អ្នកនយោបាយប្រឆាំង ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលស្រូតពន្លឿនការធ្វើកំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលទៅតាមការចង្អុលបង្ហាញរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ(IMF) ខណៈបច្ចុប្បន្នសូម្បីត្រឹមការស្នើសុំបើកសិប្បកម្មផលិតសាប៊ូមួយ គឺត្រូវឆ្លងកាត់រហូតដល់៩ក្រសួង និង១៤នាយកដ្ឋានដែលត្រូវចំណាយពេលវេលាច្រើននិងលុយកាក់ច្រើន។
ជាមួយគ្នានេះ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង ក៏ជំរុញឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋទៅតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញផងដែរ ដើម្បីឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យអំណាចតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ជៀសវាងការជិះសេះលែងដៃ ខណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ បានទទួលស្គាល់ថា បច្ចុប្បន្នកម្ពុជាកំពុងជួបពហុវិបត្តិ។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ បានកើតមានឡើងបន្ទាប់ពីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ(IMF) កាលពីថ្ងៃទី៨ខែកក្កដាបានទម្លាក់ការព្យាករណ៍សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាពី ៤% មកនៅត្រឹម ៣% ក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ ដែលការទាញទម្លាក់នេះ គឺដោយសារតម្លៃថាមពលកើនឡើង តម្រូវការខាងក្រៅថយចុះ និងផលប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ប្រទេស ពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពឆបោកតាមអនឡាញមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ IMF ចង្អុលបង្ហាញថា កម្ពុជាទទួលរងផលប៉ះពាល់ដោយសារពហុវិបត្តិផ្ទួនៗ ដូចជា ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពឆបោកតាមអនឡាញ ដែលបាននិងកំពុងដាក់សម្ពាធលើសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ទេសចរណ៍ និងតម្លៃថាមពលកើនឡើងដែលបង្កហានិភ័យដល់ស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុ។
ក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងពហុវិបត្តិនេះ IMF បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍ណែនាំមួយចំនួនថា កំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ ក្នុងការពង្រឹងគំរូកំណើន និងភាពធន់របស់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ក្នុងនោះមានការកែលម្អរបរិយាកាសធុរកិច្ច ការពង្រឹងអភិបាលកិច្ច និងនីតិរដ្ឋ ការអភិវឌ្ឍជំនាញ និងសមត្ថភាពស្រូបយកកម្លាំងពលកម្ម ការគាំទ្រការធ្វើពិពិធកម្មការនាំចេញ និងការទាក់ទាញការវិនិយោគដែលមានគុណភាពខ្ពស់។
ជ្រុងមួយនៃការិយាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា លោក ហែម ហេម៉ា អ្នកបង្កើតហេម៉ាបោកអ៊ុត បានសរសេរលើហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ (Hem Hema) កាលពីថ្ងៃទី៧ខែកក្កដាថា បច្ចុប្បន្នបើចង់បើកសិប្បកម្មផលិតសាប៊ូមួយ គឺត្រូវតែឆ្លងកាត់៩ក្រសួង និង១៤នាយកដ្ឋាន ដោយខ្លះសុពលភាពត្រូវបង់ប្រាក់ជារៀង១ខែ ខ្លះ៣ខែ ខ្លះកន្លះឆ្នាំ ខ្លះ១ឆ្នាំ ខ្លះ៣ឆ្នាំ ខ្លះ៥ឆ្នាំខ្លះ១០ឆ្នាំ និងខ្លះមួយជីវិត។
លោកសរសេរក្នុងសំណេរដើមថា៖ «បើអ្នកមិនទាន់ឆ្លងក្រសួងស្ថាប័នទាំងអស់នេះទេ អ្នកមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ តែការឆ្លងទាំងអស់នេះហើយ នៅមិនទាន់សង្ឃឹមថាគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ។ នេះជាអ្វីដែលខ្ញុំបាននិងកំពុងឆ្លងកាត់វា»។
ក្រសួងស្ថាប័នទាំងនោះ រួមមាន ក្រសួងមហាផ្ទៃ នាយកដ្ឋានអត្តសញ្ញាណកម្ម អាជ្ញាធរដែនដី ភូមិ ឃុំ ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ រាជធានីខេត្ត ក្រសួងយុត្តិធម៌ ក្រសួងរៀបចំដែនដី ក្រសួងបរិស្ថាន ក្រសួងសុខាភិបាល ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច ពន្ធដារ ក្រសួងពាណិជកម្ម ក្រសួងការងារ និងក្រសួងសិប្បកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងនវានុវត្តន៍ដើម។ល។
លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន សហស្ថាបនិកគណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា បានប្រាប់វីអូឌីថា ការដែលអ្នកជំនាញ និងស្ថាប័នអន្តរជាតិនានា រួមទាំងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើកំណែទម្រង់ទាំងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលក្តី ទាំងរចនាសម្ព័ន្ធថ្នាក់ដឹកនាំក្តី គឺជារឿងត្រឹមត្រូវពីព្រោះរឿងនេះ វាមិនមែនជារឿងថ្មីនោះទេ ខណៈរដ្ឋាភិបាលក៏ហាក់ខិតខំធ្វើកំណែទម្រង់ផងដែរ ប៉ុន្តែលទ្ធផលគឺមិនទាន់ឃើញជាដុំកំភួននៅឡើយ។ ការិយាធិបតេយ្យ វាអាចធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការលូតលាស់នៃសេដ្ឋកិច្ច ពីព្រោះកាលណារចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល ការិយាធិបតេយ្យក្រាស់ពេក ស្មុគស្មាញពេក គឺវាធ្វើឱ្យខាតទាំងពេលវេលា និងលុយកាក់របស់អ្នកទទួលសេវា។
លោកថា៖ «ប្រទេសជឿនលឿនក្នុងពិភពលោកនេះ រួមទាំងអាល្លឺម៉ង់ អាមេរិក ជប៉ុនអីក្តី គេសិក្សាច្បាស់លាស់ណាស់ គេធ្វើកំណែទម្រង់គេធ្វើទំនើបកម្ម អភិវឌ្ឍន៍ឱ្យវាងាយវាស្រួលហើយចំណាយតិច។ កាលណាការិយាធិបតេយ្យវាក្រាស់ពេក អាដំណើរការវាយឺត។ រឿងដូចគ្នា ហើយយើងធ្វើប៉ុន្មានខែអត់ទាន់បាន គេធ្វើតែប៉ុន្មានម៉ោងហើយ អាហ្នឹងវាខាតបាត់ហើយខាតដល់ពេលវេលាប្រជាពលរដ្ឋ អ្នកពាក់ព័ន្ធស្អីៗហ្នឹងច្រើន ហើយម្យ៉ាងទៀតផ្តល់អាភាពងាយស្រួលដល់មន្ត្រីខិលខូចប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយហ្នឹង ដូច្នេះការជំរុញឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលក្តី រចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំក្តី វាជារឿងត្រឹមត្រូវសម្រាប់ប្រទេសយើង ហើយវាជួយមួយផ្នែកធំដល់ដំណើរការសេដ្ឋកិច្ច»។
ចំណែក លោកអ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ក៏បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១០ខែកក្កដានេះផងដែរថា ការដែល IMF ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើកំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធគឺជារឿងត្រឹមត្រូវ ពីព្រោះការិយាល័យធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន គឺមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញដោយសារតែក្រសួង ស្ថាប័ន និងនាយកដ្ឋាន គឺច្រើនហួសហេតុ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីចែកតំណែងគ្នា សម្រាប់មន្ត្រីប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយយកទៅពង្រឹងបក្សនៅតាមមូលដ្ឋាន។ លោកថា ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបគ្រាន់តែបើកសិប្បកម្មផលិតសាប៊ូមួយ ត្រូវឆ្លងកាត់៩ក្រសួង និង១៤នាយកដ្ឋាន ថែមទាំងត្រូវចំណាយប្រាក់ក្រោមតុច្រើនទៀត។
មន្ត្រីបក្សប្រឆាំងរូបនេះ បញ្ជាក់ថា បញ្ហាទាំងអស់នេះ កើតឡើងដោយសារការកាន់អំណាចតពូជដែលត្រូវបង្កើតតំណែងសម្រាប់កូនលោកធំ ក្នុងនោះនាយកដ្ឋានមួយ មានប្រធានម្នាក់អនុប្រធាន២០-៣០នាក់ ការិយាល័យមួយមានប្រធានម្នាក់ អនុប្រធាន២០-៣០នាក់ អគ្គនាយកម្នាក់ មានអគ្គនាយករង២០-៣០នាក់ ខណៈដែលក្រសួងមួយ មានរដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការរហូតដល់ជិត ១០០នាក់ ឬជាង ១០០នាក់ ក៏មាន។
លោកថា៖ «វាចំណាយថវិកាជាតិខ្ជះខ្ជាយ ហើយវាបង្កើតការិយាល័យធិបតេយ្យ អាហ្នឹងសំខាន់កំណែទម្រង់អ៊ីចឹង គឺត្រូវកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង មន្ទីរ ស្ថាប័ននានាហ្នឹង ហើយនិងមនុស្សនៅតាមស្ថាប័ននានាហ្នឹង រួមទាំងនៅតាមខេត្តតាមអីហ្នឹង ក៏ត្រូវបន្ថយដែរ ដើម្បីកុំឱ្យការរត់ការត្រូវឆ្លងកាត់ច្រើន ដូចយើងឃើញហើយ ចៅហ្វាយខេត្តរង ១០នាក់ ដូចជានៅខេត្តសៀមរាបអី ស្នងការរងប្រហែលជា ៤០នាក់ អាហ្នឹងយើងឃើញអ៊ីចឹង។ ត្រូវធ្វើយ៉ាងណាម៉េចឱ្យរដ្ឋាភិបាលក្បាលតូច កុំដូចរាល់ថ្ងៃជារដ្ឋាភិបាលក្បាលធំជាងគេនៅលើពិភពលោក ហើយទីប្រឹក្សា ជំនួយការ ក៏ត្រូវកាត់បន្ថយដែរ ពីព្រោះវាប៉ះពាល់ទៅដល់ការចំណាយថវិកាជាតិ»។
ទាក់ទងនឹងការិយាធិបតេយ្យ លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន លើកឡើងថា អ្នកចង់ធ្វើជំនួញនៅក្នុងស្រុកឬក៏អ្នកវិនិយោគមកពីក្រៅប្រទេស បើគេចង់ធ្វើការវិនិយោគ ហើយបើកាលណាគេជួបការលំបាកពេក ស្មុគស្មាញពេក គឺអាចនឹងធ្វើឱ្យគេមានការរារែកច្រើន ខណៈស្ថានភាពពិភពលោកបច្ចុប្បន្នមានការប្រកួតប្រជែង ក្នុងការធ្វើជំនួញសេដ្ឋកិច្ច គឺត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានការធ្វើអ្វីមួយដោយភាពងាយស្រួលប្រើពេលវេលាខ្លី។
លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា រឿងនេះជារឿងស្មុគស្មាញ យើងឃើញអ្នកជំនួញក្នុងស្រុក ជួនកាលទៅលោកក៏មានការពិបាកដែរ កាលណាពាក់ព័ន្ធច្រើនពេក គ្រាន់តែអាហារដ្ឋានមួយហ្នឹង ពាក់ព័ន្ធអ្នកនេះផងអ្នកនោះផង ទេសចរណ៍ផង ច្រើនពេកធ្វើឱ្យអ្នករកស៊ីបាក់ទឹកចិត្ត ហើយមានការរារែកក្នុងការរកស៊ី កាលណាឮសូរអាការលំបាកនៃអាជីវករហ្នឹងពេក អ្នកដែលមានទុនល្មមៗ អាចនឹងរារែកគិតឡើងវិញ មិនចង់បើកមុខរបរអីទេ ហើយកាលណាធ្វើឱ្យអាក់ខានការចង់ចូលរួមចំណែកក្នុងដំណើរការសេដ្ឋកិច្ច វាធ្វើឱ្យបាត់បង់ច្រើនណាស់ វាខាតបង់ដល់កម្លាំងពលកម្ម ខាតបង់ដល់ទេសចរណ៍ស្អីៗច្រើន»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង លោកមាស សុខសេនសាន អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុនិងលោកប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី១០ខែកក្កដានេះ។
ប៉ុន្តែលោកអូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំជាមួយក្រុមបេកកម្មរបស់ IMF កាលពីថ្ងៃទី៧ខែកក្កដាថា ក្នុងស្ថានភាពនេះ រដ្ឋាភិបាលបានអនុម័ត និងត្រៀមដាក់ឱ្យអនុវត្តនូវ «កម្មវិធីអន្តរាគមន៍គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ឆ្លើយតបនឹងសភាពការណ៍ពហុវិបត្តិ ក្នុងគោលដៅបង្កើតមុខរបរនិងការងារ ធានាលំនឹងជីវភាពប្រជាជននិងពង្រឹងភាពធន់នៃសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមកម្ពុជា សម្រាប់រយៈពេលខ្លី និងមធ្យមខាងមុខ»។ លោករដ្ឋមន្ត្រី បញ្ជាក់ថា កម្មវិធីអន្តរាគមន៍នេះ ត្រូវបានប៉ាន់ស្មានចំណាយសរុបក្នុងរង្វង់ ១ ២៤៤លានដុល្លារអាមេរិក។
ជាមួយគ្នានេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងកាលពីថ្ងៃទី២៧ខែមិថុនាថា រដ្ឋាភិបាល បាននិងកំពុងដោះស្រាយរឿងមួយចំនួន ដែលត្រូវបានលើកឡើង ហើយលោកសុំពេលវេលាដើម្បីធ្វើរឿងទាំងនោះ។
លោកថា៖ «រឿងមួយចំនួនដែលបងប្អូនមានបញ្ហា បង្ហាញតាមហ្វេសប៊ុក រដ្ឋបានស្តាប់ឮហើយរដ្ឋបានដាក់បទបញ្ជាឱ្យធ្វើហើយ សូមឱ្យពេលវេលាបន្តិច ឧទាហរណ៍ដូចជា ផលិតសាប៊ូ មិនចេញ ដោយសារស្នើសុំពីរបីហ្នឹង បានឱ្យគោលការណ៍ ដើម្បីកែសម្រួលហើយ រឿងនីតិវិធីរឿងស៊ីឌីស៊ីរឿងពង្រឹងគោលនយោបាយ។ ចុះពេលដែលប្រេងឡើងថ្លៃនេះ រដ្ឋជួយស្អី? យើងបានបង្ហាញហើយ យើងបានបញ្ចេញហើយ យើងនឹងបន្តតាមដានកិច្ចការងារនេះបន្តទៅទៀតដើម្បីជួយ»។
បន្ថែមពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ក៏ជំរុញឱ្យលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម គ្រួសារនិយមនៅតាមក្រសួង មន្ទីរ និងស្ថាប័នរដ្ឋនានា ថែមទាំងត្រូវលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ការសូកប៉ាន់លុយក្រោមតុផងដែរ។ លើសពីនេះ ស្ថាប័នតុលាការ គឺត្រូវតែកែទម្រង់ឱ្យឯករាជ្យពិតប្រាកដទើបអាចផ្តល់ទំនុកចិត្តដល់អ្នកវិនិយោគ។ មួយគ្នានេះ រដ្ឋាភិបាលក៏ត្រូវធ្វើការកែប្រែប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋ ឱ្យទៅតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ដូចមានចែកក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញផងដែរ ដើម្បីឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យអំណាចជៀសវាងការជិះសេះលែងដៃ ខណៈលោកហ៊ុន សែន បានដកចេញនូវប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ចាប់តាំងពីការប្រើដៃតុលាការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ កាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧មក។
លោកថា៖ «ហើយការកំណែទម្រង់តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ក៏ត្រូវធ្វើដែរ មានន័យថា ត្រូវងាកមកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ កាលណាអត់មានប្រជាធិបតេយ្យ អត់មានគណបក្សប្រឆាំងនៅក្នុងសភា គឺការដឹកនាំអត់មានតម្លាភាព អត់មានអភិបាលកិច្ចល្អ ដូច្នេះត្រូវពង្រឹងតម្លាភាព និងអភិបាលកិច្ចល្អ ក៏ជារឿងមួយសំខាន់ដែរ។ កាលណាអត់មានគណបក្សប្រឆាំង គឺជិះសេះលែងដៃ ដល់អ៊ីចឹងរដ្ឋាភិបាលហ្នឹង គឺដឹកនាំដោយការិយាធិបតេយ្យ និងអំពើពុករលួយ ដូច្នេះវាប៉ះពាល់ទៅដល់ការកំណែទម្រង់»។
សម្រាប់ លោកអ៊ុំ សំអាន ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ពិតជាមានឆន្ទៈចង់ធ្វើកំណែទម្រង់ គួរកាត់បន្ថយក្រសួង និងរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន ដែលបច្ចុប្បន្នមាន៣០ ឱ្យមកនៅត្រឹម១០ ខណៈប្រទេសជប៉ុន មានប្រជាជនដល់ ១២២លាននាក់ មានក្រសួងតែ១១ វៀតណាម មានប្រជាជន ១០១លាននាក់ មានក្រសួង១៤ ប៉ុន្តែកម្ពុជាមានប្រជាជនតែ ១៧លាននាក់ បែរជាមានក្រសួង និងរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានរហូតដល់៣០។ ចំណែករដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការដែលក្នុងមួយក្រសួង មានរហូតដល់ជិត ១០០នាក់ ឬជាង១០០នាក់ ក៏គួរកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៤នាក់ ក្នុងមួយក្រសួង ដូចរដ្ឋាភិបាលនៅក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣។ ចំណែកអនុប្រធាននាយកដ្ឋាន និងអនុប្រធានការិយាយល័យ រួមទាំងអគ្គនាយករងអគ្គស្នងការរង និងស្នងការរង ក៏គួរកាត់បន្ថយត្រឹម ២នាក់ផងដែរ៕
