វិវាទការងារដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងក្រុមកូដករ សហជីព និងក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ (NAGA WORLD) បានឈានមកដល់របត់ថ្មីមួយទៀត នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៦នេះ។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ ការតស៊ូមតិដោយសន្តិវិធីរបស់ក្រុមកូដករ បានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលយ៉ាងយូររហូតដល់ទៅ ៤ឆ្នាំ៦ខែ និង ១៩ថ្ងៃ (សរុប ១៦៦៣ ថ្ងៃ) មកហើយ។
ផ្ទុយពីការទទួលបានយន្តការដោះស្រាយបញ្ចប់វិវាទ ក្រុមកូដករជាច្រើននាក់ បែរជាត្រូវប្រឈមមុខនឹងការសើរើសំណុំរឿងក្តីចាស់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ យកមកជម្រះឡើងវិញនៅក្នុងតុលាការ បង្កឱ្យមានការជជែកដេញដោលជុំវិញទិដ្ឋភាពច្បាប់ការងារ និងនីតិវិធីតុលាការ។
ជុំវិញចំណាត់ការផ្លូវច្បាប់ចុងក្រោយនេះ អ្នកនាង ម៉ម សុវឌ្ឍិន ដែលជាកូដករម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករងការចោទប្រកាន់ បានឱ្យដឹងថា ក្នុងចំណោមកូដករដែលត្រូវបានក្រុមហ៊ុនប្ដឹងទាំង ១៨ គឺមានកូដករចំនួន ១០ នាក់ហើយ ដែលត្រូវបានតុលាការធ្វើការកោះហៅឱ្យចូលខ្លួនបំភ្លឺឡើងវិញ នូវសំណុំរឿងតាំងពីឆ្នាំ ២០២២។ តំណាងកូដកររូបនេះ បញ្ជាក់ថា ភាគីក្រុមហ៊ុនបានរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ លើច្បាប់របស់កម្ពុជា ទាំងច្បាប់ជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។
អ្នកនាង ម៉ម សុវឌ្ឍិន និយាយថា៖«សម្រាប់បងៗយល់ថា ក្រុមហ៊ុនគាត់ផ្គើនៗ ច្បាប់ស្រុកខ្មែរ ដោយសារគាត់បានរំលោភច្បាប់ស្រុកខ្មែរ ទាំងច្បាប់ជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ បើនិយាយពីច្បាប់ខ្មែរវិញ គាត់រំលោភច្រើនមាត្រាមែនទែន មានមាត្រា២៧៩, មាត្រា១២, មាត្រា៣៣៣, ច្បាប់ស្តីពីការធ្វើកូដកម្ម និងអនុសញ្ញាស្នូលរបស់អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ (ILO) គឺស៊ី៨៧ និងស៊ី៨៨ អីហ្នឹង»។
អ្នកនាង ម៉ម សុវឌ្ឍិន បន្តថា ក្រុមកូដករគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីការបន្តសកម្មភាពតវ៉ា តាមលទ្ធភាពនោះឡើយ។ ជាមួយគ្នានេះ អ្នកនាងបានអំពាវនាវដល់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសក្រសួងការងារ និងប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល ឱ្យជួយអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយ ព្រោះវាជាទំនួលខុសត្រូវរបស់អ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេសដែលកម្មករផ្ញើក្តីសង្ឃឹម និងទំនុកចិត្ត។
ផ្អែកលើដីកាកោះហៅ ក្រុមកូដករទាំង ១០ នាក់ ត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យចូលខ្លួនបំភ្លឺនៅតុលាការបន្តបន្ទាប់ពីនៅចុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ក្រោមបទចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿងចាស់ពីបទរំលោភលើលំនៅដ្ឋាន។ ក្រៅពីសំណុំរឿងនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំសហជីព កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ ក៏ធ្លាប់ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ២ ឆ្នាំរួចមកដែរ។
ប្រធានសហជីពទ្រទ្រង់សិទ្ធិការងារបុគ្គលិកកម្មករខ្មែរនៃក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ (LRSU) កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ បានបង្ហាញជំហរ និងការយល់ឃើញជុំវិញទិសដៅទៅមុខនៃវិវាទការងារដ៏រ៉ាំរ៉ៃ ក៏ដូចជាសម្ពាធផ្លូវច្បាប់ចុងក្រោយនេះ។ កញ្ញាលើកឡើងថា វិវាទការងារកាលពីឆ្នាំ២០២១ នៅក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ មិនមែនជាការកាត់បន្ថយបុគ្គលិកដោយសារវិបត្តិកូវីដ-១៩ ធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែជាចេតនាពិតប្រាកដរបស់ក្រុមហ៊ុន ក្នុងការរំលាយសហជីពចោល បន្ទាប់ពីថៅកែបានឃើញពីឥទ្ធិពល និងសំឡេងរបស់សហជីព ក្នុងការទាមទារប្រាក់ឈ្នួលសមរម្យជូនកម្មករ។
កញ្ញាថា មូលហេតុដែលកម្មករមិនទៅរកការងារថ្មីនៅកន្លែងផ្សេង ព្រោះបើសិនជារដ្ឋបណ្តោយឱ្យថៅកែមិនគោរពច្បាប់ នោះកម្មករទៅធ្វើការងារនៅទីណា ក៏នៅតែរងការរើសអើង និងការរំលោភបំពានសិទ្ធិការងារដដែល ហេតុនេះកម្មករតស៊ូទាមទារឱ្យមានការគោរពច្បាប់។
កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ ថ្លែងថា៖«អ៊ីចឹងសំណួរសួរថា នៅពេលដែលភាគីថៅកែមិនគោរពច្បាប់ កម្មករតវ៉ាឱ្យក្រុមហ៊ុនគោរពច្បាប់ ហេតុអីបានយើងត្រូវសួរថាមិនព្រមទៅធ្វើការកន្លែងផ្សេងទៅ?ម៉េចក៏នៅតែចង់ធ្វើការកន្លែងហ្នឹង? ហេតុអីបានយើងមិនសួរថា ហេតុអីថៅកែមិនព្រមគោរពច្បាប់ ទទួលពួកគាត់ចូលធ្វើការវិញទៅ? [ …] បើសិនជាគ្រប់ថៅកែទាំងអស់អត់បាច់គោរពច្បាប់ ទៅធ្វើការងារកន្លែងផ្សេងក៏ទទួលរងការរើសអើង ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងការរំលោភបំពានសិទ្ធិការងារដដែលដូចគ្នាទេ»។
កញ្ញាបន្ថែមថា ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលនៅតែមិនអាចដោះស្រាយវិវាទការងារមួយនេះឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ទេ វានឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ និងការវិនិយោគពីបរទេស ដែលនាំឱ្យប្រទេសជាតិធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិអត់ការងារធ្វើកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ លើសពីនេះ កម្ពុជានឹងមិនអាចលាងខ្លួនស្អាតចេញពីបញ្ជីខ្មៅនៃការរំលោភសិទ្ធិការងារធ្ងន់ធ្ងរ និងការរកឃើញរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិបានឡើយ បើសិនជាវិវាទមួយនេះនៅតែមិនមានដំណោះស្រាយពិតប្រាកដ។
កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ បញ្ជាក់ថា៖ «កម្មករយើងអត់មានចង់បានអីទេ គឺយើងចង់អំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលដោះស្រាយរឿងវិវាទណាហ្គាវើលដ៍ហ្នឹងមួយឲ្យបាន បើសិនជាមិនអាចដោះស្រាយវិវាទហ្នឹងបានទេ យើងមិនអាចលាងខ្លួនយើងចេញពីប្រទេស ដែលជាប់ឈ្មោះនៅក្នុងការរំលោភសិទ្ធិការងារធ្ងន់ធ្ងរ ហើយនិងការរកឃើញរបស់សភាពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក ពាក់ព័ន្ធជាមួយការងារដោយបង្ខំហ្នឹងទេ»។
វិវាទការងារដ៏រ៉ាំរ៉ៃនៅក្រុមហ៊ុនកាស៊ីណូណាហ្គាវើលដ៍ បានផ្ទុះឡើងដំបូងកាលពីអំឡុងចុងឆ្នាំ២០២១ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនបានប្រកាសកាត់បន្ថយបុគ្គលិកទ្រង់ទ្រាយធំជាង ១៣០០ នាក់ ក្រោមហេតុផលរងផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពីវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩។
ភ្លាមៗនោះ ភាគីសហជីពតំណាងកម្មករនិយោជិតនៃក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ (LRSU) បានជំទាស់នឹងចំណាត់ការនេះ ដោយសំអាងថា ការបញ្ឈប់នោះមានភាពមិនប្រក្រតី និងដៅចំៗទៅលើថ្នាក់ដឹកនាំ និងសកម្មជនសហជីព ដែលនាំឱ្យមានការចោទប្រកាន់ថាជា «ការរើសអើងសហជីព»។
ក្រុមបុគ្គលិកបាននាំគ្នាធ្វើកូដកម្មអហិង្សានៅមុខក្រុមហ៊ុនល្បែងមួយនេះ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ប៉ុន្តែស្ថានភាពកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ក្នុងពេលពួកគេទាមទារសិទ្ធិ និងភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួន។ មិនត្រឹមតែមិនទទួលបានដំណោះស្រាយសមរម្យពីក្រសួងការងារ ក៏ដូចជារាជរដ្ឋាភិបាល អំឡុងពេលនៃការធ្វើកូដកម្ម ក្រុមកូដករដែលភាគច្រើនសុទ្ធសឹងជាស្ត្រី តែងតែរងនូវការបង្ក្រាបដោយអំពើហិង្សា និងការបៀតបៀនពីសំណាក់កងកម្លាំងអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ដែលបណ្តាលឲ្យកូដករជាច្រើននាក់ បានរងរបួសស្នាមលើរាងកាយ ព្រមទាំងធ្វើឲ្យកូដករស្រ្តីម្នាក់រលូតកូន ដោយសារការរុញច្រានដ៏ហិង្សាពីកងកម្លាំងរបស់អាជ្ញាធរ នៅពេលដែលបង្ខំឱ្យកូដករចូលឡានក្រុងរបស់រដ្ឋ ដើម្បីដឹកយកទៅចាក់ចោលនៅជាយក្រុង។
មុនពេលរឿងក្តីឈានដល់ប្រព័ន្ធតុលាការ វិវាទការងារដ៏ធំធេងនេះ ធ្លាប់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់យន្តការដោះស្រាយវិវាទការងាររួម គឺក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្តាល (Arbitration Council) និងឈានដល់ការសម្រេចមួយ ប៉ុន្តែភាគីក្រុមហ៊ុនមិនទទួលយក និងអនុវត្តតាមឡើយ ដែលនាំឱ្យក្រុមកូដករចាប់ផ្តើមធ្វើកូដកម្មអូសបន្លាយរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
វីអូឌី បានស្វែងរកការអត្ថាធិប្បាយបន្ថែម ពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ លោក ស៊ុន មេសា នៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ប៉ុន្តែលោកពុំឆ្លើយតប។
ទាក់ទិនរឿងនេះ មន្ត្រីកម្មវិធីការងារនៃមជ្ឈមណ្ឌលសម្ព័ន្ធភាពការងារ និងសិទ្ធិមនុស្ស ហៅកាត់ថាសង់ត្រាល់ លោក ឃុន ថារ៉ូ លើកឡើងថា យន្តការចម្បងក្នុងការបញ្ចប់វិវាទការងារដ៏រ៉ាំរ៉ៃនេះ គឺស្ថិតនៅលើអាជ្ញាធររដ្ឋ និងក្រសួងការងារ ក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយសម្រុះសម្រួលមួយ ដែលភាគីទាំងសងខាងអាចទទួលយកបាន។ លោកថា នេះជាឱកាសល្អដែលរដ្ឋគួរពិនិត្យលទ្ធភាពជំរុញឱ្យមានការទម្លាក់ចោលនូវរាល់បទប្រកាន់ទាំងឡាយប្រឆាំងនឹងថ្នាក់ដឹកនាំ និងសកម្មជនសហជីព ដើម្បីបង្ហាញពីឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការស្តារ និងលើកកម្ពស់សេរីភាពសហជីពនៅកម្ពុជា។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងយល់ឃើញថា ជាពេលវេលាសមរម្យមួយសម្រាប់តួអង្គរដ្ឋ ពិនិត្យពិចារណាជំរុញឱ្យមាននូវការទម្លាក់ចោលនូវបទទាំងឡាយទាំងពួង ប្រឆាំងទៅនឹងថ្នាក់ដឹកនាំសហជីព និងសកម្មជនសហជីពនៅក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ […] ចង់មិនចង់ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះសូម្បីតែសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុបជាដើម ក៏កំពុងតែតាមដានត្រួតពិនិត្យទៅលើបញ្ហានៃការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពផ្នែកសហជីព ដែលជាផ្នែកមួយនៃកាតាព្វកិច្ច ក្នុងកិច្ចព្រមព្រាងពាណិជ្ជកម្ម ក៏ដូចជាការអនុលោមទៅតាមគោលការណ៍ យន្តការរបស់សហភាពអឺរ៉ុបពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការលើកកម្ពស់សិទ្ធការងារដែរ»។
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម រវាងកម្ពុជាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅចុងឆ្នាំ២០២៥ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីលក្ខខណ្ឌក្នុងការគោរពសិទ្ធិការងារ ព្រមទាំងដោះស្រាយករណីរំលោភសិទ្ធិការងារកន្លងមកដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយ។ ចំណែកឯសហគមន៍អឺរ៉ុប ក៏នៅតែបន្តការអនុះគ្រោះពន្ធនាំចូលដល់កម្ពុជា តាមរយៈប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ(EBA) ទោះបីជាសហគមន៍នេះបានដាក់ពន្ធ ២០% ដោយមូលហេតុនៃការបន្តរំលោភសិទិ្ធមនុស្ស សិទិ្ធការងារ ដោយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក៏ដោយ ។
បើតាមសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមគ្នានៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា យល់ឃើញថា ការបន្តអូសបន្លាយ ដោយមិនដោះស្រាយវិវាទមួយនេះ នឹងប៉ះពាល់ដល់មុខមាត់កម្ពុជា ក៏ដូចជាការវិនិយោគនានាពីប្រទេសដែលគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហគមន៍អឺរ៉ុប ។
ជុំវិញវិវាទការងារបុគ្គលិកជាមួយក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍នេះដែរ គណៈកម្មការផ្នែកសេរីភាពសហជីពនៃអង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO) ធ្លាប់បានចេញអនុសាសន៍រហូតដល់ទៅ ៤ ដង រួមផ្សំជាមួយនឹងការទាមទារពីក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យនានា ដោយបានដាស់តឿនឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជាទម្លាក់ចោលរាល់បទចោទប្រកាន់ប្រឆាំងនឹងថ្នាក់ដឹកនាំសហជីព ព្រមទាំងជំរុញឱ្យមានការគោរពសិទ្ធិសេរីភាពសហជីព ស្របតាមអនុសញ្ញាស្នូលដែលកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័ន៕
