ចំពេលដីខ្មែររាប់សិបកន្លែងនៅតាមព្រំដែន ត្រូវថៃដណ្តើមគ្រប់គ្រងសម័យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនពីបក្សប្រឆាំងបានរំឭករឿងលោក ហ៊ុន សែន ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីទៅប្រទេសវៀតណាម និងដកតំណែង លោក កែ គឹមយ៉ាន ដែលហ៊ានរាយការណ៍រឿងនេះ។
លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង បានបង្ហោះសារលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោក នៅថ្ងៃទី៩ខែកក្កដានេះថា លោក កែ គឹមយ៉ាន ត្រូវបានលោក ហ៊ុន សែន ដកពីតំណែងពីអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ដោយសារតែគាត់ហ៊ានរាយការណ៍ ពីការរំលោភចូលដីខ្មែរ ពីសំណាក់ប្រទេសវៀតណាម។
លោកថា ក្នុងរបាយការណ៍ឆ្នាំ១៩៩៩ លោក កែ គឹមយ៉ាន បានរាយការណ៍ទៅលោក ហ៊ុន សែន ថា «វៀតណាមបានជីកព្រែកតាមបន្ទាត់ព្រំដែនពីកើតទៅលិច។ ហើយថា តាមទម្លាប់ប្រជាជនថា ព្រែកជីកនេះ វៀតណាមជីកនៅឆ្នាំ១៩៧៩ ចូលដីខ្មែរ ១២៧០ម៉ែត្រ ដោយគិតពីព្រែកជីក(វិនតេ ដែលបានជីកតាំងពីជំនាន់អាណានិគមនិយមបារាំង»។
លោក អ៊ុំ សំអាន ឱ្យដឹងបន្ថែមថា មូលហេតុចម្បងដែលលោករំឭករឿងនេះ ដោយសារតែលោកចង់ប្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរថា ទឹកដីខ្មែរបានបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាមផង និងទៅប្រទេសថៃផង ក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាតជំនាន់ពីលោក ហ៊ុន សែន មកលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន ការបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរផ្នែកខាងកើត គឺដោយសារតែ លោក ហ៊ុន សែន ចង់សងគុណវៀតណាម ដែលវៀតណាមបានលើកបន្ទុបឱ្យលោក ហ៊ុន សែន ឡើងកាន់អំណាចនៅកម្ពុជា អំឡុងទសវត្សរ៍៨០។ ចំណែកឯការបាត់បង់ទឹកដីទៅថៃថ្មីៗនេះ ចំនួន៧០ទីតាំង គឺដោយសារលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អសមត្ថភាព។
លោកថា៖ «បើសិនត្រកូលហ៊ុននៅកាន់អំណាច គឺខ្មែរយើងនឹងបាត់បង់ទឹកដីទាំងទៅខាងលិចនិងខាងកើតបន្តទៀត។ សម័យលោក ហ៊ុន សែន បានកាត់ទឹកដីខ្មែរយើងទៅឱ្យវៀតណាម ដើម្បីសងគុណវៀតណាម ដល់សម័យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺបាត់ទឹកដីខ្មែរយើងបន្ថែមទៀតទៅប្រទេសថៃ ឃើញទេ។ អីចឹងមានតែរួមគ្នាដូរត្រកូលហ៊ុនចេញទៅ ដើម្បីកុំឱ្យដីខ្មែរយើងបន្តបាត់ទៅទាំងវៀតណាមនិងថៃ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យបក្សកាន់អំណាច លោក ជា ធីរិទ្ធ ដើម្បីសុំការឆ្លើយតបជុំវិញការលើកឡើងនេះបានទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ ដោយលោកអះអាងថាកំពុងជាប់រវល់។
យ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា និយាយនៅថ្ងៃនេះថា ក្នុងនាមប្រទេសដែលធ្លាប់ហែលឆ្លងកាត់ភ្លើងសង្គ្រាមជាង៣ទសត្សរ៍ កម្ពុជាមិនជ្រើសរើសយកការធ្វើសង្គ្រាមដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទឹកដីទេ តែប្រកាន់ជំហរដោះស្រាយ ជាមួយប្រទេសជិតខាងដោយប្រើយន្តការចរចាដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិដែលមានស្រាប់ និងថាមិនទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលប្រទេសជិតខាងបានពង្រីកដោយកម្លាំងយោធានោះឡើយ។
លោកថា៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាតែងតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ ក៏ដូចជាប្រទេសជិតខាងទាំងអស់ដោយសន្តិវិធី ដើម្បីបញ្ចៀសការប្រើប្រាស់អាវុធតាមរយៈការចរចាការទូត ដោយប្រើយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ ផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញា និងអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ»។
យ៉ាងណា ការប្ដេជ្ញាចិត្តការពារទឹកដី គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់បំផុតនៃខ្លឹមសារធ្វើសច្ចាប្រណិធានរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលត្រូវបានចែងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងឧបសម្ព័ន្ធទី៦ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មុនពេលចូលកាន់តំណែងជាផ្លូវការ ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី និងសមាជិករាជរដ្ឋាភិបាលទាំងអស់ ត្រូវធ្វើសច្ចាប្រណិធានចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះមហាក្សត្រ សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ និងទេវតារក្សាស្វេតច្ឆត្រ។
នៅក្នុងខ្លឹមសារសច្ចាប្រណិធាននោះ មានល្បះដែលទាក់ទងនឹងបុព្វហេតុការពារទឹកដី ដោយបានស្បថថា «ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងឡាយលើផ្ទៃរាបជាតិ និងអន្តរជាតិ ទូលព្រះបង្គំយើងខ្ញុំនឹងបំបាត់ចោលទាំងស្រុងនូវអំពើហិង្សាគ្រប់បែបយ៉ាង។ ប៉ុន្តែព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សូមរក្សាទុកនូវសិទ្ធិកាន់អាវុធតស៊ូប្រឆាំងនឹងការរំលោភឈ្លានពានមកពីក្រៅ ដើម្បីការពារជាតិមាតុភូមិខ្លួន»។
សម្រាប់ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា វិញយល់ថា ការដកតំណែងលោក កែ គឹមយ៉ាន ដោយសារតែរាយការណ៍រឿងវៀតណាមរំកិលព្រំដែន ជារឿងសមហេតុផលមួយ។
ប៉ុន្តែអ្វីដែលលោកមើលឃើញផ្សេងពីនេះ គឺការប្រកួតប្រជែងអំណាចខាងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ រវាងគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន និងគ្រួសារលោក ជា ស៊ីម ជាប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅពេលនោះ។
លោកសំអាងថា តាមលោកដឹង លោក កែ គឹមយ៉ាន លោក ស ខេង និងលោក ជា ស៊ីម ជាគ្រួសារនឹងគ្នា ដែលលោកហ៊ុន សែន ភ័យខ្លាច មានការប្រជែងអំណាច ដោយកម្លាំងយោធា ទើបលោក ហ៊ុន សែន រកហេតុផលចោទ និងចាប់ខ្លួន មេអង្គរក្សលោក ជា ស៊ីម ដាក់ពន្ធនាគារ និងដកអង្គរក្សលោក ជា ស៊ីម រាប់សិបនាក់ ចេញពីលោក ជា ស៊ីម នៅពេលនោះ។
សម្រាប់លោក ករុណា ការភ័យខ្លាចនេះហើយ បានរាលដាលដល់ការប្រើវិធានបោសសំអាត ប្រព័ន្ធពហុបក្សនៅកម្ពុជា រំលាយបក្សប្រឆាំង យាយីសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សជាដើម ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជា មានឈ្មោះអាស្រូវលើឆាកអន្តរជាតិរហូតបច្ចុប្បន្ន ទាំងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក និងបាត់បង់ទឹកដីជាដើម ដែលលោកគិតថា បន្ទាត់នយោបាយនេះ បានបំបែកបំបាក់ជាតិ រវាងខ្មែរនិងខ្មែរ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា ការដឹកនាំរបៀបនេះ វាធ្វើឱ្យមេដឹកនាំខ្លួនឯងហ្នឹងដេកអត់លក់ទេ គឺដេកគិតតែរកមធ្យោបាយ គិតតែរកចំនុចណាដែលត្រូវការពារខ្លួន ដេកតែភ័យ ដេកតែព្រួយអីចឹងទៅ។ ហើយធ្វើឱ្យជាតិបែកបាក់ ធ្វើឱ្យជាតិទន់ខ្សោយ អត់មានការស្តារសិទ្ធិមនុស្ស លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញទេ»។
បើតាមអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះ ដើម្បីសង្គ្រោះកម្ពុជាចេញពីវិបត្តិចាក់ស្រេះនេះ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវកែប្រែការប្រើប្រាក់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាកម្លាំងការពារជាតិទឹកដី ប្រព័ន្ធតុលាការត្រូវធានាយុត្តិសង្គមទូទៅ មិនមែនជាឧបករណ៍បម្រើគ្រួសារ និងកត្តាសំខាន់មួយទៀតត្រូវផ្សះផ្សាជាតិ កសាងកម្លាំងនយោបាយបែបប្រព័ន្ធពហុបក្ស តាមស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឡើងវិញ ដែលលោកគិតថា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប្រ៉ារីស ជាការលះបង់ដ៏ធំធេងរបស់ឥស្សរជននយោបាយខ្មែរពីគ្រប់ភាគី រួមទាំងអន្តរជាតិជិត ២០ប្រទេស រួមទាំងមហាអំណាចទាំងអស់លើពិភពលោកផងដែរ។
ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ លោកគិតថា បើមេដឹកនាំមិនប្រញាប់កែលម្អឱ្យបានទាន់ពេលទេ លោកបារម្ភថាមេដឹកនាំខ្មែរ នឹងមានវាសនាអាក្រក់ ដូចមេដឹកនាំនៅបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន ដែលពលរដ្ឋបណ្តេញចេញពីអំណាច ដោយលោកគិតថា ការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ដើម្បីការពារអំណាច មិនរឹងមាំដូចអំណាចដែលមេដឹកនាំ បានពីការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ តាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ៕
