តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ(ICC) បានកោះហៅតំណាងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា ទៅសួរពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពាក្យប្តឹងមេដឹកនាំថៃពីបទឧក្រឹដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ខណៈមានការចោទសួរកាន់តែច្រើនពីមូលហេតុដែលរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មកដល់ពេលនេះ នៅតែមិនទាន់ដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) នៅពេលដែលថៃនៅតែបន្តសម្រុកឈ្លានពាន និងសាងសង់សំណង់រឹងរួមទាំងព្រំដែនបេតុងនៅលើទឹកដីកម្ពុជាយ៉ាងគឃ្លើន។
មេធាវីអន្តរជាតិ លោក Richard Rogers បានឱ្យដឹងថា នៅពេលនេះរដ្ឋអាជ្ញានៃ ICC បានកោះហៅតំណាងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា និងមេធាវីអន្តរជាតិឱ្យទៅជួបនៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ នៅទីស្នាក់ការ ICC នៅទីក្រុងឡាអេ អំពីបណ្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសដែលបានប្តឹងមេដឹកនាំថៃ និងមេដឹកនាំយោធាថៃទៅពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម ដែលយោធាថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើជនស៊ីវិលខ្មែរ ផ្ទះសម្បែង ប្រាសាទខ្មែរ និងសាលារៀន។ល។ នេះបើយោងតាម លោក មួង ណារ៉េត អ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គម ដែលបានសម្ភាសន៍លោក Richard Rogers ហើយចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២ខែកក្កដានេះ។
លោក Richard Rogers សង្ឃឹមថា អគ្គរដ្ឋអាជ្ញា ICC នឹងបើកការស៊ើបអង្កេតចោទប្រកាន់ និងចេញដីកាចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំថៃ និងមេដឹកនាំយោធាថៃ លើបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពានមកលើកម្ពុជា ព្រមទាំងបង្ខំឱ្យថៃសងសំណងការខូចខាតដល់ជនរងគ្រោះខ្មែរ ផ្ទះសម្បែង ប្រាសាទខ្មែរ សាលារៀន និងស្ពានថ្នល់។ល។
លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រមុខស្ថាប័នកិច្ចការព្រំដែននិងអន្តោប្រវេសន៍នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលាបានចាត់ទុកព័ត៌មាននេះថា ជាដំណឹងល្អ និងជាជំហ៊ានដំបូងសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលធ្វើឱ្យមានក្តីសង្ឃឹមថា នឹងអាចទទួលបានយុត្តិធម៌ពីការឈ្លានពានយ៉ាងកំរោលរបស់ថៃ។
លោកថា៖ «ដូច្នេះយើងសង្ឃឹមថា តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) នឹងផ្តល់យុត្តិធម៌មកដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ មកដល់ប្រទេសខ្មែរ ដែលថៃបានឈ្លានពាន និងទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋ មកលើលំនៅដ្ឋានប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ដូចជាប្រាសាទខ្មែរ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ខ្មែរ។ អានេះជាជំហ៊ានដំបូង ហើយជំហ៊ានបន្ទាប់ទៀត យើងសង្ឃឹមថា នឹងឈានទៅដល់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ អាចបង្ខំឱ្យថៃត្រូវតែប្រគល់ទឹកដីខ្មែរយើងមកឱ្យកម្ពុជាវិញនាពេលអនាគត»។
ទាក់ទងទៅនឹងការចោទសួរជាច្រើននៅលើបណ្តាញសង្គម ថាតើហេតុអ្វីបានជារហូតមកដល់ពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែមិនទាន់ប្តឹងថៃទៅ ICJ ខណៈថៃមិនត្រឹមតែមិនអើពើចំពោះកំណត់ទូតតវ៉ារបស់កម្ពុជា ថែមទាំងនៅតែបន្តរុលចូលឈ្លានពានដីកម្ពុជា និងកំពុងសម្រុកសាងសង់សំណង់រឹងនៅលើដីកម្ពុជាផងនោះ លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា អាចដោយសារលោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត មិនចង់ឱ្យជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃរីករាលដាលកាន់តែធំ ដែលវានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការកាន់អំណាចតពូជរបស់គ្រួសារហ៊ុន។
លោកអះអាងថា ដើម្បីបានក្តោបអំណាចតពូជ បញ្ហាវិវាទព្រំដែនជាមួយថៃនេះ លោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏អាចនឹងកាត់ដីខ្មែរឱ្យថៃ ដើម្បីដូរយកសន្តិភាពដូចកាត់ដីខ្មែរឱ្យវៀតណាមយ៉ាងដូច្នោះដែរ ដោយប្រើរូបមន្តឆ្ពិនភ្នែក ដោះដូរដី ដែលការពិតគឺយកដីខ្មែរ ដោះដូរជាមួយដីខ្មែរ ហើយកាត់ទៅឱ្យថៃ ដូចការដោះដូរភូមិលោកហេង សំរិន ហើយយកដីខ្មែរនៅតំបន់ផ្សេងទៀត កាត់ទៅឱ្យវៀតណាមយ៉ាងដូច្នោះដែរ។
មួយវិញទៀត អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនបក្សប្រឆាំងរូបនេះ លើកឡើងថា ដូចករណី នៅច្រកអានសេះ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ បច្ចុប្បន្នយោថាថៃ បានរុលចូលមកដណ្តើមកាន់កាប់ដីខ្មែរក្នុងជម្រៅប្រមាណ ២គីឡីម៉ែត្រ ហើយបើមានការចរចានៅពេលខាងមុខ រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត អាចសុំថៃត្រឹម ៣០០ម៉ែត្រ ឬ៥០០ម៉ែត្រវិញ ហើយបើថៃព្រមឱ្យ នោះលោកហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងប្រកាសថា ទទួលបានជោគជ័យបានដីពីថៃមកវិញមិនខាន។
លោកថា៖ «គេចង់ចរចាទ្វេភាគីក្រោមតុ អាហ្នឹងអាចធ្វើនយោបាយប្រជាភិថុតិ គ្រាន់បើជាងប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ អ៊ីចឹងហើយបានជាតាមអង្វរថៃចរចាទ្វេភាគីហ្នឹង មិនព្រមប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ICJ ប្តឹងទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ពីព្រោះថៃគេឆ្លាតដែរ គេអត់ចង់ចរចាជាមួយកម្ពុជាគេចង់ប្រែក្លាយទឹកដីហ្នឹង ឱ្យក្លាយជាទឹកដីថៃសិន តាមរយៈការសាងសង់សំណង់រឹង ដូចជា ផ្លូវបេតុង ដូចជារូបព្រះពុទ្ធបដិមា ដងទង់ជាតិថៃ ហើយធ្វើរបងបេតុង ហើយនឹងចែកដីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដូចភូមិជោគជ័យភូមិព្រៃចាន់ចឹង គេរាយបន្លាលួសយកដីខ្មែរយើងបន្ថែមទៀត ដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់កាំភ្លើងនោះទេគេដឹងថា រដ្ឋាភិបាល លោកហ៊ុន ម៉ាណែត អត់ហ៊ានជាមួយគេ»។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងលោកប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី២ខែកក្កដានេះ។
ប៉ុន្តែលោក ស្រ៊ី បូរ៉ា អគ្គនាយកនៃអគ្គនាយកដ្ឋានកិច្ចការបច្ចេកទេសព្រំដែន នៃរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែនរបស់ប្រទេសកម្ពុជា បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាតុមូលដែលស្ថាប័ននេះ ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១ខែកក្កដាថា ក្រុមបច្ចេកទេសនៃយន្តការJBC ភាគីកម្ពុជា បានចុះទៅដល់គ្រប់ទីតាំងទាំងអស់ ដោយសហការណ៍ជាមួយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ក៏ដោយជាអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានរបស់កម្ពុជា ដើម្បីពិនិត្យនិងតាមដានរាល់ការវិវត្តផ្សេងៗ នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃទាំងមូល។ កន្លងមក JBCកម្ពុជា បានផ្ញើកំណត់ទូតតវ៉ាជាង៣០លើកទៅ JBCភាគីថៃ ដើម្បីស្នើឱ្យចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ ឱ្យចុះបន្តការងារលើដីជាក់ស្តែង និងសកម្មភាពរំលោភបំពានផ្សេងៗរបស់ភាគីថៃនៅតាមព្រំដែន។
លើសពីនេះ បើផ្អែកទៅលើស្មារតីនៃកថាខណ្ឌទី៣ នៃសេចក្តីប្រកាសរួមកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ គឺកម្ពុជានិងថៃ ត្រូវបញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ ចុះទៅលើដីជាក់ស្តែង ដើម្បីបន្តការងាររបស់ខ្លួនឱ្យបានឆាប់បំផុត។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តី មកដល់ម៉ោងនេះជាងកន្លះឆ្នាំហើយ កម្ពុជាមិនទាន់បានទទួលការឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានពីភាគីថៃនៅឡើយទេ។
អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជារូបនេះ បញ្ជាក់ថា JBCភាគីកម្ពុជាបានរកឃើញថា សកម្មភាពរបស់យោធាថៃ បានរំលោភបំពានលើបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា រំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀងដែលភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាកន្លងមក ក៏ដូចជាបំពានទៅលើសមត្ថកិច្ចរបស់JBC ព្រមទាំងបំផ្លាញនូវសមិទ្ធផលរបស់JBC ដោយទាហានថៃបានរាយបន្លាលួសឈូសឆាយ និងការសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗ។
បើតាម លោក ស្រ៊ី បូរ៉ា មានតែគណៈកម្មាធិការJBC និងក្រុមវាស់វែងចម្រុះនៃភាគីទាំងពីរប៉ុណ្ណោះទើបមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងបញ្ជាក់ខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិកម្ពុជា-ថៃ និងទីតាំងបង្គោលព្រំដែនពិតប្រាកដសម័យបារាំងលើដីជាក់ស្តែង ឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមឯកសារ ក៏ដូចជាផែនទីដែលបន្សល់ទុកដោយគណៈកម្មាធិការកំណត់ព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម។ ក្នុងន័យនេះ លោកថា គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ គ្មានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ ឬក៏អាជ្ញាធរថៃណាមួយអាចមកចង្អុលបង្ហាញថា ខ្សែព្រំដែនត្រូវនៅកន្លែងនេះ បង្គោលព្រំដែនត្រូវនៅកន្លែងនោះ ហើយចូលមកធ្វើសកម្មភាពស្រេចតែអំពើចិត្តដោយឯកត្តោភាគីបាននោះទេ ដែលទង្វើទាំងនេះមិនត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់នោះឡើយ។
លោកថា៖ «សូមបញ្ជាក់ថា ទង្វើនិងសកម្មភាពទាំងឡាយកន្លងមក ក៏ដូចជាពេលបច្ចុប្បន្នរបស់ភាគីថៃ ជាពិសេសកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ ដែលចូលមកកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ ក៏ដូចជាធ្វើសកម្មភាពបំពានផ្សេងៗ នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺជាទង្វើខុសច្បាប់អន្តរជាតិរំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀង ដែលកម្ពុជាបានឯកភាពគ្នាកន្លងមក រំលោភទៅលើកំណត់ហេតុកិច្ចប្រជុំរបស់JBC រំលោភលើសមត្ថកិច្ចរបស់JBC ហើយក៏បំផ្លាញនូវសមិទ្ធផលរបស់JBCផងដែរ។ ដូច្នេះអ្វីដែលជាមធ្យោបាយល្អបំផុត និងបញ្ចៀសនូវបញ្ហាទាំងនេះ បន្តក្នុងនាមជាអ្នកបច្ចេកទេស ខ្ញុំសង្ឃឹមថា គណៈកម្មាធិការJBCភាគីថៃនឹងសហការបញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ ឆាប់ចុះធ្វើការនៅលើដីជាក់ស្តែង បន្តការងារដូចកាលពីមុនមានសង្គ្រាមទាំងពីរលើក»។
បន្ថែមពីនេះ លោកគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ខ្សែព្រំដែនណាមួយ ដែលកើតឡើងពីការប្រើកម្លាំង ឬកើតចេញពីការគូសផែនទីជាឯកតោភាគីនោះទេ ទាំងពេលកន្លងមក បច្ចុប្បន្ន និងតទៅអនាគត។
ចំណែក លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា ក៏បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២ខែកក្កដានេះផងដែរថា ការដែលកម្ពុជានៅតែមិនទាន់ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ អាចទំនងមកពីរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចថៃបើកការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជាជាថ្មីទៀត ខណៈកន្លងមកថៃតែងតែបាញ់គំរាមនៅតាមព្រំដែន នៅពេលដែលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដទៃទៀត បានថ្លែងទៅកាន់វេទិការអន្តរជាតិថាថៃឈ្លានពានកម្ពុជា។
លោកថា៖ «បើកម្ពុជាបន្តបកអាក្រាតថៃ ហើយបើកម្ពុជាដាក់ពាក្យប្តឹងថៃ ទៅតុលាការអន្តរជាតិតែម្តងទំនងជា លោកហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចថៃហ្នឹងវាយឈ្លានពានជាថ្មី រួចទប់ទល់មិនបានជំរុញដល់ការបាត់បង់អំណាចក្រុមគ្រួសារហ៊ុន។ អ៊ីចឹងមូលហេតុទី១ អាចថា ទំនងរដ្ឋាភិបាល លោកហ៊ុន ម៉ាណែត លោកហ៊ុន សែន ខ្លាចបាត់អំណាច បើប្តឹងថៃទៅទីក្រុងឡាអេ ហើយថៃពង្រីកការឈ្លានពាន ឬក៏ធ្វើការវាយប្រហារម្តងទៀត ជាសង្គ្រាមជុំទី៣ អាចជំរុញដល់ការបាត់អំណាច។ ចំណុចទី២ អាចរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តមិនច្បាស់លាស់ មិនដឹងថាជ្រើសរើសផ្លូវណាពិតប្រាកដដើម្បីតវ៉ាជាមួយថៃ។ ចំណុចទី២នេះអាចថា រដ្ឋាភិបាលទន់ខ្សោយ ខ្វះការសម្រេចចិត្តត្រឹមត្រូវមួយ ក្នុងការទាមទាររកយុត្តិធម៌ ក្នុងការដាក់សម្ពាធថៃឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីកម្ពុជា»។
សម្រាប់អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ ការដាក់សម្ពាធថៃបាន គឺមានតែការប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិដូចជាការប្តឹងថៃទៅICJ ប្តឹងទៅតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ICC ប្តឹងទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងប្តឹងទៅគ្រប់ស្ថាប័នអង្គការសហប្រជាជាតិដ៏ទៃទៀតឱ្យបានខ្លាំងក្លាបំផុត មិនមែនគេចូលឈ្លានពានកាន់កាប់ដីរហូតដល់៧០ទីតាំងទៅហើយ បែរជានៅអង្គុយចេញកំណត់ទូត ឬសូត្រកំណត់ទូតធម្មតាៗ និងធ្វើត្រឹមថ្កោលទោសថៃ ដូចរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត បាននិងកំពុងធ្វើដូចបច្ចុប្បន្ននេះទេ។
សម្រាប់ លោក វន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមនៅថ្ងៃទី១ខែកក្កដាថា ការដាក់ចេញនូវយន្ដការសន្ដិវិធីអាចនឹងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងករណីភាគីថៃ គោរពតាមការប្ដេជ្ញាចិត្តក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ទាំងពីរលើកកន្លងមក។ ផ្ទុយមកវិញ ភាគីថៃមិនត្រឹមតែមិនគោរពទេ ថែមទាំងបានបំពាន និងកំពុងបន្ដបំពានលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាដោយមិនញញើត និងមិនខ្វល់ពីការអំពាវរបស់កម្ពុជាថែមទៅទៀត។
លោកបន្តថា ការបន្ដឈ្លានពានមិនឈប់ឈរនេះហើយ ដែលតម្រូវឱ្យកម្ពុជា គួរពិចារណាពីការដាក់ចេញយន្ដការសន្ដិវិធី ដោយអាចជំនួសមកវិញនូវការប្រើកម្លាំងយោធាទៅទប់ស្កាត់។ ការទប់ស្កាត់នេះ មិននាំឱ្យកម្ពុជា ជាអ្នកបំពានបទឈប់បាញ់ ឬទទួលការរិះគន់ពីអន្ដរជាតិទេ ប៉ុន្ដែវាជាការឆ្លើយតបដើម្បីការពារអធិបតេយ្យពីការឈ្លានពាន និងការការពារខ្លឹមសារនៃបទឈប់បាញ់ ដោយតម្រូវឱ្យថៃត្រូវតែគោរពដូចគ្នា។
អ្នកវិភាគរូបនេះ បញ្ជាក់ទៀតថា ត្រឹមតែប្រកាសមិនទទួលស្គាល់មិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ហើយក៏មិនបង្ហាញពីការតាំងចិត្តមួយរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចំពោះកិច្ចការពារបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួនបានដែរ។ លើសពីនេះការបន្ដរក្សាជំហរដូចសព្វថ្ងៃរបស់កម្ពុជា អាចនឹងក្លាយទៅជាការគប់គិតកាត់ទឹកដីដោយចេតនា ឬអចេតនា ហើយជាការផ្ដល់ឱកាស និងលទ្ធភាពឱ្យភាគីថៃសម្រេចតាមគោលបំណងរបស់ខ្លួន៕
