សហមេធាវី និងអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ស្នើតុលាការកំពូល ពិចារណាឱ្យ លោក កើត សារ៉ាយ ប្រធានសមាគមសម្ពន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) រួចផុតពីបទចោទ ញុះញង់ និងដោះលែងលោកឱ្យមានសេរីភាព ដោយសារតែសកម្មភាពរបស់លោក នាពេលកន្លងមក ធ្វើឡើងក្នុងនាមអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលជួយដល់ប្រជាពលរដ្ឋដែលមានបញ្ហាដីធ្លីប៉ុណ្ណោះ។
ការស្នើនេះ ស្របដែលតុលាការកំពូល នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានបើកសវនាការលើបណ្តឹងសារទុក្ខរបស់លោក កើត សារ៉ាយ ប្រឆាំងនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាប ដែលផ្តន្ទាទោសរូបលោកដាក់ពន្ធនាគារ ៤ឆ្នាំ និងបង្គាប់ឱ្យសងសំណងចំនួន ២លានរៀល ឬស្មើប្រមាណ ៥០០ដុល្លារ ពីបទ «ញុះញង់» និងបទ «ការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម»។
ចំណាត់ការច្បាប់លើ លោក កើត សារ៉ាយ ធ្វើឡើងក្រោយលោកចុះទៅតាមដានបញ្ហាដីធ្លីពលរដ្ឋនៅខេត្តព្រះវិហារ និងបានផ្ដល់ការអត្ថាធិប្បាយបញ្ហានោះ ជាមួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលគណៈវិនិច្ឆ័យយល់ថា ទង្វើនេះគឺជាការបញ្ឆេះកំហឹង ញុះញង់ ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានការយល់ច្រឡំលើអាជ្ញាធរ និងរដ្ឋាភិបាល និងនាំឱ្យមានការបែកបាក់សង្គមជាតិ។
មេធាវីការពារសិទ្ធិឱ្យលោក កើត សារ៉ាយ គឺលោក អែម ចន្ថា មានប្រសាសន៍ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាននៅមុខតុលាការកំពូលថា ក្នុងសវនាការ រូបលោក និងសហមេធាវីមួយរូបទៀត បានលើកឡើងនូវអង្គច្បាប់ និងចំណុចមួយចំនួន ដែលបង្ហាញថាកូនក្តីរបស់លោក មិនគួរត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ ញុះញង់ និងមិនរាងចាលនោះទេ។
លោកបន្តអះអាងប្រាប់សភាព្រហ្មទណ្ឌនៃតុលាការកំពូលថា សកម្មភាពលោក កើត សារ៉ាយ ធ្វើឡើងក្នុងនាមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលចុះទៅជួបប្រជាពលរដ្ឋដែលមានបញ្ហាប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានទៅញុះញង់ ឬរុញនណារម្នាក់ឱ្យទៅធ្វើសកម្មភាពប៉ះពាល់ដល់នណារម្នាក់ផ្សេងទៀតឡើយ។ ការណ៍នេះ លោកស្នើដល់សភាព្រហ្មទណ្ឌនៃតុលាការកំពូល ពិចារណាទម្លាក់បទចោទ និងដោះលែងកូនក្តីរបស់លោកឱ្យមានសេរីភាពវិញ។
លោកថា៖ «អ្វីដែលកូនក្តីធ្វើក្នុងនាមជាការផ្សាយ អំពីសកម្មភាពរបស់គាត់ ក្នុងនាមជាអង្គការដែលទៅជួបប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមានបញ្ហាតែប៉ុណ្ណោះ ចឹងនៅក្នុងអាទិភាពមាត្រា៤៩៤ និយាយអំពីមធ្យោបាយ អ្វីដែលគាត់ប្រើជាមធ្យោបាយត្រឹមត្រូវហើយ យើងទាំងអស់កំពុងប្រើប្រាស់មធ្យោបាយដូចគ្នា ប៉ុន្តែយើងមិនទទួលរងនូវការចោទប្រកាន់ ដោយសារវាអត់ចូលទៅក្នុងមាត្រា៤៩៥ យើងអត់បានញុះញង់ យើងបានទៅចុចអ្នកណាឱ្យធ្វើអី អត់បានទៅរុញអ្នកណាឱ្យធ្វើសកម្មភាព ឬក៏ទៅបញ្ជាក់ថាត្រូវបំផ្លាញអ្នកណាមួយ[…] យើងគ្រាន់តែនិយាយតែបញ្ហាទូទៅ ចំណេះដឹង ហើយខ្ញុំគិតថាកូនក្តីយើងខ្ញុំ លោក កើត សារ៉ាយ ក៏ឋិតនៅក្នុងហ្នឹងដែរ[…] ហើយក្នុងការសន្និដ្ឋានមេធាវីទាំងពីរ ស្នើសុំឱ្យតុលាការកំពូល មេត្តាបដិសេធចោលនូវសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ហើយឱ្យកូនក្តីរួចផុតបទចោទ និងដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពចាប់ពីពេលនេះតទៅ»។
យ៉ាងណា បើតាមលោកមេធាវី អែម ចន្ថា សភាព្រហ្មទណ្ឌនៃតុលាការកំពូល មិនទាន់ប្រកាសសាលដីកាភ្លាមៗនោះទេ ដោយលើកពេលទៅប្រកាសនៅថ្ងៃទី០៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។
សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួន លោក កើត សារ៉ាយ កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោយពេលដែលលោកវិលត្រឡប់ពីជួបជុំក្រុមពលរដ្ឋមានទំនាស់ដីធ្លី ដែលសម្ងំពួនក្នុងព្រៃ គេចពីការតាមចាប់របស់អាជ្ញាធរខេត្តព្រះវិហារ កាលពីអំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤។ អំឡុងពេលនោះ លោក កើត សារ៉ាយ បានលើកឡើងពីទុក្ខវេទនារបស់ពលរដ្ឋរត់គេចខ្លួនពួនក្នុងព្រៃ ហើយលោកទទូចឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋទាំងនោះ ហើយត្រូវស្វែងរកដំណោះស្រាយជូនពួកគាត់ដោយសន្តិវិធី។
នៅមុនការស្នើសុំរបស់លោក កើត សារ៉ាយ អាជ្ញាធរខេត្តព្រះវិហារ បានចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋជាង ២០នាក់ និងដុះផ្ទះពលរដ្ឋជាច្រើនខ្នង ក្រោមហេតុផលថា ពួកគាត់រស់នៅលើដីក្រុមហ៊ុនឯកជនរបស់ក្រុមអ្នកមានអំណាច។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត ដែលបានតាមដានសវនាការក្នុងសំណុំរឿងលោក កើត សារ៉ាយ នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនានេះ បានលើកឡើងដែរថា សមាគមសម្ពន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) ដែលមានលោក កើត សារ៉ាយ ជាប្រធាន បានចុះបញ្ជីត្រឹមត្រូវ ហើយបានធ្វើសកម្មភាពទៅតាមលក្ខន្តិកៈ និងបេសកកម្មរបស់ខ្លួនដែលមានតម្កល់នៅក្រសួងមហាផ្ទៃ។
លោកបន្តថា លោក កើត សារ៉ាយ បានចុះទៅជួបប្រជាពលរដ្ឋដែលមានបញ្ហាដីធ្លី យកព័ត៌មាន និងបង្ហោះនៅលើបណ្តាញសង្គម ជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មការងាររបស់គាត់ ដែលមិនគួរណាមានការចោទប្រកាន់តាមផ្លូវតុលាការនោះទេ។ ការណ៍នេះ លោកចាត់ទុកការឃុំខ្លួន និងការចោទប្រកាន់ទៅលើលោក កើត សារ៉ាយ ថាជាការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។
លោក អំ សំអាត គូសបញ្ជាក់ថា៖ «បើយើងពិនិត្យទៅលើសកម្មភាព ទៅលើការងាររបស់លោក កើត សារ៉ាយ វាមិនមែនជាបទល្មើសនៃការញុះញង់ឱ្យមានភាពវឹកវរ ឬបទមិនរាលចាលទេ ចឹងលោក កើត សារ៉ាយ គួរតែត្រូវបានដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពវិញ»។
របាយការណ៍អង្គការលីកាដូ រកឃើញថា លោក កើត សារ៉ាយ ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកជាប់ឃុំ ១១៧នាក់ ដែលប្រើប្រាស់សិទ្ធិរបស់ខ្លួន។
កាលពីអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦នេះ អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំកម្ពុជា អ្នកស្រី ម៉ារី ឡូល័រ (Mary Lowlor) ក៏បានបង្ហាញក្តីកង្វល់នៅលើបណ្តាញសង្គមរបស់អ្នកស្រី ហើយថាអ្នកស្រីបានសរសេរលិខិតទៅកាន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជារួចហើយ កាលពីឆ្នាំ២០២៤ ដោយលើកឡើងពីក្តីបារម្ភចំពោះការផ្ដន្ទាទោសលើលោក កើត សារ៉ាយ ទាក់ទងនឹងការងារការពារសិទ្ធិមនុស្សស្របច្បាប់របស់គាត់។
ចំណែក ម្តាយបង្កើតលោក កើត សារ៉ាយ រស់នៅខេត្តសៀមរាប គឺអ្នកស្រី ចាប យ៉ែម វ័យ ៨០ ឆ្នាំផ្លាយ ក៏ធ្លាប់បានស្នើឱ្យតុលាការកំពូល និងរដ្ឋាភិបាល ដោះលែងកូនឱ្យមានសេរីភាព ព្រោះអ្នកស្រីចង់ឃើញកូនមានសេរីភាពនៅជីវិតចុងក្រោយ ខណៈសព្វថ្ងៃ អ្នកស្រីមានជំងឺប្រចាំកាយ និងមានវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ដោយសារព្រួយបារម្ភពីសុខទុក្ខរបស់កូនដែលកំពុងជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារ។
អ្នកស្រីថា៖ «ចិត្តម្តាយចង់ឱ្យគេដោះលែងកូននៅក្រៅឃុំ ចង់ចួបកូនដើម្បីកក់ក្តៅ ព្រោះខ្លួនកាន់តែចាស់ ហើយណាមួយជីវិតអត់ទៀង មិនដឹងថ្ងៃណា ខែណា ឆ្នាំនេះ ឬឆ្នាំក្រោយ»។
យ៉ាងណា វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យតុលាការកំពូល អ្នកស្រី ម៉ៅ ធីតា បានទេនៅរសៀលថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនានេះ។
គួរបញ្ជាក់ថា នេះជាលើកទី២ ហើយដែលលោក កើត សារ៉ាយ ជាប់ពន្ធនាគារ។ កាលពីឆ្នាំ២០២១ លោក កើត សារ៉ាយ ធ្លាប់ត្រូវបានតុលាការភ្នំពេញកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ ២០ខែម្ដងរួចមកហើយ ពីបទញុះញង់ ចំពោះការចូលរួមក្នុងបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីរបស់លោក ទាមទារឱ្យដោះលែង លោក រ៉ុង ឈុន អតីតមេដឹកនាំសហជីព។ ការចោទប្រកាន់លោកជាថ្មីនៅឆ្នាំ២០២៤ លើបទចោទ «ញុះញង់» និង «ការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម» បានធ្វើឱ្យលោកត្រូវជាប់ទោសទ្វេដង តាមមាត្រា៨៨ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។
នៅចុងឆ្នាំ២០២៥ អង្គការសារព័ត៌មានគ្មានព្រំដែន (Freedom House) បានចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាថា «មិនមានសេរីភាព» ដោយសារការចាប់ខ្លួន និងការយាយី បង្កជាបរិយាកាសភ័យខ្លាច។
អង្គការនេះ ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកែទម្រង់រដ្ឋ ដោយត្រូវបង្ហាញពីភាពស្មោះត្រង់តាមរបៀបវារៈនីតិរដ្ឋ រួមមាន ការកែសម្រួលច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌពាក់ព័ន្ធនឹងការនិយាយ ឬបញ្ចេញមតិ និងបញ្ឈប់ការប្រើបទញុះញង់ជាអាវុធ បង្កើតឯករាជ្យភាពនៃប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីកុំឱ្យតុលាការក្លាយជាឧបករណ៍របស់អ្នកនយោបាយជាដើម៕
