តុលាការខេត្តរតនគិរី នៅព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ បានកោះហៅប្រជាពលរដ្ឋជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ៤នាក់ ឲ្យចូលខ្លួនទៅបំភ្លឺនៅអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តនេះ លើសំណុំរឿងព្រហ្មទណ្ឌ ប្តឹងដោយមេការតំណាងក្រុមហ៊ុន ដែលតុលាការមិនបង្ហាញឈ្មោះមួយ។
ដីកាកោះ ចុះថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ចុះហត្ថលេខា និងបោះត្រា ដោយលោក ជួន សុបញ្ញា ជាតំណាងអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី បានកោះហៅ ឈ្មោះ រម៉ាម ព្យូង, រម៉ាម ឡែក, សល់ ហ្លាន, រចំ តុលា, រម៉ាម មាត និងបក្ខពួក ពាក់ព័ន្ធនឹងករណី “ធ្វើឲ្យខូចខាតដោយចេតនា មានស្ថានទំងន់ទោស” ប្រព្រឹត្តដោយបុគ្គលច្រើនរូប ប្រព្រឹត្តនៅភូមិកាណាតធំ ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦។
ក្រោយចេញពីតុលាការ លោក សល់ ហ្លាន ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋ ៤នាក់ ដែលត្រូវឈ្មោះ សៀត សីលា មេការក្រុមហ៊ុនប្តឹង ប្រាប់វីអូឌីតាមទូរសព្ទថា នៅចំពោះមុខតុលាការ រូបលោកបានស្នើឲ្យតុលាការចុះស៊ើបអង្កេតករណីនេះ ទៅដល់ទីតាំងកើតហេតុ ដើម្បីរកឲ្យឃើញការពិត ដ្បិតប្រជាពលរដ្ឋពួកគាត់ ជាជនរងគ្រោះ ដោយនាំគ្នាការពារដីព្រៃអារក្ស សម្រាប់គោរពបូជាតាមជំនឿពីដូនតា តែបែរជាត្រូវរងបណ្តឹងទៅវិញ?។ ម្យ៉ាងទៀត រូបគាត់ក៏មិនបានស្ថិតនៅក្នុងហេតុការណ៍បំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិក្រុមហ៊ុនដូចការចោទប្រកាន់ដែរ។
លោកថា៖ «បទចោទខ្ញុំ បានបដិសេធទាំងអស់ ព្រោះខ្ញុំមិនបានចូលរួមទេ។ គេសួរថាមានគ្នាប៉ុន្មានៗ ខ្ញុំថា ខ្ញុំអត់ដឹងទេ ព្រោះខ្ញុំអត់បានទៅជាមួយគេទេ ព្រោះបុគ្គលម្នាក់ហ្នឹងគាត់ស្គាល់ខ្ញុំ គាត់ប្តឹងខ្ញុំ ព្រោះគាត់ស្គាល់តែខ្ញុំម្នាក់ទេ ព្រោះដីខ្ញុំនៅជាប់ព្រំដីរបស់គាត់ គាត់ប្តឹងខ្ញុំតែម្នាក់»។
ចំណែក លោក សល់ តួ ជាប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋរាប់សិបនាក់ទៀត ដែលមកចូលរួមលើកទឹកចិត្ត លោក សល់ ហ្លាន ក៏បានស្នើឲ្យលោកអភិបាលខេត្តរតនគិរី ជាពិសេសតុលាការផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ពលរដ្ឋទាំងអស់ ដែលត្រូវឈ្មោះ សៀត សីលា ប្តឹងទៅកាន់តុលាការ ខណៈបុគ្គលរូបនេះ ជាអ្នកស្ថិតនៅពីក្រោយការចូលទៅទន្ទ្រានកាន់កាប់ដីព្រៃអារក្ស របស់ពួកគាត់នាំឲ្យរលាយហិនហោចអស់។ បន្ថែមលើនេះ បុគ្គលរូបនេះ ថែមទាំងបានប្តឹងពួកគាត់ដែលនាំគ្នាតវ៉ាទប់ស្កាត់សកម្មភាពចូលទៅកាប់ទន្ទ្រានដីព្រៃគោរពបូជា ទៅកាន់តុលាការវិញ។
លោកបន្តថា៖ «អ្នកឈ្លានពាន អ្នកដែលកាប់រំលំព្រៃឈើខុសច្បាប់ កាប់ដីព្រៃអារក្សពួកខ្ញុំ បែរជាអត់ខុស មកខុសពួកខ្ញុំដែលនាំគ្នាការពារព្រៃអារក្សដូនតាទៅវិញ?។ អ្នកគប់គិតគ្នាលួចលក់ព្រៃឈើ ព្រៃអារក្ស ដីព្រៃសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ម៉េចបានជាអាជ្ញាធរ ឬតុលាការអត់យកចិត្តទុកដាក់ផ្តន្ទាទោស។ បែរជាមករករឿងប្តឹងពួកខ្ញុំដែលជាជនរងគ្រោះ ការពារព្រៃឈើទៅវិញ?។
វីអូឌី នៅមិនទាន់អាចទាក់ទង លោក សៀត សីលា មេការតំណាងក្រុមហ៊ុនដែលជាដើមចោទប្តឹងប្រជាពលរដ្ឋជនជាតិដើមចំនួន ៤នាក់ និងបក្ខពួក ដើម្បីបំភ្លឺបានទេ នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ។
ទាក់ទិនបញ្ហានេះដែរ លោក ឌិន ខន្នី អ្នកសម្របសម្រួលសមាគមអាដហុកប្រចាំខេត្តរតនគិរី ដែលចុះឃ្លាំមើលផ្ទាល់ដល់មុខតុលាការ នៅព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ បញ្ជាក់ថា វិវាទនេះកើតចេញពីករណីមានឈ្មួញដីម្នាក់ បានចូលមកទិញដីនៅក្នុងមូលដ្ឋានឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្តូងមាស ចំនួន ១៥ហិកតា។ លោកថា តាមការអះអាងពីប្រជាពលរដ្ឋបញ្ជាក់ប្រាប់ គឺឈ្មួញដីខាងលើ ក៏បានជួលកម្មករឲ្យចូលទៅកាប់រានដីព្រៃ នៅជាប់តំបន់នោះបន្ថែមទៀត ដើម្បីពង្រីកផ្ទៃដី ដែលនាំឲ្យប៉ះពាល់ដល់ដីព្រៃអារក្សរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ ទើបពួកគាត់នាំគ្នាតវ៉ាទប់ទល់នឹងសកម្មភាពកាប់បំផ្លាញដីព្រៃគោរពបូជារបស់ពួកគាត់។ ខណៈអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន មិនបានជួយឈឺឆ្អាល ឬជួយទប់ស្កាត់ តាមការស្នើសុំរបស់ពលរដ្ឋទេ។
លោកស្នើឲ្យតុលាការខេត្តរតនគិរី បើកការស៊ើបអង្កេតទៅលើវិវាទនេះ ដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ក្នុងករណីនេះឲ្យបានឆាប់។
លោកបន្ថែមដូច្នេះថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំៗ មើលឃើញថា បញ្ហានេះ កើតឡើងដោយសារតែការទន្ទ្រានដីព្រៃរបស់រដ្ឋ ដោយសារតែការទន្ទ្រានដីព្រៃអារក្ស ដែលជាសម្បត្តិរបស់រដ្ឋហ្នឹង គឺបានកើតមានយូរមកហើយ គឺចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២៥មកម៉្លេះ ហើយមិនត្រូវបានទប់ស្កាត់មិនត្រូវបានដោះស្រាយ។ ហើយព្រៃអារក្សរបស់ពួកគាត់ហ្នឹង រងការកាប់ទន្ទ្រានអត់ឈប់ឈរ ខណៈពួកគាត់បានរាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរហើយ ក៏នៅតែកាប់ទន្ទ្រាន។ អញ្ចឹងហើយគាត់មិនដឹងធ្វើម៉េច គាត់មិនដឹងទៅណា?។ ទើបគាត់សម្រេចចិត្តដោះស្រាយដោយខ្លួនឯងក្រៅច្បាប់ ដែលធ្វើឱ្យខ្លួនឯងហ្នឹងជាជនរងគ្រោះ ក្លាយជាជនសង្ស័យទៅវិញ?»។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ ក្រោយបញ្ចប់ការសាកសួរ នៅរសៀលថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ តំណាងអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាពលរដ្ឋជនជាតិដើមភាគតិចទាំង ៤នាក់ វិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះរៀងៗខ្លួនវិញ ដោយមិនមានការឃុំខ្លួនឡើយ ។
របាយការណ៍សង្គមស៊ីវិលខ្លះ រកឃើញថា ជនជាតិដើមភាគតិចនៅក្នុងខេត្តរតនគិរី បាននិងកំពុងរងការរំលោភបំពានដីធ្លីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារកង្វះខាតប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីសមូហភាព គម្រោងសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជន និងការអនុវត្តច្បាប់នៅមានកម្រិត។ កត្តាទាំងនេះបានធ្វើឱ្យពួកគាត់បាត់បង់ដីស្រែចម្ការ ប៉ះពាល់ដល់ព្រៃជំនឿ និងវប្បធម៌រស់នៅបែបប្រពៃណី។
មូលហេតុចម្បងៗដែលគេរកឃើញ គឺបណ្ដាលឱ្យមានការរំលោភបំពានដីធ្លី រួមមានភាពយឺតយ៉ាវនៃការចុះបញ្ជីដីសមូហភាព នីតិវិធីស្មុគស្មាញនៃដំណើរការសុំប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីសមូហភាពតម្រូវឱ្យឆ្លងកាត់ក្រសួងចំនួនបី គឺក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងក្រសួងរៀបចំដែនដី ដែលធ្វើឱ្យការដោះស្រាយមានភាពយឺតយ៉ាវខ្លាំង។
លើសពីនេះ គឺកង្វះកិច្ចការពារផ្លូវច្បាប់ នៅពេលដែលដីធ្លីពុំទាន់មានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិផ្លូវការ វាងាយនឹងរងការទន្ទ្រានពីសំណាក់ជនខិលខូច ឬក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ ជាពិសេស គម្រោងសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច និងការវិនិយោគឯកជន ការឈូសឆាយរំលោភដែនដី ពីក្រុមហ៊ុនឯកជន (ទាំងក្នុងស្រុក និងបរទេស) ដែលទទួលបានសិទ្ធិសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចពីរដ្ឋ ជារឿយៗបានឈូសឆាយរំលោភចូលដីអាស្រ័យផល និងព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍។
បញ្ហានេះធ្វើមានការតវ៉ាជាញឹកញាប់ពីការបំផ្លាញតំបន់សក្ការៈ ដែលថា ក្រុមហ៊ុនខ្លះបានឈូសឆាយភ្នំ ឬព្រៃតំណមដែលជាទីគោរពបូជា និងជាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដោយសារតែភាពទន់ខ្សោយនៃការអនុវត្តច្បាប់ និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។
រីឯការអនុវត្តច្បាប់មិនស្មើភាព ក៏បានរកឃើញដែរថា ក្រុមហ៊ុនមានអំណាច ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការជាអាវុធ ធ្វើឱ្យតំណាងសហគមន៍ដែលចេញមុខការពារដីធ្លី តែងតែប្រឈមនឹងការចោទប្រកាន់តាមផ្លូវតុលាការ ពីបទបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ ឬញុះញង់៕
