អ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន ជំរុញឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរដល់ពេលបង្ហាញភាពក្លាហានរៀបចំទីលានប្រកួតការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខ ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ឡើងវិញ ដើម្បីបង្ហាញពីគម្រូភាពជាមេដឹកនាំល្អ ជាជាងបង្កើតលេសកម្ចាត់ខ្មែរគ្មានទីបញ្ចប់ តាមការចង់បានរបស់ប្រទេសឈ្លានពាននោះ។
ការលើកឡើងទាំងនេះ គឺបន្ទាប់ពីក្រសួងមហាផ្ទៃ កាលពីថ្ងៃទី២៣ខែមិថុនា បានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានមួយ ដោយបានរំឭកនិងព្រមានគណបក្សនយោបាយទាំងអស់ថា រាល់ការទទួលវិភាគទានពីភាគីបរទេស ទោះក្នុងសកម្មភាពណាក៏ដោយ គឺជាសកម្មភាពផ្ទុយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ល្មើសច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ និងច្បាប់នានាជាធរមាន។ ក្រសួងមហាផ្ទៃលើកឡើងថា ច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយបានចែងថា គណបក្សនយោបាយត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យទទួលវិភាគទាន ទោះតាមរូបភាពណាក៏ដោយ ពីស្ថាប័នបរទេស ក្រុមហ៊ុនបរទេស ជនបរទេស ឬអង្គការដែលមានប្រភពហិរញ្ញប្បទានពីបរទេស។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី បានថ្លែងថា បើសិនជាមានថវិកាជួយពង្រឹងទៅដល់គណបក្សនយោបាយ ជាពិសេសគណបក្សប្រឆាំងវាជារឿងល្អ ពីព្រោះគណបក្សទាំងនោះ មិនមានធនធានអ្វី ដើម្បីពង្រឹងគណបក្ស ក្រៅតែពីការរៃអង្គាសប្រាក់បន្តិចបន្តួចពីសមាជិកនោះទេ។
ហេតុដូច្នេះ លោកថា ការផ្តល់នូវថវិកាដើម្បីពង្រឹងនូវចលនានៃគណបក្សនយោបាយទាំងអស់ ឱ្យមានភាពរឹងមាំ ដើម្បីធ្វើការប្រកួតប្រជែងតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច លោកយល់ថា ជារឿងល្អ លើកលែងតែការយកថវិកាពីបរទេស ដើម្បីទៅទិញអាវុធឬទៅកៀរគរដើម្បីបង្កើតនូវចលនាផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល ធ្វើឱ្យមានសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងផ្ទុះឡើង។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែបើសិនគ្រាន់តែជាថវិកាពង្រឹងលើចលនា ដើម្បីធ្វើឱ្យមានប្រជាធិបតេយ្យល្អប្រសើរ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង ខ្ញុំយល់ថា វាជារឿងដែលស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេសយើងទៅវិញទេ។ ក៏ប៉ុន្តែបើយើងពិនិត្យគណបក្សកាន់អំណាចវិញ យើងឃើញហើយ សមាជិកគណបក្សកាន់អំណាចមួយចំនួន ដែលជាឧកញ៉ា អ្នកខ្លះមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបទឧក្រិដ្ឋកម្ម បំផ្លាញព្រៃឈើ បំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ ហើយឧបត្ថម្ភទៅដល់គណបក្សប្រជាជនគណបក្សកាន់អំណាចហ្នឹង មិនតិចទេ ជាក់ស្តែងដូចយើងមើលឃើញ ដូចជាលោក លឹម ប៊ុណ្ណា ហៅខ្នា គឺកាប់ឈើនៅតំបន់ភូមិភាគឦសាន្តបានកសាងស្នាក់ការគណបក្សប្រជាជននៅតាមតំបន់ទាំងនោះ គឺច្រើនមែនទែន»។
ចំណែក លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ក៏បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៥ខែមិថុនានេះផងដែរថា ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាអាចបើកលំហប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្សឡើងវិញ និងដើម្បីបញ្ឈប់វប្បធម៌រំលាយគណបក្សប្រឆាំងយ៉ាងងាយស្រួល ដូចករណីរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិកាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧ កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើការកែសម្រួលច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ ដោយលុបបំបាត់នូវមាត្រាទាំងឡាយណា ដែលបើកផ្លូវឱ្យមានការរំលាយគណបក្សនយោបាយទាំងមូល ដោយគ្រាន់តែផ្អែកទៅលើកំហុសបុគ្គល ឬការចោទប្រកាន់ជាឯកត្តោភាគី ដោយគ្មានការកាត់ក្តីដោយឯករាជ្យ។
លោកថា៖ «ទណ្ឌកម្មចំពោះការបំពានច្បាប់ គួរតែធ្វើឡើងចំពោះបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តបទល្មើស ដោយមិនត្រូវយកវាមកធ្វើជាលេស ដើម្បីបំបាត់សំឡេងឆ្នោត និងឆន្ទៈរបស់ប្រជាពលរដ្ឋរាប់លាននាក់ ដែលបានគាំទ្រគណបក្សនោះទេ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ខ្ញុំមើលឃើញថា ការធានានូវឯករាជ្យនៃប្រព័ន្ធតុលាការ គឺជាកត្តាស្លាប់រស់នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ បច្ចុប្បន្នប្រព័ន្ធតុលាការ និងស្ថាប័នជាតិកំពូលៗ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយ ដើម្បីបង្ក្រាបសំឡេងប្រឆាំង ដូចនេះការធ្វើកំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នតុលាការឱ្យដាច់ស្រឡះ ពីឥទ្ធិពលរបស់គណបក្សកាន់អំណាច និងការធានាថាចៅក្រមបំពេញការងារដោយផ្អែកទៅលើអង្គហេតុនិងច្បាប់ពិតប្រាកដ។ ខ្ញុំគិតថា គឺជារបាំងការពារដ៏រឹងមាំមួយ ដើម្បីកុំឱ្យមានការរំលាយគណបក្សប្រឆាំងតាមទំនើងចិត្តរបស់គណបក្សកាន់អំណាច»។
អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយរូបនេះ បន្តថា លើសពីនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែបើកចិត្តឱ្យទូលាយ និងបញ្ឈប់ការចាត់ទុកសំឡេងរិះគន់លើការទទួលបានជំនួយបច្ចេកទេស និងហិរញ្ញវត្ថុស្របច្បាប់ថា ជាអំពើក្បត់ជាតិ ឬជាការគំរាមធ្វើបដិវត្តន៍ពណ៌។ បន្ថែមពីនេះ លោកថា ការបង្កើតឱ្យមានវេទិកាសន្ទនានយោបាយដោយស្មោះត្រង់ រវាងគណបក្សកាន់អំណាច និងគណបក្សប្រឆាំង ព្រមទាំងការផ្តល់ឱកាសដល់អ្នកនយោបាយដែលមានប្រជាប្រិយភាព និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល អាចធ្វើសកម្មភាពដោយសេរី គឺជាវិធីសាស្ត្រតែមួយគត់ ដើម្បីស្តារទំនុកចិត្តឡើងវិញ និងធ្វើឱ្យបរិយាកាសមុនការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ ឆ្នាំ២០២៨ មានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែងដោយយុត្តិធម៌។
ជាមួយគ្នានេះ ស្ថាប័ន គជប ក៏ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ឱ្យមានសមាសភាពចម្រុះ និងឯករាជ្យពិតប្រាកដ ដើម្បីធានាថា គ្រប់គណបក្សនយោបាយទាំងអស់ មានឱកាសស្មើភាពគ្នាចំពោះមុខច្បាប់។ លោកបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើកម្ពុជានៅតែបន្តប្រើប្រាស់ការគំរាមកំហែងខាងផ្លូវច្បាប់ និងការបំភិតបំភ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ នោះលំហប្រជាធិបតេយ្យនឹងត្រូវរួមតូចទៅៗ ហើយការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខ គ្រាន់តែជាទម្រង់នៃការបោះឆ្នោតតាមបែបផ្តាច់ការ ដើម្បីបង្កប់ន័យស្របច្បាប់ឱ្យរបបដឹកនាំបច្ចុប្បន្នតែប៉ុណ្ណោះ។
ចំណែក លោក សុន ឆ័យ អតីតតំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បច្ចុប្បន្នជាអនុប្រធានគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ បានថ្លែងថា តាមបទពិសោធន៍ដែលកើតមានកាលពីឆ្នាំ២០១៧ ដែលមានការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិយ៉ាងចម្រូងចម្រាស វាជាមេរៀនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គណបក្សនយោបាយ ដែលមិនស្របនឹងរដ្ឋាភិបាលត្រូវធ្វើការងារដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។
លោកថា៖ «ម្ល៉ោះហើយមេរៀនឆ្នាំ២០១៧ ដែលគណបក្សធំមួយត្រូវបានរំលាយហ្នឹង វាជាមេរៀនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ឱ្យគណបក្សដទៃ ដែលបន្តការងារនយោបាយនៅក្នុងប្រទេស ធ្វើការងារដោយមានការប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយគួរតែសកម្មភាពចោទប្រកាន់ណាមួយ ដែលអាចកើតមានត្រូវបែងចែកឱ្យដាច់អំពីបុគ្គលនិងគណបក្សទាំងមូល ពីព្រោះមិនអាចយករឿងបុគ្គលម្នាក់មករំលាយគណបក្សទាំងមូលបានទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក សុន ឆ័យ ក៏ជំរុញឱ្យក្រសួងមហាផ្ទៃ បង្កើតច្បាប់ស្តីពីហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការឃោសនាបោះឆ្នោតផងដែរ ដើម្បីធ្វើឱ្យដំណើរការឃោសនារកសំឡេងឆ្នោតមានការប្រកួតប្រជែងដោយស្មើភាពគ្នា និងយុត្តិធម៌ ដោយមិនអាចឱ្យគណបក្សមួយ មានធនធានច្រើនលើសលប់ អាចយកធនធាននោះមកចំណាយក្នុងការឃោសនាតាមចិត្ត មានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយគ្រប់បែបយ៉ាង មកប្រកួតប្រជែងជាមួយគណបក្សមួយដែលអត់មានធនធាន អត់មានមធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយ ហើយថា ការបោះឆ្នោតនោះសេរី និងយុត្តិធម៌បានទេ។ ដូច្នេះត្រូវតែមានច្បាប់ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យការចាយវាយរបស់គណបក្សនីមួយៗ ដែលគួរតែកម្រិតការចាយវាយឱ្យមានសមភាពគ្នា។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង លោកជា ធីរិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យលោកហ៊ុន សែន និងលោកទូច សុខៈ អ្នកនាំពាក្យរងក្រសួងមហាផ្ទៃ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើការអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២៥ខែមិថុនានេះ។
ប៉ុន្តែលោកទូច សុខៈ បានអានសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ កាលពីថ្ងៃទី២៣ខែមិថុនា ដោយព្រមានថា៖ «ក្នុងករណីល្មើស ច្បាប់បានអនុញ្ញាតឱ្យក្រសួងមហាផ្ទៃ ផាកពិន័យជាប្រាក់ និងអាចប្តឹងរំលាយគណបក្សនយោបាយនោះទៅតុលាការកំពូល។ ច្បាប់ក៏ចែងទៀតថា មិនឱ្យគណបក្សនយោបាយស្ថិតនៅក្រោមចំណុះ ឬការបង្គាប់បញ្ជារបស់គណបក្សនយោបាយបរទេស ឬរដ្ឋាភិបាលបរទេស។ ក្នុងករណីល្មើស តុលាការអាចសម្រេចផ្អាកសកម្មភាពគណបក្សនយោបាយ ឬអាចរំលាយគណបក្សនយោបាយនោះតែម្តង ក្នុងករណីល្មើសធ្ងន់ធ្ងរ»។
លោក សុខៈ បញ្ជាក់ថា ក្រសួងមហាផ្ទៃ វាយតម្លៃខ្ពស់ និងលើកទឹកចិត្តដល់គណបក្សនយោបាយទាំងអស់ដែលបាននិងកំពុងធ្វើសកម្មភាពស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ ដើម្បីរួមចំណែកពង្រឹងនីតិរដ្ឋ កសាង និងអភិវឌ្ឍន៍ជាតិតាមគោលការណ៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ការពារឯករាជ្យអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិ។
បន្ថែមពីនេះ លោក ស៊ឹង សែនករុណា លើកឡើងថា ឧកញ៉ាលី យ៉ុងផាត់ ឧកញ៉ាកុក អាន ដែលជាប់ឈ្មោះជាមេឧក្រិដ្ឋជនឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ដែលជាអ្នកកាន់ហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់គណបក្សប្រជាជន និងឧកញ៉ា រួមទាំងសមាជិកគណបក្សកាន់អំណាចជាច្រើនទៀត ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបទឧក្រិដ្ឋអនឡាញ និងបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងទៀត គួរត្រូវចាត់វិធានការណ៍តាមផ្លូវច្បាប់ មិនមែនចាត់ការតែអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងនោះទេ។
លោកថា៖ «គឺបញ្ហានេះទៅវិញទេ ដែលគេមើលឃើញថា ជាលុយកខ្វក់ លុយដែលបានមកពីការកេងប្រវ័ញ្ចទ្រព្យសម្បត្តិជាតិ លុយបានមកពីអំពើពុករលួយ លុយបានមកពីប្រព្រឹត្តបទល្មើសបទឧក្រិដ្ឋទាំងអស់នេះទៅវិញទេ គឺជារឿងដែលផ្ទុយ ហើយទាំងអស់នេះ គួរតែមានការហាមឃាត់ ហើយត្រូវពិនិត្យនិងរំលាយគណបក្សដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការទទួលយកលុយ ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបទឧក្រិដ្ឋហ្នឹង។ អាហ្នឹងរឿងដែលគួរតែអនុវត្ត រឿងដែលគួរតែត្រួតពិនិត្យ និងធ្វើការផ្តន្ទាទោសទៅតាមផ្លូវច្បាប់នៃគណបក្សនយោបាយ ហើយគួរតែត្រូវបានរំលាយ»។
សម្រាប់ លោក ករុណា នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន មន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ ជាពិសេសចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា តែងតែរំលោភបំពានច្បាប់ ដោយធ្វើការស្តាប់តែទៅតាមបទបញ្ជា និងអនុសាស្ត្ររបស់លោកហ៊ុន សែន។ ហេតុដូច្នេះហើយ វាជារឿងហានិភ័យណាស់សម្រាប់អ្នកនយោបាយប្រឆាំង សកម្មជនបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនសង្គម។
លោក ករុណា ថ្លែងទៀតថា នៅពេលនេះ វាដល់ពេលហើយដែលគណបក្សកាន់អំណាច ត្រូវចាប់ផ្តើមស្តារមុខមាត់កម្ពុជាឡើងវិញ ដោយបញ្ឈប់នូវរាល់ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើគណបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនសង្គម ហើយផ្តល់ឱកាសឱ្យបណ្តាប្រទេសលោកសេរី ជួយជ្រោមជ្រែងពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា ពីព្រោះការធ្វើសកម្មភាពនយោបាយរបស់គណបក្សប្រឆាំង មិនមែនជាការខុសច្បាប់នោះទេ ខណៈដែលប្រទេសសេរីទាំងនោះ គឺសុទ្ធតែជាប្រទេសដែលជាហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដែលជាប់កាតព្វកិច្ចត្រូវរួមចំណែកជួយកសាងប្រទេសកម្ពុជាឡើងវិញ ពាក់ព័ន្ធនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស ដែលមិនមែនជារឿងខុសច្បាប់ មិនមែនជារឿងលូកដៃចូលកិច្ចការផ្ទៃក្នុងកម្ពុជានោះទេ។ លោកបញ្ជាក់ថា បើកុំតែមានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស មិនមែនប្រទេសកម្ពុជាអាចទទួលបានជំនួយមកកសាង និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសឡើងវិញ ក្នុងចំនួនទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារនោះទេ៕
