បើទោះបីកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិចាក់ស្រេះ អំពើពុករលួយ បក្សពួកនិយមកើតឡើងជាប្រព័ន្ធ អំពើអយុត្តិធម៌សង្គមរីកកាន់តែធំ ពលរដ្ឋជាងកន្លះប្រទេសជំពាក់បំណុលវ័ណ្ឌក បូករួមទាំងឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកអនឡាញកំពុងកើតឡើងពេញប្រទេស ហើយថៃក៏កំពុងឈ្លានពានកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាជិត៧០ទីតាំង ដែលទាមទារឱ្យខ្មែរគ្រប់និន្នាការត្រូវរួបរួមគ្នាការពារទឹកដីយ៉ាងណាក្តី ក៏អ្នកតាមដានខ្លះថា លោក ហ៊ុន សែន នៅតែមិនបោះបង់ចោលគំនិតកម្ចាត់ខ្មែរគ្នាឯង ដើម្បីក្តោបអំណាចតពូជនោះឡើយ។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ កើតមានឡើងបន្ទាប់ពីប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ឈប់ប្រើពាក្យ«រួបរួមជាតិក្រោមដំបូលនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ» មកប្រើត្រឹមថា «រួមរួមគ្នាជុំវិញរដ្ឋាភិបាល» ដែលដឹកនាំដោយលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ខណៈរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងទទួលរងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងថា អសមត្ថភាពយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការការពារទឹកដីធ្វើឱ្យថៃអាចដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែររហូតដល់៦៨ទីតាំង។
ជាមួយគ្នានេះ សកម្មជននយោបាយសកម្មជនសង្គមជាច្រើន នៅតែត្រូវបានចាប់ឃុំខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់និងនៅតែបន្តបិទសិទ្ធិធ្វើនយោបាយលើអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ស្របពេលដែលការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧-២០២៨ កាន់តែខិតជិតមកដល់។
នៅក្នុងខួប៧៥ឆ្នាំ ថ្ងៃបង្កើតគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី២៨ខែមិថុនា លោកហ៊ុន សែន បានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូប ខិតខំលើកកម្ពស់ភាពឯករាជ្យម្ចាស់ការ ខ្លួនទីពឹងខ្លួនរបស់ជាតិ ឆ្លើយតបនឹងសំណូមពរនៃសភាពការណ៍ជាតិ និងការវិវត្តយ៉ាងស្មុគស្មាញនៃសភាពការណ៍អន្តរជាតិ ដើម្បីការពារមាតុភូមិ និងសម្រេចទិសដៅនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្ពុជា។ ក្នុងស្មារតីនេះ លោកហ៊ុន សែន បានអំពាវនាវឱ្យជនរួមជាតិខ្មែរ «បន្តរួបរួមសាមគ្គីជាធ្លុងមួយជុំវិញរាជរដ្ឋាភិបាល និងគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំដល់វីរកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជា ដែលកំពុងឈរជើងការពារទឹកដីមាតុភូមិ ជាទីស្នេហាស្មើជីវិតរបស់យើង»។
ជាមួយគ្នានេះ លោកហ៊ុន សែន ក៏ទទួលស្គាល់ផងដែរថា ក្នុងដំណើរឆ្ពោះទៅមុខ កម្ពុជានៅតែត្រូវប្រឈមជាមួយការលំបាក និងឧបសគ្គធំៗជាច្រើនទៀត ដែលបណ្តាលមកពីកត្តាខាងក្នុងផង និងពីកត្តាខាងក្រៅផង ជាពិសេសកត្តាខាងក្រៅ ដែលយើងមិនអាចប៉ាន់ស្មានបាន។ លោកលើកឡើងថា មេរៀនដែលកម្ពុជាទទួលបានពីសភាពការណ៍ឆ្នាំ២០២៥ និងដើមឆ្នាំ២០២៦នេះ បានបញ្ជាក់ឱ្យយើងយល់ច្បាស់ថា មានតែការរួបរួមគ្នាខិតខំធ្វើឱ្យកម្ពុជាមានកម្លាំងខ្លាំង ទាំងខាងសេដ្ឋកិច្ច ទាំងខាងយោធា និងនយោបាយប៉ុណ្ណោះ ទើបយើងអាចការពារអធិបតេយ្យបូរណភាពទឹកដី សន្តិភាព និងអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិបាន។
យ៉ាងណាក្តី នៅក្នុងកាលៈទេសៈដែលខ្មែរគ្រប់និន្នាការនយោបាយ ត្រូវតែរួបរួមគ្នាដើម្បីធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំង ទើបអាចការពារជាតិនិងការពារទឹកដីបាននេះ ក៏បែរជានៅតែមានការបន្តធ្វើទុក្ខបុកម្នេញចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ និងដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយលើអ្នកនយោបាយ និងសកម្មជនគណបក្សប្រឆាំង រួមទាំងសកម្មជនសង្គមដោយគ្មានបន្ធូរដៃឡើយ។ បើតាមអង្គការលីកាដូ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១ខែកក្កដានេះ មានសកម្មជននយោបាយនិងសកម្មជនសង្គមចំនួន ១១៧នាក់ កំពុងជាប់ឃុំ ដោយសារតែភាពសកម្មក្នុងការប្រើសិទ្ធិរបស់ពួកគេលើបញ្ហាសង្គម ជាពិសេសបញ្ហាព្រំដែន។
លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានថ្លែងថា ការបន្តថ្លែងសារ ឬក៏ការអំពាវនាវជារឿយៗពីការបង្រួបបង្រួមជាតិរបស់ លោកហ៊ុន សែន គឺជាវោហាស្ត្រនយោបាយផ្ទុយស្រឡះ និងមានភាពពុតត្បុតយ៉ាងខ្លាំង ពីព្រោះមិនមែនជាការអំពាវនាវឱ្យមានការឯកភាពជាតិពិតប្រាកដ ដើម្បីដោះស្រាយវិបតិ្តចាក់ស្រេះរបស់ប្រទេសជាតិនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការបង្ខំឱ្យពលរដ្ឋគ្រប់រូប ត្រូវតែចុះចូលស្មោះត្រង់ជាមួយបក្សកាន់អំណាច បើមិនដូច្នោះទេនឹងត្រូវចាត់ទុកជាសត្រូវ។
លោកបន្តថា សកម្មភាពបន្តចាប់ចងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើសកម្មជននយោបាយ សកម្មជនសង្គម ព្រមទាំងការបន្តបិទសិទ្ធិធ្វើនយោបាយលើថ្នាក់ដឹកនាំបក្សប្រឆាំងថ្មីៗនេះ ក្នុងខណៈការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៨ កាន់តែខិតជិតមកដល់ បានស្តែងឱ្យឃើញអំពីការភ័យខ្លាចរបស់គណបក្សកាន់អំណាច ចំពោះអំណាចពិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ដូចជាការកើនឡើងនៃការគាំទ្រទៅលើគណបក្សប្រឆាំងដែលមាននៅក្នុងស្រុក។
លោកថា៖ «យុទ្ធសាស្ត្រកម្ចាត់សំឡេងជំទាស់ និងការបិទមាត់ខ្មែរគ្នាឯងបែបនេះ វាជាការគូសវាសទុកជាមុន ដើម្បីធានាថា ការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខ នឹងគ្រាន់តែជាល្ខោននយោបាយដែលគ្មានគូប្រជែងពិតប្រាកដ ហើយការរក្សាអំណាចតពូជអាចនឹងប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន ដោយពុំមានការរំខានពីកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យ។ អ្វីដែលគួរឱ្យស្រណោះបំផុតនោះ គឺក្នុងពេលដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិចាក់ស្រេះ ទាំងការឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង វិបត្តិបំណុលវ័ណ្ឌករបស់ប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ ហើយនិងភាពទន់ខ្សោយនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ក៏ដូចជាបញ្ហាឆបោកតាមអនឡាញ បក្សកាន់អំណាចបែរជាជ្រើសរើសយកយុទ្ធសាស្ត្រខ្មែរជិះជាន់ខ្មែរ ដើម្បីការពារអំណាច ជាជាងបើកចិត្តទូលាយប្រមូលកម្លាំងប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីស្រោចស្រង់ជាតិ»។
សូមបញ្ជាក់ថា លោកហ៊ុន សែន ជាញឹកញាប់តែងតែផ្ញើសារគំរាមកម្ទេចសកម្មជនគណបក្សប្រឆាំង ដែលមិនព្រមចុះចូលជាមួយគណបក្សប្រជាជនរបស់លោក។ នៅពេលចុះទៅតាមបណ្តាខេត្តជាបន្តបន្ទាប់ នាពេលថ្មីៗនេះ និងកាលពីដើមខែមិថុនា នៅពេលជួបសំណេះសំណាលជាមួយជនភៀសសឹកនៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យ លោកហ៊ុន សែន ក៏បានគំរាមក្រុមប្រឆាំងផងដែរ។ តាមរយៈសារបែកធ្លាយមួយកាលពីអំឡុងឆ្នាំ២០២៤ ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជារូបនេះ បានបញ្ជាឱ្យមន្ត្រីក្រោមបង្គាប់ តាមកម្ទេចក្រុមប្រឆាំង ដើម្បីកុំឱ្យគណបក្សប្រឆាំងមានកម្លាំងប្រើក្នុងការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខ។
លោកថា៖ «បំបែកមុខពីឥឡូវទៅតែម្តង ដើម្បីកុំឱ្យពួកវាមានមូលដ្ឋានកសាងកម្លាំងយកមកធ្វើជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់អី នៅការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ និយាយរួម គឺគ្រប់គ្រងកសាងកម្លាំងពីឥឡូវបំផ្លាញកម្លាំងពួកប្រឆាំង កុំឱ្យពួកប្រឆាំងមានកម្លាំងប្រើ បើហ្ហែងប្រឆាំងងើបមួយវាយមួយ»។
សម្រាប់អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី យល់ថា ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើអ្នកដែលមានគំនិតផ្ទុយបែបនេះ មិនត្រឹមតែបំផ្លាញធនធានមនុស្ស ដែលមានសក្តានុពល និងអ្នកស្នេហាជាតិពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏កំពុងបង្កើតឱ្យមានការបែកបាក់ និងគំនុំផ្ទៃក្នុងយ៉ាងជ្រៀលជ្រៅនៅក្នុងសង្គមដែលបង្កឡើងដោយឥស្សរជនរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា សង្គមមួយដែលថ្នាក់ដឹកនាំស្រែករកសាមគ្គីភាព ក៏ប៉ុន្តែដៃម្ខាងទៀតកាន់ខ្នោះហើយនឹងគុកច្រវាក់រង់ចាំដាក់សោរអ្នករិះគន់ វាគឺជាសង្គមដែលដើរថយក្រោយ គ្មានស្ថិរភាពពិតប្រាកដនោះទេ។ ការគាបសង្កត់ខ្មែរគ្នាឯង ដើម្បីតែរស់រាននៃអំណាចបក្ស នឹងធ្វើឱ្យផ្ទៃក្នុងកាន់តែទន់ខ្សោយ និងគ្មានភាពធន់ ហើយវាងាយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងឧបាយកល ទាក់ទាញយកផលចំណេញពីប្រទេសជិតខាង ដែលកំពុងតែឈ្លានពានលើទឹកដីកម្ពុជាស្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ន»។
ចំណែក លោកម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា ក៏បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១ខែកក្កដានេះផងដែរថា ការនិយាយពីការរួបរួមជាតិជុំវិញរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកហ៊ុន សែន គឺសំដៅលើការចុះចូលរបស់សកម្មជនបក្សប្រឆាំង ទៅចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា មិនមែនសំដៅលើការរួបរួមជាតិ តាមស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនោះទេ។ បើលោកហ៊ុន សែន យល់ត្រូវតែបន្តិច គឺត្រូវធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិមានន័យថា ធ្វើឱ្យមានការឯកភាពជាតិផ្សះផ្សាស្មារតីជាតិ ក្រោមដំបូលនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ពេលនោះកម្ពុជានឹងអាចងើបផុតពីវិបត្តិផ្សេងៗនឹងធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំង។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែដោយសារលោកហ៊ុន សែន យល់ខុស ទើបគាត់ដើរបញ្ច្រាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ គាត់ប្រើយុទ្ធនាការងើបមួយវាយមួយ បង្ក្រាបអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ បង្ក្រាបគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល បង្ក្រាបសកម្មជនសង្គមដែលតិចតៀនការកាន់អំណាចរបស់មេដឹកនាំ។ អ៊ីចឹងមនុស្សរិះគន់ គឺត្រូវរងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញឬក៏តាមចាប់ខ្លួន អាហ្នឹងយើងមើលឃើញជាក់ស្តែងហើយ ហើយតុលាការក៏កាត់ក្តីឱ្យសកម្មជនឱ្យអ្នកនយោបាយខ្មែរជាប់គុកមិនឈប់ឈរ ហើយសកម្មភាពដែលគេធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ ដល់អ្នកនយោបាយខ្មែរក្រៅរដ្ឋាភិបាលហ្នឹង គឺជារឿងអយុត្តិធម៌ ហើយជារឿងដែលបិទខ្ទប់មិនឱ្យពួកគាត់ធ្វើនយោបាយដើម្បីឈានទៅរកការបោះឆ្នោត២០២៧-២០២៨ គណបក្សកាន់អំណាចចងជើងគេអស់ហើយ»។
សម្រាប់អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ ការបន្តប្រើនយោបាយធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ តាមកម្ទេច តាមកម្ចាត់លើអ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងសកម្មជនសង្គមដែលមិនស្របនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកហ៊ុន សែន គឺនឹងធ្វើឱ្យខ្មែរមានការបែកបាក់ជាតិកាន់តែខ្លាំង និងក៏កាន់តែធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយ និងជួបវិបត្តិចាក់ស្រេះកាន់តែខ្លាំងថែមទៀតផងដែរ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ក៏បានប្រាប់វីអូឌីផងដែរថា ចំពោះសារឬក៏ការថ្លែងពីការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិ ដើម្បីធ្វើឱ្យជាតិខ្មែរខ្លាំង អាចការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនបានរបស់លោកហ៊ុន សែន វាគ្រាន់តែជានយោបាយប្រជាភិថុតិប៉ុណ្ណោះ ខណៈដែលអ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងសកម្មជនសង្គមដែលមានទស្សនៈផ្ទុយ តែងតែទទួលរងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគ្រប់រូបភាពទាំងការប្រើហិង្សាដោយការវាយដំលើរាងកាយ និងការប្រើពាក្យសម្តីហិង្សា រួមទាំងការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការឱ្យចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារជាដើម គឺជារូបភាពដែលបំបែកបំបាក់ស្មារតីស្រឡាញ់ជាតិរបស់ខ្មែរ។
លោកថា៖ «ចឹងអ្វីដែលយើងមើលឃើញន័យនៃការរួបរួមនេះ ប្រហែលសំដៅទៅលើការចុះចូលច្រើនជាងការចុះចូលជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច ការចុះចូលទៅបម្រើឱ្យមេដឹកនាំប្រទេសបច្ចុប្បន្ន អាហ្នឹងន័យនៃការរួបរួម គឺចង់សំដៅបែបហ្នឹងឯង។ តែចំពោះអ្នកដែលមានទស្សនៈ មាននិន្នាការផ្ទុយ ហ៊ាននិយាយរិះគន់ទៅលើការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាល ទៅលើការដឹកនាំរបស់របស់មេដឹកនាំមួយចំនួនហ្នឹង យើងមើលឃើញហើយ គឺតែងតែរងគ្រោះដោយការចោទប្រកាន់ការចាប់ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារ ការគំរាមកំហែងការប្រើប្រាស់ហិង្សា ឬក៏សម្លាប់អីជាដើមហ្នឹង គឺជារូបភាពកើតឡើងជាក់ស្តែង។ អ៊ីចឹងការថ្លែងសាររបស់លោកហ៊ុន សែន នេះគ្មានខ្លឹមសារអ្វីនោះទេ បើមិនស្តែងឡើងដោយរូបភាពពិតប្រាកដ»។
បើតាមអ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ ការទម្លាក់ចោលការដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយពីមេដឹកនាំនយោបាយប្រឆាំង ការដោះលែងសកម្មជននយោបាយ និងសកម្មជនសង្គមទាំងអស់ពីពន្ធនាគារ ការរៀបចំប្រព័ន្ធដឹកនាំប្រទេសតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ការរៀបចំឱ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី យុត្តិធម៌ ត្រឹមត្រូវ ដើម្បីបើកឱ្យមានការចូលរួមការបោះឆ្នោតដោយស្មើភាពគ្នា ទើបជាការធ្វើឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិ ធ្វើឱ្យជាតិខ្មែរខ្លាំងពិតប្រាកដ។
ដោយសំដៅទៅដល់ការចាប់ខ្លួនលោក សយ យឿន សកម្មជនគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ កាលពីថ្ងៃទី២៨ខែមិថុនា លោក វន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គម នៅថ្ងៃទី៣០ខែមិថុនាថា ការបន្ដធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផ្នែកនយោបាយ ស្ដែងឱ្យឃើញពីភាពគ្មានតម្លៃនៃសម្ដីលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលអំពាវនាវឱ្យមានការរួបរួមជាតិ។ លោកបន្តថា «ឈប់អួតថាខ្លួនជាមហាបុរសរដ្ឋ បើសូម្បីតែជនស្លូតត្រង់ម្នាក់ ក៏អាចលើកដៃធ្វើបាបបានដែរនោះ»៕
