុន សែន សម្រាតខោរឿងឱ្យទឹកឱ្យដីទៅយួនលោកហ៊ុន សែន ត្រូវប្រជាជនខ្មែរមើលឃើញ»។
បច្ចុប្បន្នថៃកំពុងសម្រុកសាងសង់របងបេតុង នៅចន្លោះបង្គោលព្រំដែនលេខ៥២ដល់៥៤ នៅក្នុងស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង។ នៅដំណាក់កាលទីពីរ ថៃនឹងធ្វើរបងបេតុងពីបង្គោលព្រំដែនលេខ៥៥ដល់៦៦ គឺចាប់ពីស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង ទៅដល់តំបន់ភ្នំបយ៉ាខា ក្នុងខេត្តប៉ៃលិន។ នៅពេលនេះ ថៃក៏កំពុងធ្វើរបងព្រំដែនបេតុងនៅតំបន់ភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ ភ្នំ៣៥០ និងប្រាសាទតាក្របី និងត្រៀមធ្វើរបងអេឡិចត្រូនិកថែមទៀត ដោយពុំមានការរារាំងពីរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ឡើយ។ នេះបើតាមលោកអ៊ុំ សំអាន និងប្រភពពីព្រំដែនមួយចំនួន៕
