សេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយរបស់តុលាការកំពូល កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ទៅលើករណីលោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ ផ្ទុកទៅដោយអត្ថន័យគតិយុត្តិ និងផលប៉ះពាល់នយោបាយយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។
តុលាការកំពូល បានកែប្រែសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ដោយសម្រេចផ្តន្ទាទោស លោក រ៉ុង ឈុន ដាក់ពន្ធនាគាររយៈពេលបួនឆ្នាំ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទោសពន្ធនាគាររយៈពេលបួនឆ្នាំនេះ ត្រូវបានតុលាការសម្រេចព្យួរសាកល្បង ដោយកំណត់រយៈពេលនៃការសាកល្បងចំនួនបីឆ្នាំ។
យន្តការផ្លូវច្បាប់នេះ មានន័យថា លោក រ៉ុង ឈុន មិនត្រូវបានបញ្ជូនទៅឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារភ្លាមៗឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតក្រោមការតាមដានយ៉ាងតឹងរ៉ឹងក្នុងរយៈពេលបីឆ្នាំនៃការសាកល្បងនេះ។
លើសពីនេះ ក្នុងអំឡុងពេលសាកល្បង លោក រ៉ុង ឈុន ត្រូវបង្ខំឱ្យអនុវត្តតាមវិធានការត្រួតពិនិត្យ និងកាតព្វកិច្ចដ៏ម៉ឺងម៉ាត់បំផុត ដែលក្នុងនោះរួមមានការតម្រូវឱ្យរស់នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដោយហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើដំណើរចេញពីដែនដីរាជធានីភ្នំពេញឡើយ។
ទន្ទឹមនឹងការរឹតត្បិតភូមិសាស្ត្រនៃការរស់នៅ តុលាការក៏បានហាមឃាត់លោកមិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈដាច់ខាត។ លក្ខខណ្ឌទាំងនេះតំណាងឱ្យការគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងលើសេរីភាពនៃការដើរហើរ សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិជួបជុំរបស់លោក ដែលជាការកាត់ផ្តាច់រូបលោកចេញពីចលនាមហាជន និងសកម្មជននៅតាមមូលដ្ឋាន។
បន្ថែមលើទោសព្យួរសាកល្បង និងបម្រាមខាងលើ តុលាការកំពូលបានសម្រេចផ្តន្ទាទោសបន្ថែម ដោយដកជាបណ្តោះអាសន្ននូវសិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិឈរឈ្មោះឱ្យគេបោះឆ្នោត និងសិទ្ធិធ្វើសកម្មភាពនយោបាយផ្សេងៗទៀត សម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។
វិធានការដកសិទ្ធិនយោបាយរយៈពេលប្រាំឆ្នាំនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីចេតនាគណនារបស់របបភ្នំពេញ ក្នុងការផាត់ចេញនូវឥស្សរជនលេចធ្លោរូបនេះ មិនឱ្យមានឱកាសចូលរួមប្រកួតប្រជែង ឬដឹកនាំយុទ្ធនាការនយោបាយសម្រាប់ការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ និងការបោះឆ្នោតជាតិអាណត្តិខាងមុខ។
សាលដីកានេះ បង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់នូវយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយតាមផ្លូវតុលាការ ដែលមិនត្រឹមតែបិទផ្លូវនយោបាយផ្លូវការរបស់លោក រ៉ុង ឈុន តាមរយៈការដកសិទ្ធិបោះឆ្នោត និងសិទ្ធិធ្វើនយោបាយប្រាំឆ្នាំប៉ុណ្ណោះទេ។ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានប្រើប្រាស់វិធានការត្រួតពិនិត្យផ្លូវតុលាការ ដើម្បីបង្កើតជាខ្នោះរូបវន្តឃុំខ្លួនលោកនៅក្នុងរង្វង់ដែនដីភ្នំពេញ បិទមាត់មិនឱ្យថ្លែងការណ៍ និងរារាំងមិនឱ្យមានវត្តមាននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍តវ៉ានានា ដែលនេះជាចំណាត់ការបន្សាបឥទ្ធិពលមេដឹកនាំបក្សប្រជែងយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
គួររម្លឹកថា ក្រោយការបោះឆ្នោតជាតិខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលគណបក្សភ្លើងទៀនត្រូវបានផាត់ចេញពីការប្រកួតប្រជែង លោក រ៉ុង ឈុន បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើត និងជំរុញគណបក្សកម្លាំងជាតិ។ លោកគឺជាមនុស្សដែលមានប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់ និងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមកម្មករ គ្រូបង្រៀន និងយុវជន ដែលជាកម្លាំងស្នូលនៃចលនាផ្លាស់ប្តូរក្នុងសង្គម។
រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហាក់បានមើលឃើញថា បើទុកឲ្យលោក រ៉ុង ឈុន មានសេរីភាពពេញលេញក្នុងការដឹកនាំ និងធ្វើសកម្មភាពនយោបាយ គណបក្សកម្លាំងជាតិ អាចនឹងក្លាយជាគណបក្សប្រជែងដ៏មានឥទ្ធិពល និងជាម៉ាស៊ីននយោបាយថ្មីមួយ ដែលអាចស្រូបយកសំឡេងគាំទ្ររាប់លាននាក់ពីអតីតអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងគណបក្សភ្លើងទៀន។
ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតរបស់កម្ពុជាចែងច្បាស់ថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលមានទោសទណ្ឌ មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឡើយ។ យុទ្ធសាស្ត្រនេះហៅថា ការកាត់ក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំ តាំងពីសមរភូមិមិនទាន់ចាប់ផ្តើម ដើម្បីបង្ការកុំឲ្យគណបក្សកម្លាំងជាតិ អាចបង្កើតសន្ទុះនយោបាយទាក់ទាញម្ចាស់ឆ្នោតសម្រាប់ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ និងការបោះឆ្នោតជាតិអាណត្តិក្រោយៗ។
ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការលើករណី លោក រ៉ុង ឈុន នេះ អាចបកស្រាយតាមរយៈទ្រឹស្តីនយោបាយនៃការរក្សាអំណាចបែបផ្តាច់ការនិយមបែបបោះឆ្នោត។ របបនយោបាយបែបនេះត្រូវការរៀបចំការបោះឆ្នោតជាទៀងទាត់ដើម្បីរក្សាភាពស្របច្បាប់លើឆាកអន្តរជាតិ និងក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ គេត្រូវប្រាកដថា លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុន ដោយគ្មានការប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដ។
តុលាការលែងជាស្ថាប័នឯករាជ្យដែលផ្តល់យុត្តិធម៌ តែបានក្លាយជាឧបករណ៍នយោបាយដ៏ទំនើប ក្នុងការសម្រាលសម្ពាធពីអន្តរជាតិ។ ជំនួសឲ្យការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាដោយត្រង់ៗ ដែលអាចរងការថ្កោលទោស និងទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ ការដឹកនាំនេះ បានជ្រើសរើសការប្រើប្រាស់ច្បាប់ និងនីតិវិធីតុលាការ ដើម្បីបិទសិទ្ធិអ្នកនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពល។
វិធីសាស្ត្រនេះ អនុញ្ញាតឲ្យរដ្ឋាភិបាលអាចឆ្លើយតបទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិថា អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងត្រូវបានអនុវត្តទៅតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ជាធរមាននៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ។
ទាំងករណីលោក រ៉ុង ឈុន និងលោក កឹម សុខា បង្ហាញពីចេតនាច្បាស់ក្រឡែតក្នុងការកំចាត់ចោលនូវរាល់ជម្រើសនយោបាយទាំងឡាយណាដែលអាចផ្តល់ជាសញ្ញានៃក្តីសង្ឃឹមដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាន។
បន្ថែមពីលើនេះ ការផាត់ចេញនូវឥស្សរជនទាំងពីររូបនេះ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្ររៀបចំការផ្ទេរអំណាចដោយរលូននៅក្នុងគណបក្សកាន់អំណាច។ នៅក្នុងដំណាក់កាលដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្រប់គ្រង ស្ថិរភាពនយោបាយផ្ទៃក្នុង និងការគ្រប់គ្រងសភាពការណ៍សង្គម គឺជាអាទិភាពកំពូលរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះ ។
វត្តមានរបស់លោក កឹម សុខា ដែលមានឥទ្ធិពលជាអន្តរជាតិ និងលោក រ៉ុង ឈុន ដែលមានឥទ្ធិពលលើចលនាមហាជនតាមដងផ្លូវ គឺជាកត្តាហានិភ័យខ្ពស់ ដែលអាចបង្កើតជាចលាចល ឬការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំ ប្រសិនបើមានការមិនពេញចិត្តណាមួយកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលអន្តរកាលអំណាច។
ដូច្នេះ ការរក្សាពួកលោកទុកក្នុងស្ថានភាពជាប់ចំណងផ្លូវច្បាប់ គឺជាការធានាថាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អាចដើរទៅមុខដោយរលូន ដោយគ្មានការរំខានពីសំឡេង រិះគន់ដែលមានទម្ងន់។
ចំណាត់ការផ្លូវច្បាប់ដ៏តឹងរ៉ឹងនេះ ត្រូវបានគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលមើលឃើញថា ជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការជាឧបករណ៍ ដើម្បីកម្រិតព្រំដែនសេរីភាពរបស់អ្នកនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពល និងដើម្បីធានាថាចលនាមហាជនរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិ មិនអាចបង្កើតជាសន្ទុះគំរាមកំហែងដល់ស្ថិរភាពនៃអំណាចបច្ចុប្បន្នបានឡើយ។
ប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលទៅលើរបាយការណ៍របស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និងការថ្លែងការណ៍របស់ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស គេសង្កេតឃើញថា ចំណាត់ការលើករណីទាំងពីរនេះតែងតែប្រព្រឹត្តទៅក្នុងពេលវេលាដ៏មានយុទ្ធសាស្ត្រ។
មុនការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ឆ្នាំ ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិនៅឆ្នាំ ២០២៨ ខាងមុខ សម្ពាធផ្លូវច្បាប់លើលោក រ៉ុង ឈុន និងសកម្មជនគណបក្សកម្លាំងជាតិបានកើនឡើងយ៉ាងគំហុក។ នេះបង្ហាញថា តុលាការមិនបានដំណើរការទៅតាមប្រតិទិនយុត្តិធម៌ធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែដំណើរការទៅតាមប្រតិទិននយោបាយនៃរបបកាន់អំណាច។
ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ «ទោសព្យួរ» រួមជាមួយ «បម្រាមរឹតត្បិតសិទ្ធិ» រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ គឺជាការគណនាយ៉ាងល្អិតល្អន់ខាងផ្នែកនយោបាយ។
តាមរយៈការមិនដាក់ពន្ធនាគារលោក រ៉ុង ឈុន ដោយផ្ទាល់ របបដឹកនាំអាចជៀសវាងនូវរលកនៃការរិះគន់ និងសម្ពាធអន្តរជាតិភ្លាមៗ ព្រមទាំងមិនបង្កើតរូបភាពឱ្យលោកក្លាយជាវីរៈបុរសជាប់ឃុំ ដែលអាចដុតកំដៅអារម្មណ៍អ្នកគាំទ្រឱ្យងើបឡើងតវ៉ា។
ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ បម្រាមហាមធ្វើនយោបាយរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ មានប្រសិទ្ធភាពគ្របដណ្តប់ទាំងស្រុងលើការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់នៅឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិនៅឆ្នាំ២០២៨ ខាងមុខ។ នេះមានន័យថា មេដឹកនាំដែលមានប្រជាប្រិយភាពរូបនេះ នឹងត្រូវដកហូតអាវុធនយោបាយទាំងស្រុង ដោយមិនអាចឈរឈ្មោះ មិនអាចដឹកនាំយុទ្ធនាការ និងមិនអាចដើរតួជាក្បាលម៉ាស៊ីនស្រូបយកសំឡេងឆ្នោតសម្រាប់គណបក្សកម្លាំងជាតិបានឡើយ។
ការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ មិនត្រឹមតែបិទផ្លូវនយោបាយរបស់លោក រ៉ុង ឈុន ម្នាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាបានផ្ញើសារព្រមានដ៏មានឥទ្ធិពល និងបង្កជាបរិយាកាសភ័យខ្លាចដល់សកម្មជននយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងអស់នៅកម្ពុជា។
ការដែលប្រព័ន្ធតុលាការអាចប្រើប្រាស់បទចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ ឬបទល្មើសផ្សេងៗទៀតដើម្បីដាក់បម្រាមរឹតត្បិតសិទ្ធិពលរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យបន្ទាត់ព្រំដែនរវាងការបញ្ចេញមតិដោយសេរី និងការប្រព្រឹត្តបទល្មើសកាន់តែមានភាពស្រពិចស្រពិល និងស្ថិតក្រោមការកំណត់របស់អំណាចរដ្ឋបាលទាំងស្រុង។
ស្ថានភាពនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបង្រួញលំហប្រជាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបានជំនួសមកវិញនូវការគ្រប់គ្រងអំណាចបែបផ្តាច់ការក្រោមរូបភាពនៃសាលក្រម និងសាលដីការបស់ស្ថាប័នតុលាការ។
ជាងនេះទៅទៀត វិធានការទាំងនេះ បានធ្វើឱ្យកម្លាំងប្រឆាំងជួបប្រទះនូវវិបត្តិភាពជាដឹកនាំយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ការបាត់បង់ឥស្សរជនជើងចាស់ដែលមានសមត្ថភាពកៀរគរមហាជន ដូចជាលោក កឹម សុខា និងលោក រ៉ុង ឈុន ធ្វើឱ្យគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលពិបាក ក្នុងការស្វែងរកបុគ្គលិកលក្ខណៈមេដឹកនាំដែលអាចរួបរួម និងបង្កើតសន្ទុះគាំទ្រឡើងវិញ។
របបភ្នំពេញបានជោគជ័យក្នុងការបង្ខំឱ្យគណបក្សប្រឆាំងដទៃទៀត រួមទាំងគណបក្សកម្លាំងជាតិ ត្រូវធ្វើសកម្មភាពនយោបាយក្នុងក្របខណ្ឌមួយដ៏តូចចង្អៀត និងស្ថិតក្រោមការឃ្លាំមើលយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដែលមិនអាចបង្កជាការគំរាមកំហែងដល់រចនាសម្ព័ន្ធអំណាចបច្ចុប្បន្នបានឡើយ។
ជារួម ចំណាត់ការរបស់តុលាការកម្ពុជាទៅលើលោក រ៉ុង ឈុន នាពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៦ នេះ និងករណីលោក កឹម សុខា នាពេលកន្លងមក មិនមែនជារឿងចៃដន្យ ឬជាការអនុវត្តច្បាប់ដោយឯករាជ្យនោះទេ។
វាគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយដែលត្រូវបានគណនាយ៉ាងល្អិតល្អន់ ដោយរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែតក្នុងការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការជាខែល ដើម្បីសម្រេចនូវគោលបំណងរក្សារូបភាពខាងក្រៅនៃនីតិរដ្ឋ និងស្ថិរភាពសង្គមផង និងដើម្បីកម្ចាត់ចោលនូវរាល់គូប្រជែងនយោបាយដែលមានសមត្ថភាព និងឥទ្ធិពលក្នុងការគំរាមកំហែងដល់ការបន្តអំណាចផ្ដាច់មុខផងដែរ។
យុទ្ធសាស្ត្រផ្តាច់សកម្មភាពនយោបាយនេះ បានធ្វើឱ្យឆាកនយោបាយកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នប្រែជារាំងស្ងួតនូវជម្រើសពិតប្រាកដសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានតាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស៕
ដោយ៖ សុក្រិត ពុទ្ធិ
