ក្រោយពីផ្ទុះអាវុធដែលយោធាថៃឈ្លានពានកម្ពុជា ជម្លោះព្រំដែនបន្តអូសបន្លាយពេលជាងកន្លះឆ្នាំកន្លងមកនេះ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ពលរដ្ឋខ្មែររស់នៅតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែពលរដ្ឋដែលធ្លាប់រស់នៅពឹងផ្អែកលើវិស័យទេសចរណ៍ ជុំវិញតំបន់រមណីយដ្ឋានប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ក៏រងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដែរផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសុវត្ថិភាពផ្លូវចិត្ត។
អ្នកលក់នៅតំបន់ប្រាសាទបុរាណនេះ កំពុងប្រឈមធ្លាក់ចុះប្រាក់ចំណូលកាន់តែធ្ងន់ ដោយសារខ្សត់ភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាតំបន់នោះ ធ្វើឱ្យប្រាសាទដ៏ល្អឯកមួយនេះនៅឯខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចំនួន៤ របស់កម្ពុជានៅជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ ក្នុងរយៈពេលជាង ៧ ខែ ចុងក្រោយនេះ។
ខេត្តនេះមានប្រាសាទបុរាណចំណាស់ល្អឯកមួយបន្សល់ទុកជាង ១ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ដែលជាស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គឺប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ។ ប្រាសាទនេះ ជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ដែលពលរដ្ឋរស់នៅ ក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ចាត់ទុកថា ជាកេរមរតកដូនតាដ៏សំខាន់ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ ក៏ប៉ុន្តែក្រោយពេលដែលយោធាថៃឈ្លានពានកម្ពុជា ធ្វើឱ្យប្រាសាទនេះស្ងប់ស្ងាត់ខ្លាំង និងហាក់ត្រូវគេទុកចោលឱ្យនៅឯកោ ស្ទើរតែគ្មានអ្នកមើលថែទាំ។
អ្នកផ្តល់សេវាកម្មជូនភ្ញៀវទេសចរ និងអ្នកលក់ដូរ បានប្រាប់វីអូឌីថា ថ្ងៃខ្លះស្ទើរតែគ្មានមនុស្សមកទស្សនាប្រាសាទនេះ ហើយយូរៗម្តង ទើបឃើញមានមនុស្សពីរទៅបីនាក់ មកថតរូប និងវីដេអូ កម្សាន្តម្តងម្កាល។
កំពុងជិះកង់លក់គ្រាប់រុក្ខជាតិព្រៃ លក់ក្នុងបរិវេណប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ គឺអ្នកស្រី ប្លង់ ធារី បង្ហាញកង្វល់ក្នុងចិត្តក្រោយពីស្ងប់ស្ងាត់ភ្ញៀវទេសចរ។ អ្នកស្រីប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនាថា នៅពេលខ្សត់ភ្ញៀវទេសចរ គ្រួសារអ្នកស្រីថយចុះប្រាក់ចំណូល ហើយថ្ងៃខ្លះលក់មិនដាច់សូម្បី ៥ពាន់រៀល។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា មុនពេលផ្ទុះអាវុធសៀមឈ្លានពានកម្ពុជា មានភ្ញៀវទេសចរប្រាសាទហូរហែ មិនស្ងាត់ដូចបច្ចុប្បន្នឡើយ។
អ្នកស្រីថា៖ «លំបាកខ្លាំងណាស់កូន ចាំកាលទៅវិញអ្នកណាលុយទិញម្ហូបហូបទេ? ចាស! ដើររាល់ថ្ងៃហ្នឹងហើយកូន ដើរដើម្បីតែលក់ដូរផ្ទះទៅ ចង់កាលក៏អត់បានទៀត។ មានតុបមានផ្ទះតាមផ្ទះក៏យ៉ាប់រកស៊ីដែរ សព្វថ្ងៃលក់អត់ដាច់ទេ»។
បើក្រឡេកមើលពីទិដ្ឋភាពខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទ ក៏មានសភាពស្ងប់ស្ងាត់ដែរ យូរៗម្តងគេឃើញ សិស្សសាលា និងយុវជន រស់នៅតំបន់នោះជិះម៉ូតូដើរលេងកម្សាន្ត ថតរូបភាព។ ឯទិដ្ឋភាពខាងក្នុងប្រាសាទមានដើមឈើធំៗ ដុះចាក់ឫស ជាប់នឹងផ្ទាំងថ្ម មើលទៅមានទេសភាពស្អាតប្លែក។
អ្នកលក់ដូរនៅជុំវិញប្រាសាទ បង្ហាញទឹកមុខស្រងូតស្រងាត់ និងរួសរាយរាក់ទាក់ នៅពេលដែលអ្នកទេសចរសួរនាំ។ ចំណែកទិដ្ឋភាពផ្លូវចូលនៅជុំវិញប្រាសាទក៏ស្ងប់ស្ងាត់មនុស្ស ពុំសូវមានអ្នកដំណើរ និងរថយន្តបើកបរច្រើនដែរ។
មុនខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ មិនទាន់ផ្ទុះអាវុធសៀមឈ្លានពានកម្ពុជា ពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ជាពិសេសយុវជនពេញកម្លាំងភាគច្រើនទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ហើយភ្ញៀវទេសចរក៏ទៅទស្សនាក្នុងតំបន់នោះមិនដាច់ដែរ។
អាជីវករម្នាក់ទៀតគឺអ្នកស្រី គឺអ្នកស្រី សាំង ពន្លក និយាយថា ចាប់តាំងពីផ្ទុះអាវុធសៀមឈ្លានពាន មិនសូវមានភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាប្រាសាទនេះទេ ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋមិនអាចរកប្រាក់ចំណូលផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព។ អ្នកស្រីបារម្ភថា ការថយចុះប្រាក់ចំណូល ប៉ះពាល់ដល់ការសិក្សារបស់សិស្សដែរ។
អ្នកស្រី សាំង ពន្លក និយាយថា៖ «ណាមួយពីមុនសម្បូរមនុស្សមកច្រើនទៅ អ្នកលក់ដូរក៏បានខ្លះជំនាន់បាន។ តែឥឡូវតាំងពីសង្គ្រាមមក អត់សល់មានមនុស្សមកទេ»។
កាលពីចុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ និស្សិត បញ្ញវន្តសង្ឃ និងក្រុមយុវជនជាង ៦០ នាក់ បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សាស្វែងយល់ពីស្ថានភាពព្រំដែន ជីវភាពប្រជាជន និងស្ថានភាពប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ក្រោយពីផ្ទុះអាវុធជាមួយយោធាសៀមកាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
ដំណើរទស្សនកិច្ចនេះ ក្រុមយុវជន និងព្រះសង្ឃ បាននិមន្តទៅទស្សនាប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ ដោយប្រទះឃើញស្ថានភាពប្រាសាទនេះ រងការខូចខាតច្រើន និងមានថ្មគរលើកគ្នា ក៏ប៉ុន្តែមានផ្នែកខ្លះមានការជួសជុលឡើងវិញតិចតួច។ រីឯឆ្មាំអភិរក្សប្រាសាទ គេឃើញមានមន្ត្រីនគរបាលម្នាក់ អង្គុយខាងមុខប្រាសាទច្រកចូល។
បញ្ញវន្តសង្ឃ ព្រះតេជគុណដែលទស្សនកិច្ចសិក្សានៅតំបន់ព្រំដែន គឺព្រះតេជគុណ អេង ធារា មានថេរដីកាថា ព្រះអង្គសោកស្ដាយពេលឃើញប្រាសាទបុរាណម្ចាស់នេះខូចខាតច្រើន និងបែកបាក់ខូចរូបរាង គួរតែរៀបចំកែលម្អ និងជួសជុល រក្សាទ្រង់ទ្រាយដើមវិញ ដើម្បីឱ្យកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយស្គាល់ និងរួមគ្នាថែរក្សាឱ្យគង់។
ព្រះតេជគុណ អេង ធារា មានថេរដីកាថា៖ «សូមឲ្យញាតិញោមពុទ្ធបរិស័ទដែលគាត់នៅឆ្ងាយពីព្រំដែនក្ដី សូមអញ្ជើញមកតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ឬមួយក៏តាមតំបន់រមណីយដ្ឋាននានាតាមប្រាសាទដែលនៅតាមព្រំដែន ដែលមានការកសាងអីហ្នឹង ក៏អញ្ជើញមកចូលរួមទស្សនា»។
មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរ និងជាអ្នកនាំភ្ញៀវទេសចរទស្សនាប្រាសាទបន្ទាយស្រី គឺលោក ចុម យឹង ចាត់ទុកប្រាសាទនេះផ្ដល់ប្រយោជន៍ច្រើនជួយពលរដ្ឋឱ្យរកប្រាក់ចំណូល តាមរយៈវិស័យទេសចរ។ លោកយល់ថា ពលរដ្ឋខ្មែរត្រូវសាមគ្គីគ្នា ស្រឡាញ់ប្រាសាទបុរាណទាំងអស់គ្នា និងមកទស្សនា កុំឱ្យស្ងប់ស្ងាត់ដូចពេលនេះ។
លោក ចុម យឹង ថ្លែងថា៖ «អញ្ចឹងមួយទៀត អំពាវនាវឲ្យបងប្អូនយើងហ្នឹង ចូលរួមមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរយើងឲ្យច្រើនកុះករ កុំឲ្យមានការស្ងាត់ ឲ្យមានការចូលរួមឲ្យកុះករច្រើន»។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងវប្បធម៌ លោក ស៊ុម ម៉ាប់ បានចុះផ្តាច់ទូរសព្ទពេលអ្នកយកព័ត៌មានវីអូឌីសួរនាំពីបញ្ហានេះ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកគ្រប់គ្រងការិយាល័យអង្គការលីកាដូ (LICADHO) ប្រចាំទិសភាគពាយ័ព្យ លោក អ៉ិន គង់ជិត ស្នើឱ្យក្រសួងវប្បធម៌ពន្លឿនជួសជុលកែលម្អប្រាសាទបុរាណនេះ ឱ្យដូចទ្រង់ទ្រាយដើម និងផ្សព្វផ្សាយឱ្យបានទូលំទូលាយ ដើម្បីថែរក្សាកេរដំណែលព្រះមហាក្សត្រជំនាន់មុន។ លោកបារម្ភថា ភាពស្ងប់ស្ងាត់នៃប្រាសាទនេះ ហាក់ត្រូវបានគេទុកចោលឱ្យនៅឯកោ៖
លោក អ៊ិន គង់ជិត ថ្លែងថា៖ «ក្រសួងវប្បធម៌ ហើយនិងខាងក្រសួងទេសចរណ៍ហ្នឹង គឺត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ផ្សព្វផ្សាយអំពីប្រាសាទខ្មែរបុរាណបន្ទាយឆ្មារហ្នឹង ដែលជាស្នាដៃបុព្វបុរសខ្មែរមួយដែរ»។
ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ កសាងឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ (Jayavarman VII) ចុងសតវត្សរ៍ទី១២ រហូតដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់បុត្រារបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះស្រីឥន្ទ្រកុមារ និងមេទ័ពដ៏ក្លាហានទាំង ៤ រូបទៀតដែលពលីជីវិតក្នុងសមរភូមិការពារទឹកដី។ ប្រាសាទនេះ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយជាស្ថាបត្យកម្មដ៏ធំធេងមួយក្នុងរចនាប័ទ្មបាយ័ន។
របាយការណ៍ក្រសួងវប្បធម៌ ឱ្យដឹងថា ក្បាច់ចម្លាក់ និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រាសាទស្ទើរតែទាំងអស់ បានដួលរលំប្រហែល ៧០ ភាគរយ។ ប្រាសាទបុរាណនេះ ឆ្ងាយពីទីរួមខេត្តបន្ទាយមានជ័យប្រហែល ៦៥ គីឡូម៉ែត្រ ជិតព្រះដែនកម្ពុជា-ថៃ។
ពលរដ្ឋ និងក្រុមយុវជន ទទូចឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរចូលរួមថែរក្សាកេរមរតកដូនតាទាំងអស់គ្នា ដោយត្រូវនាំគ្នាទៅទស្សនា និងចូលរួមផ្សព្វផ្សាយឱ្យទូលំទូលាយ៕
