កូនស្រីអ្នកនេសាទម្នាក់នៅភូមិបាក់ព្រា ខេត្តបាត់ដំបង ដែលជាខេត្តមួយជាប់បឹងទន្លេសាប បានឱ្យដឹងថ្មីៗនេះថា នាងនឹងប្តេជ្ញាខំរៀន ដើម្បីជួយគ្រួសារ និងអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ ឱ្យងើបផុតពីភាពក្រីក្រ ដោយមិនចង់ឃើញអ្នកភូមិផ្ញើវាសនាលើមុខរបរនេសាទតែម្យ៉ាងអស់មួយជីវិត ដូចបច្ចុប្បន្ននេះឡើយ។
តែយ៉ាងណា មានឧបសគ្គខ្លះ កំពុងរារាំងក្តីស្រមៃរបស់យុវតីរូបនេះ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត ហើយឪពុកម្តាយទីទ័លក្រ។ ទាំងអស់នេះបង្កើតជាមន្ទិលថា តើមានកត្តាអ្វីខ្លះ ទើបធ្វើឱ្យយុវតីរូបនេះ ប្តេជ្ញាមិនបោះបង់ការសិក្សាដូចកូនអ្នកនេសាទគេដទៃទៀត ហើយប្តេជ្ញាស្វែងរកចំណេះ ដើម្បីជួយគ្រួសារនិងសហគមន៍បែបនេះ?។
តាមការសង្កេតផ្ទាល់ភ្នែក ផ្ទះឈើចាស់ៗ ដែលមានសសរខ្ពស់ៗសង់ខ្ពស់ពីដី ដើម្បីគេចពីទឹកជំនន់នៅរដូវវស្សា ហើយនៅរដូវប្រាំងវិញ ផ្ទះទាំងនោះ មើលទៅហាក់មានរង្គើរញ័រពេលមានខ្យល់ខ្លាំង។
រីឯខាងក្រោមផ្ទះពោរពេញដោយភក់ ដីប្រេះបែកនិងមានក្លិនឆ្អាបជាប់នឹងឧបករណ៍នេសាទ ដែលជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់កូនស្រីអ្នកនេសាទម្នាក់ គឺកញ្ញា លី លាងមាន។
តំបន់នោះជាផ្ទៃបឹងទន្លេសាប ឬហៅថា ភូមិបាក់ព្រា ឃុំព្រៃចាស់ ស្រុកឯកភ្នំ ដែលមានពលរដ្ឋរស់នៅជាង ៥០០គ្រួសារ ដែលមានជីវភាពពឹងផ្អែកលើផលនេសាទតែម្យ៉ាង។
មុនពេលពន្លឺព្រះអាទិត្យចាំងឆ្លុះលើផ្ទៃបឹងទន្លេសាប និងដងស្ទឹងសង្កែ ស្រីមាន តែងតែក្រោកពីដំណេកជួយធ្វើកិច្ចការងារផ្ទះ និងបេះត្រីចេញពីមង រួចប្រញាប់រៀបចំស្លៀកពាក់ ទៅរៀននៅអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់។ បរិយាកាសនៅទីនោះ ប្រែប្រួលតាមរដូវកាលទឹកឡើង និងស្រក ខែប្រាំងទឹកស្រក នាងតែងតែដើរទៅរៀន ហើយនៅរដូវទឹកឡើងចាប់ពីខែសីហា ដល់ខែវិច្ឆិកា នាងតែងតែចែវទូកទៅរៀន។
កំពុងអង្គុយរៀននៅលើកន្ទេលចាស់មួយ ក្រោមពន្លឺភ្លើងស្រអាប់ ដោយគ្មានតុរៀនត្រឹមត្រូវ នៅលើផ្ទះចាស់ខ្ពស់មួយខ្នង ដែលជាដីរបស់រដ្ឋ តែពេលខ្លះនាងអង្គុយរៀនក្រោមផ្ទះយកគ្រែអង្គុយធ្វើជាតុរៀន…។ បរិយាកាសស្ងាត់ និងស្អុះស្អាប់នេះ ហាក់ស៊ាំទៅហើយសម្រាប់កញ្ញា លី លាងមាន ដែលជាកូនស្រីអ្នកនេសាទ។ មានថ្ងៃខ្លះក្លិនឆ្អាបត្រីភាយតាមរលកខ្យល់ ចេញពីមង និងសំណាញ់នេសាទ ក្បែរកន្ទេលនាងអង្គុយរៀន។
ឆ្នាំនេះ កញ្ញា លី លាងមាន មានវ័យ ១៦ ឆ្នាំ។ នាងរៀនថ្នាក់ទី០៩ នៃវិទ្យាល័យព្រៃចាស់ ឋិតនៅភូមិបាក់ព្រា នឹងបន្តសិក្សានៅថ្នាក់វិទ្យាល័យ នៅទីរួមស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង ឆ្ងាយពីផ្ទះនាង ៤០ គីឡូម៉ែត្រ។
នាងប្រាប់វីអូឌី នៅថ្ងៃទី០៣ ខែកក្កដាថា អ្នកភូមិបាក់ព្រាភាគច្រើនមានជីវភាពខ្វះខាត គ្មានដីធ្វើកសិកម្ម និងគ្មានផ្ទះសម្បែងត្រឹមត្រូវ ហើយកុមារបោះបង់ការសិក្សាច្រើន។
ប្រការនេះហើយ ជាមូលហេតុធ្វើឱ្យនាងប្តេជ្ញាចិត្តនឹង ប្រឹងរៀន ដើម្បីយកចំណេះដឹងជួយសហគមន៍ និងជីវភាពអ្នកភូមិនៅពេលអនាគត។
កញ្ញា លី លាងមាន និយាយថា៖ «នៅភូមិបាក់ព្រា ខ្ញុំចង់ឱ្យមានការអភិវឌ្ឍលូតលាស់ទៅមុខ ព្រោះប្រជាជននៅទីនេះខ្វះខាតខ្លាំង ហើយត្រូវការជំនួយ។ នៅទីនេះ បទល្មើសមានតែមួយមុខទេ ការរកមុខរបរតាមគ្រួសារការនេសាទខុសច្បាប់ ព្រោះហើយហើយនៅពេលគេ គេបិទបទនេសាទ បទល្មើស ប្រជាជននៅបាក់ព្រាអត់មានការងារអីធ្វើ ខ្វះខាតខ្លាំង»។
ទិដ្ឋភាពផ្ទះអ្នកភូមិបាក់ព្រា នៅរដូវទឹកស្រក មានផ្ទះបណ្តែតទឹកអែបជាប់ស្ទឹងសង្កែ ផ្ទះខ្លះជាក្បូនបណ្តែតទឹក និងផ្ទះខ្លះទៀត មានសសរខ្ពស់ៗ ដោយមានជណ្តើរឡើងចោតខ្លាំង។ សម្ភារៈសំខាន់ៗរបស់អ្នកភូមិ មានមង សំណាញ់ លប និងទូកម៉ាស៊ីន គឺជាឆ្នាំងបាយរបស់គ្រួសារ ស្រីមាន ដែលផ្ញើជីវិតនឹងទន្លេសាបជាច្រើនជំនាន់មកហើយ។
ស្រីមាន មានបងប្អូន ២នាក់ ស្រីទាំងពីរ នាងជាកូនពៅ ហើយឪពុករបស់នាងជាអ្នកនេសាទ ឯម្តាយជាស្ត្រីមេផ្ទះ។ នាងមានស្រុកកំណើតក្នុងភូមិបាក់ព្រា ស្រមៃថា នឹងរៀនឱ្យបានខ្ពស់យ៉ាងហោចណាស់ ត្រឹមថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ដើម្បីយកចំណេះដឹងជួយអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍។
កញ្ញាបន្ថែមថា ជីវិតអ្នកនេសាទហាក់ចងភ្ជាប់ទៅនឹងវាសនាជាមួយទឹកទន្លេ ឬមុខរបរនេសាទតែម្យ៉ាង ដោយអ្នកភូមិភាគច្រើន គ្មានដីធ្វើកសិកម្មសូម្បីតែមួយចំអាមសម្រាប់ដាំដំណាំ។
កញ្ញាបន្តថា ក្រៅពីរបរនេសាទត្រីកាន់តែខ្សត់ទៅៗជារៀងរាល់ឆ្នាំ តំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពង ក៏កាន់តែថយចុះ ហើយទឹកស្ទឹងសង្កែជាសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ច កាន់តែគោករាក់ផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យអ្នកភូមិកាន់តែលំបាកលំបិន រាំងខ្ទប់ការធ្វើដំណើរ ឬត្រូវចាយប្រាក់ច្រើនពេលធ្វើដំណើរម្តងៗ។
ថ្ងៃអនាគត កញ្ញាស្រមៃថា នឹងអភិវឌ្ឍន៍ជីវភាពសហគមន៍់អ្នកនេសាទ ឱ្យក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍មានសក្កានុពល ត្រីសម្បូរឡើងវិញ និងបង្កើនមុខរបរឱ្យអ្នកភូមិមានជីវភាពប្រសើរ។
កញ្ញា ស្រីមាន និយាយថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំផ្ទាល់ ចង់អភិវឌ្ឍន៍ភូមិឃុំនោះឱ្យរីកចម្រើនលូតលាស់ទៅមុខទៀត ដោយសារតែនៅទីនេះឥឡូវវាពិបាកខ្លាំង ហើយកូនក្មេងអត់សូវបានសិក្សាដល់ចប់ទី១២ទេ ហើយអត់មានការងារធ្វើទេ ភាគច្រើនកើតមកក្នុងគ្រួសារអ្នកក្រ ថាណាក៏គាត់បានរៀនដល់ចប់ទី៩ហើយ ក៏ឈប់រៀន ដោយសារអត់មានលុយបន្តការសិក្សានៅលើ»។
ក្រោយពីទំនេរពីការសិក្សា ស្រីមាន ឆ្លៀតដើរស៊ីឈ្នួលបេះផ្លែម្ទេសឱ្យគេ ដែលគេដាំតាមដីទំនេរអែបស្ទឹងសង្កែ និងតាមចន្លោះដីព្រៃលិចទឹក។ នាងប្រាប់ថា ថ្លៃឈ្នួលបេះផ្លែម្ទេសទុំទទួលបានប្រាក់ ២០០រៀល ក្នុងមួយគីឡូក្រាម ដោយក្នុងមួយថ្ងៃអាចរកប្រាក់បានចម្លោះ ៣០០០រៀល ដល់ ៤០០០រៀល។ ថ្ងៃខ្លះនាងស៊ីឈ្នួលកាត់ក្បាលត្រីឱ្យគេ ដើម្បីធ្វើប្រហុក ឬផ្អក ក្នុងមួយគីឡូក្រាម ទទួលបានប្រាក់កម្រៃចន្លោះ ២៥០ រៀល ដល់ ៣០០រៀល ដោយក្នុងមួយថ្ងៃអាចរកប្រាក់បាន ៦ពាន់រៀល(៦០០០) ដល់ ៨ពាន់ (៨០០០)រៀល។
កញ្ញារំលឹកថា មានថ្ងៃខ្លះស៊យ ធ្វើការហាវហត់ និងឃ្លានបាយ កាត់ក្បាលត្រីភ្លាត់ត្រូវម្រាមដៃ បិះនឹងដាច់ម្រាមមួយ។
កញ្ញា ស្រីមាន និយាយថា៖ «ការរស់នៅរបស់ខ្ញុំហ្នឹង ជួបការលំបាកខ្លាំង។ បញ្ហាចម្បងរបស់ខ្ញុំគ្មានផ្ទះសម្បែង ស្នាក់នៅគ្មានចំណូលមានតែចំណាយ។ លុយដែលខ្ញុំបានចាយរាល់ថ្ងៃហ្នឹង បានមកពីម្តាយរបស់ខ្ញុំ ដែលគាត់ ចងការលុយរាប់គេយកមកឱ្យខ្ញុំចាយទៅរៀន និងចាយវាយនៅក្នុងផ្ទះ។ ហើយគ្រួសារខ្ញុំអត់មានដីផ្ទះផ្ទាល់ខ្លួន នៅត្រឹមត្រូវទេ គឺសុំដីទាហានស្នាក់នៅ ប្រសិនបើគេត្រូវការវិញថ្ងៃណា គឺគេដេញពួកខ្ញុំចេញថ្ងៃហ្នឹង។
ថ្ងៃជ្រេវេលាម៉ោង ៣ រសៀល ទិដ្ឋភាពបឹងទន្លេសាបតំបន់នោះ ជាប់នឹងព្រៃលិចទឹក ឬព្រៃរនាមមេឃក្តៅបែកផ្សែង ស្រីមាន សម្លឹងមើលទៅផ្ទៃស្ទឹងសង្កែប្រែជាពណ៌ល្អក់កករនៅរដូវវស្សានាដើមខែកក្កដានេះ ហើយផ្ទៃទឹកស្ទឹងសង្កែដៃទន្លេសាប ក៏គោករាក់រហូតមើលឃើញភក់ជ្រាំនៅបាតស្ទឹង។
ចំណែកឯទូកម៉ាស៊ីនសម្ភារសំខាន់ៗរបស់គ្រួសារនាង ត្រូវចតចោលស្ងៀមនៅលើដីភក់ប្របមាត់ច្រាំង ព្រោះមិនអាចបើកបរទៅណាបាន។ នាងដកដង្ហើមធំៗហាក់ជាសញ្ញាបង្ហាញពីក្តីបារម្ភ ពេលឮសំឡេងឪពុកម្តាយរអ៊ូរទាំពីបញ្ហាធ្លាក់ចុះប្រាក់ចំណូលរកមិនបានមានថ្ងៃខ្លះ សូម្បីតែទិញអង្ករច្រកឆ្នាំង ព្រោះផលនេសាទកាន់តែធ្លាក់ចុះ ក៏ប៉ុន្តែទំនិញ និងប្រេងសាំង បែរជាឡើងថ្លៃ។
សម្លឹងទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនដែលចាស់ទ្រុឌទ្រោម សង់នៅលើដីរបស់រដ្ឋគ្រប់គ្រងដោយយោធា បើយោធាបណ្តេញពួកគេចេញគ្រួសារនាងមិនដឹងរស់នៅទីណានោះឡើយ។ យុវតីរូបនេះ ដឹងច្បាស់ថា គ្រួសារនាង និងអ្នកភូមិផ្សេងទៀត គ្មានដីកសិកម្ម និងផ្ទះរស់នៅផ្ទាល់ខ្លួននោះឡើយ។ ភាពទាល់ច្រក និងភាពក្រីក្រដែលកំពុងឡោមព័ទ្ធភូមិឋាននេះមួយភាគធំ ហាក់ជាកម្លាំងជំរុញទឹកចិត្តឱ្យយុវតីរូបនេះ ស្រមៃថា ការលំបាកនេះ នឹងជាកម្លាំងចិត្តធ្វើឱ្យនាងតស៊ូ ក្រេបយកចំណេះដឹង ដើម្បីប្រែប្រួលវាសនាស្រុកកំណើតរបស់នាង ឱ្យស្រស់បំព្រងនាពេលខាងមុខ។
ឪពុកបង្កើត កញ្ញា ស្រីមាន គឺលោក គឹម លាង គាំទ្រកូនស្រីឱ្យរៀនបានខ្ពស់ ក៏ប៉ុន្តែលោកបារម្ភថា បច្ចុប្បន្នជីវភាពគ្រួសារគាត់ខ្វះខាត មិនអាចឧបត្ថម្ភកូនរៀនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ លោកថា កូនស្រីច្បងរបស់លោកម្នាក់បានឈប់រៀន ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត មិនចង់ឃើញកូនពៅម្នាក់ទៀតឈប់រៀនទៀតឡើយ។
លោក គឹម លាង និយាយថា៖ «គាំទ្រចំពោះកូនដែលបានខំរៀនសូត្រកន្លងមក ហើយខ្ញុំនឹងព្យាយាមខិតខំរកលុយ ដើម្បីឧបត្ថម្ភកូនបន្ថែម តែខ្ញុំមិនបានឧបត្ថម្ភកូនឲ្យបាន ១០០% ទេ ព្រោះអីគ្រួសារខ្ញុំវាក្រ»។
គ្រូបង្រៀនអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់ លោក ជឿន សុជាតិ មានប្រសាសន៍ថា យុវតីរូបនេះមានចរិតស្លូតបូត ស្រឡាញ់ការសិក្សា ហើយតែងតែមករៀនទៀងទាត់។ លើសពីនេះទៀត នាងតែងតែគោរពពេលវេលាសិក្សា និងគោរពឪពុកម្តាយ ប្រសិនមានការគាំទ្រពីឪពុកម្តាយ ស្រីមាន នឹងសម្រេចក្តីស្រមៃរបស់ខ្លួនដោយជោគជ័យ។
គ្រូបង្រៀនរូបនេះ លើកទឹកចិត្តឱ្យ ស្រីមាន បន្តការសិក្សានៅវិទ្យាល័យ រហូតដល់ឧត្តមសិក្សា ខណៈដែលយុវជននៅតំបន់បឹងទន្លេសាបមិនសូវរៀនបានខ្ពស់ឡើយ ដោយសារកត្តាជីវភាព។
លោក ជឿន សុជាតិ និយាយថា៖ «ការសិក្សារបស់ ស្រីមាន រៀនឆ្លាត។ បើសិនជា ស្រីមាន ខំប្រឹងជាងហ្នឹងបន្តិច គឺកាន់តែឆ្លាតទៀតហើយ។ អត់អីទេ ការសិក្សាមធ្យម ក៏យកចិត្តទុកដាក់ឱ្យរៀន អត់ញ៉េញ៉ៃអីច្រើនទេ តាមដែលខ្ញុំសង្កេតមើល។ សីលធម៌ក្នុងការសិក្សារៀនសូត្រ ឥរិយាបថល្អ មករៀនហ្នឹងទៀងទាត់»។
តំបន់បឹងទន្លេសាប ក្នុងឃុំព្រៃចាស់ ស្រុកឯកភ្នំមាន ៥ភូមិ រួមមាន ភូមិបាក់ព្រា ភូមិពាមសីមា ភូមិអន្លង់សណ្តាន់ ភូមិព្រៃចាស់ និងកោះជីវាំង។ ពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់នោះជាង ១ ៣០០គ្រួសារ សឹងតែទាំងអស់ មានជីវភាពពឹងផ្អែកលើផលនេសាទ។
មេឃុំព្រៃចាស់ស្តីទី លោក វ៉ាន់ សារុំ មានប្រសាសន៍ថា ក្នុងនាមអាជ្ញាធរគាំទ្រយុវជនស្រឡាញ់ការសិក្សា ដើម្បីយកចំណេះដឹងជួយអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍។ លោកផ្តល់តម្លៃខ្ពស់លើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់យុវតីរូបនេះ។ លោកបន្ថែមថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធបានអភិវឌ្ឍន៍តំបន់នេះជាបណ្តើរៗ ដោយភ្ជាប់បណ្តាញអគ្គិសនី ការពារព្រៃលិចទឹក សាងសង់សាលារៀន និងគ្រោងបង្កើតតំបន់ទេសចរធម្មជាតិ ជាគម្រោងរបស់ក្រសួងទេសចរណ៍។
លោក វ៉ាន់ សារុំ ថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំត្រេកអរ បើបានបណ្តុះបណ្តាលគាត់រៀនសូត្រខ្ពស់ កាន់តែប្រសើរ»។
ជុំវិញរឿងនេះ មន្ត្រីឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងប្រចាំការិយាល័យអង្គការលីកាដូ (LICADHO) ប្រចាំទិសខេត្តភាគពាយ័ព្យ លោក អ៊ិន គង់ជិត សង្កេតឃើញថា ពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប នៅតំបន់ដាច់ស្រយាលឆ្ងាយពីទីប្រជុំជន គ្មានផ្លូវទៅដល់ ជាឧបសគ្គសម្រាប់សិស្សានុសិស្សត្រូវបង្ខំចិត្តជួលបន្ទប់ និងស្នាក់នៅអ៊ិនតេ(NT) ដើម្បីរៀនបន្តនៅថ្នាក់វិទ្យាល័យ។ លោកជំរុញឱ្យអាជ្ញាធររកមធ្យោបាយជួយជ្រោមជ្រែង និងឧបត្ថម្ភដល់យុវតីរូបនេះសម្រេចក្តីស្រមៃ។
លោក អ៊ិន គង់ជិត ថ្លែងថា៖ «គាត់មានគំនិតចង់អភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍គាត់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ វាជាគំនិតមួយដ៏ល្អប្រសើរដែលយើងត្រូវគាំទ្រ ហើយអាជ្ញាធរ និងសហគមន៍ត្រូវជួយទំនុកបម្រុង»។
គ្រូបង្រៀន ឱ្យដឹងថា ឆ្នាំសិក្សា២០២៦-២០២៧ សិស្សរៀននៅអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់មានចំនួន ១២៩ នាក់ ឈប់រៀនជាបន្តបន្ទាប់ រហូតបច្ចុប្បន្ននៅសល់តែ ៩៨ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដោយសារកត្តាជីវភាព និងបញ្ហាធ្វើដំណើរ។ ឯសិស្ស ៩៨ នាក់ កំពុងសិក្សា ក៏មានសិស្សខ្លះមករៀនមិនទៀងទាត់ដែរ។
កញ្ញា លី ស្រីមាន រំពឹងថា នៅថ្ងៃខាងមុខប្រសិននាងបញ្ចប់សិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញបត្រ នាងនឹងស្វះស្វែងរកការងារល្អមួយ ដើម្បីរកមធ្យោបាយពន្លឿនអភិវឌ្ឍន៍ភូមិអ្នកនេសាទ ក្នុងតំបន់បឹងទន្លេសាប ជាតំបន់ទេសចរធម្មជាតិគ្រប់រដូវកាល ដោយត្រូវជីកស្ដារស្ទឹងសង្កែអាចធ្វើនាវាចរណ៍បានគ្រប់រដូវ ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពសហគមន៍អ្នកនេសាទ។ បន្ថែមពីនេះ នាងចង់អប់រំចំណេះដឹងអ្នកភូមិ ឱ្យស្រឡាញ់បរិស្ថាន និងចូលរួមទុកដាក់សំរាមឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ មានបរិស្ថានស្អាត រក្សាព្រៃលិចទឹក និងផ្តល់ដីសម្បទានសង្គមកិច្ចជូនពលរដ្ឋក្រីក្រ ធ្វើកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត៕
