ការបាញ់សម្លាប់បណ្ឌិត កែម ឡី ដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍសង្គម និងជាអ្នកវិភាគនយោបាយដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៅកម្ពុជា កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏រន្ធត់មួយដែលបានលាតត្រដាងជាថ្មីម្តងទៀតនូវតថភាពដ៏ខ្មៅងងឹតនៃនយោបាយកម្ពុជា។
នៅក្នុងបរិបទនាសម័យនោះ ស្ថានភាពនយោបាយកំពុងតែមានកម្តៅយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារតែការខិតជិតមកដល់នៃការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ឆ្នាំ២០១៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០១៨ ខណៈគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងអំពីការធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួន និងការងើបឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្លានៃកម្លាំងគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។
យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ Human Rights Watch ដែលបានចេញផ្សាយភ្លាមៗក្រោយឃាតកម្មនេះនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ បានវិភាគថា ឃាតកម្មលើបណ្ឌិត កែម ឡី មិនមែនជារឿងចៃដន្យ ឬជាទំនាស់បុគ្គលឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរៀបចំទុកជាមុនដោយមានចរិតនយោបាយ ដើម្បីកម្ចាត់ចោលនូវសំឡេងរិះគន់ដ៏មានឥទ្ធិពល និងបញ្ញវន្តឯករាជ្យដែលហ៊ាននិយាយការពិតចំៗអំពីការរំលោភអំណាចរបស់របបភ្នំពេញ។
គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន សែន បានបង្ហាញឱ្យពិភពលោកឃើញជាច្រើនដងរួចមកហើយថា ពួកគេមានឆន្ទៈ និងហ៊ានធ្វើអ្វីៗគ្រប់បែបយ៉ាង រាប់ចាប់តាំងពីការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការរហូតដល់ការបង្ហូរឈាម និងការធ្វើឃាតកណ្តាលទីក្រុង ដើម្បីការពារ និងរក្សាអំណាចដាច់ខាតរបស់ពួកគេ ឱ្យតែសម្រេចបាននូវគោលដៅរក្សាសន្តិភាពក្លែងក្លាយ និងស្ថិរភាពនៃរបបគ្រួសារនិយម។
ឫសគល់ជាក់ស្តែងដែលរុញច្រានឱ្យមានការសម្រេចចិត្តកម្ចាត់បណ្ឌិត កែម ឡី គឺការផ្ទុះឡើងនៃរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់អង្គការ Global Witness ដែលមានចំណងជើងថា «Hostile Takeover» ដែលបានចេញផ្សាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ពោលគឺតែបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះមុនពេលលោកត្រូវបានគេបាញ់សម្លាប់។
របាយការណ៍នេះ បានលាតត្រដាងលម្អិតអំពីអាណាចក្រជំនួញ និងទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មហាសាលដែលមានតម្លៃជាង ២០០ លានដុល្លារអាមេរិក ក្តោបក្តាប់ដោយសមាជិកគ្រួសារ និងកូនៗរបស់លោក ហ៊ុន សែន នៅក្នុងវិស័យយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗ នៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
បន្ទាប់ពីការចេញផ្សាយនេះ លោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានធ្វើការអត្ថាធិប្បាយ និងពន្យល់បកស្រាយយ៉ាងលម្អិត និងសាមញ្ញៗនៅលើវិទ្យុអាស៊ីសេរី (RFA) និងវិទ្យុសំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក (VOA) នៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ និងកម្មករខ្មែរគ្រប់រូបយល់ដឹងអំពីរបៀបដែលក្រុមគ្រួសាររបស់លោក ហ៊ុន សែន ប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលរដ្ឋបាលរដ្ឋដើម្បីកេងប្រវ័ញ្ច និងក្តោបក្តាប់សេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល។
ការបកស្រាយរបស់លោកមានភាពទាក់ទាញខ្លាំង និងងាយយល់ ដែលធ្វើឱ្យរបបភ្នំពេញយល់ឃើញថា នេះគឺជាការបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រូបភាពស្អាតស្អំរបស់ខ្លួន និងជាការដាស់ស្មារតីពលរដ្ឋឱ្យងើបឡើងប្រឆាំងនឹងភាពអយុត្តិធម៌សង្គម មុនពេលការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិចូលមកដល់។
នៅព្រឹកថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ត្រូវបានខ្មាន់កាំភ្លើងបាញ់សម្លាប់ចំនួនពីរគ្រាប់ចំក្បាល និងដើមទ្រូង យ៉ាងព្រៃផ្សៃ ខណៈដែលលោកកំពុងអង្គុយផឹកកាហ្វេជាប្រចាំនៅម៉ាតរបស់ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈកាល់តិច ក្នុងសង្កាត់ទន្លេបាសាក់ រាជធានីភ្នំពេញ។
ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការធ្វើឃាត អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចបានឃាត់ខ្លួនបុរសម្នាក់ឈ្មោះ អឿត អាង ដែលបានដាក់រហស្សនាមខ្លួនឯងថា «ជួបសម្លាប់» ហើយរបបភ្នំពេញបានព្យាយាមរៀបចំសេណារីយ៉ូបោកប្រាស់សាធារណជនថា មូលហេតុនៃឃាតកកម្មនេះ គឺកើតចេញពីទំនាស់បំណុលផ្ទាល់ខ្លួនចំនួន ៣០០០ ដុល្លារអាមេរិក ដែលបណ្ឌិត កែម ឡី ជំពាក់គាត់។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការព្យាយាមបិទបាំងនេះ ត្រូវបានច្រានចោលទាំងស្រុងដោយក្រុមគ្រួសាររបស់បណ្ឌិត កែម ឡី និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទាំងប្រទេស ព្រោះគ្រប់គ្នាដឹងច្បាស់ថា អឿត អាង គ្រាន់តែជាឃាតករសិប្បនិម្មិតដែលត្រូវបានគេជួល និងរៀបចំឡើងដើម្បីបិទបាំងមុខមាត់ពិតរបស់មេខ្លោងពិតប្រាកដដែលស្ថិតក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។
យោងតាមរបាយការណ៍សង្កេតការណ៍តុលាការរបស់គណៈកម្មការអ្នកច្បាប់អន្តរជាតិ (International Commission of Jurists – ICJ) ចេញផ្សាយក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០១៧ បានរកឃើញថា ដំណើរការកាត់ក្តីរបស់តុលាការក្រុងភ្នំពេញលើសំណុំរឿងនេះ មានភាពមិនប្រក្រតីជាប្រព័ន្ធ ខ្វះតម្លាភាព និងមិនបានធ្វើការស៊ើបអង្កេតស៊ីជម្រៅទៅលើខ្សែអាត់វីដេអូសុវត្ថិភាព ឬប្រភពហិរញ្ញវត្ថុពិតប្រាកដរបស់ឃាតករឡើយ ដែលនេះសបញ្ជាក់ពីការសមគំនិតរបស់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ក្នុងការការពារជនដៃដល់ពិតប្រាកដ និងការលាក់បាំងការពិតដើម្បីផលប្រយោជន៍នយោបាយរបស់បក្សកាន់អំណាច។
ការកម្ចាត់បណ្ឌិត កែម ឡី មិនមែនជាករណីដាច់ដោយឡែកនោះទេ ប៉ុន្តែវាដើរស្របតាមលំនាំប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សាហាវយង់ឃ្នងរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាកម្ទេចរាល់សំឡេងណាដែលហ៊ានគំរាមកំហែងដល់អំណាចរបស់ខ្លួន។
យុទ្ធសាស្ត្របង្ក្រាបជាមុននេះ ធ្លាប់ត្រូវបានអនុវត្តរួចជាស្រេចទៅលើមេដឹកនាំសហជីពកម្មករ លោក ជា វិជ្ជា ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ និងសកម្មជនការពារព្រៃឈើ លោក ឈុត វុទ្ធី ក្នុងឆ្នាំ២០១២ ដែលពួកគេទាំងអស់សុទ្ធសឹងតែត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ក្នុងស្ថានភាពស្រដៀងគ្នា នៅពេលដែលសកម្មភាពរបស់ពួកគេចាប់ផ្តើមមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការចល័តកម្លាំងមហាជន។
របាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) ចេញផ្សាយក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧ បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ឃាតកកម្មលើបណ្ឌិត កែម ឡី បានបង្កើតជា «បរិយាកាសភ័យខ្លាចជាទូទៅ» នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ដោយវាបានបញ្ជូនសារព្រមានដ៏រន្ធត់មួយទៅកាន់អ្នកវិភាគ សកម្មជន និងពលរដ្ឋគ្រប់រូបថា គ្មាននរណាម្នាក់មានសុវត្ថិភាពឡើយ ប្រសិនបើពួកគេហ៊ាននិយាយរិះគន់ ឬលាតត្រដាងការពិតអំពីអំពើពុករលួយ និងការរំលោភអំណាចរបស់គ្រួសារដឹកនាំកំពូល។
សម្រាប់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា អាយុជីវិតរបស់សកម្មជនសង្គម-នយោបាយ និងបញ្ញវន្តខ្មែរ គឺគ្មានតម្លៃទាល់តែសោះ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការបាត់បង់អំណាច និងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលក្រុមបក្សពួកខ្លួនកំពុងក្តោបក្តាប់។
ថ្វីត្បិតតែខ្មាន់កាំភ្លើងអាចសម្លាប់រូបកាយរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានមែន ប៉ុន្តែពួកគេមិនអាចសម្លាប់កេរតំណែល និងគំនិតប្រជាធិបតេយ្យដែលលោកបានបន្សល់ទុកនៅក្នុងបេះដូងពលរដ្ឋខ្មែរឡើយ។
កេរតំណែលដ៏ធំបំផុតមួយរបស់លោកគឺ «យុទ្ធនាការ១០០រាត្រី» ដែលលោកបានចំណាយពេលចុះទៅរស់នៅ ស្នាក់អាស្រ័យ និងសិក្សាផ្ទាល់ជាមួយប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រ កសិករ និងជនជាតិដើមភាគតិចនៅតាមតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាល និងតាមបណ្តោយព្រំដែន ដើម្បីស្វែងយល់អំពីទុក្ខលំបាកពិតប្រាកដរបស់ពួកគេ រួចចងក្រងជាទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម។
វិធីសាស្ត្រការងាររបស់លោក បានផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតនៃការវិភាគនយោបាយនៅកម្ពុជា ពីការនិយាយតែនៅក្នុងបន្ទប់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ មកជាការចុះស្ទាបស្ទង់តថភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី ដែលការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យលោកទទួលបានការគោរពស្រឡាញ់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ និងក្លាយជា «និមិត្តរូបនៃសេចក្តីក្លាហាន និងភាពស្មោះត្រង់» សម្រាប់ជាតិខ្មែរទាំងមូល។
ពិធីដង្ហែសពរបស់លោកកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ដែលមានមនុស្សចូលរួមរហូតដល់ទៅជិតពីរលាននាក់ ដង្ហែតាមដងផ្លូវពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ស្រុកកំណើតរបស់លោកនៅខេត្តតាកែវ គឺជាសាក្សីប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ធំបំផុតដែលបង្ហាញថា ឆន្ទៈប្រជាធិបតេយ្យ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោក គឺស្ថិតស្ថេរជាអមតៈ។
សម្តីមាសដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ដែលថា «ជូតទឹកភ្នែករបស់អ្នក រួចបន្តដំណើរទៅមុខទៀត» បានក្លាយជាកម្លាំងចិត្តសាស្ត្រ និងជាប្រភពបំផុសគំនិត ដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតសម្រាប់យុវជន សកម្មជនបរិស្ថាន និងអ្នកតស៊ូដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។
មរណភាពរបស់លោក មិនបានធ្វើឱ្យចលនាប្រជាធិបតេយ្យរលាយរលត់ ដូចបំណងប្រាថ្នារបស់របបភ្នំពេញឡើយ ប៉ុន្តែវាបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាកំហឹង និងសេចក្តីក្លាហាន ដែលជំរុញឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយហ៊ានក្រោកឈរតស៊ូមតិ ទាមទារយុត្តិធម៌សង្គម និងការការពារធនធានធម្មជាតិយ៉ាងសកម្ម ដូចជាករណីសកម្មភាពរបស់ក្រុមយុវជនមាតាធម្មជាតិ ជាដើម។
យោងតាមការវិភាគរបស់ការិយាល័យសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ (OHCHR) នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ខួបប្រចាំឆ្នាំនានា បានបញ្ជាក់ថា ស្មារតីរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងមនសិការរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលធ្វើឱ្យរាល់ការព្យាយាមរឹតត្បិតសេរីភាពរបស់គណបក្សកាន់អំណាច មិនអាចបំផ្លាញគំនិតស្រឡាញ់យុត្តិធម៌ និងការស្រេកឃ្លានការផ្លាស់ប្តូរបានឡើយ។
លោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានបង្រៀនយើងថា សេរីភាពមិនមែនជាការសុំទានពីរដ្ឋអំណាចនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសិទ្ធិដែលយើងត្រូវតែប្រើប្រាស់ និងការពារដោយសេចក្តីក្លាហាន ហើយស្មារតីតស៊ូរបស់លោក នឹងនៅតែបន្តជាពន្លឺបំភ្លឺផ្លូវសម្រាប់ដំណើរប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជាជានិរន្តរ៍៕
ដោយ លោក សុក្រឹត ពុទ្ធិ
