អ្នកឃ្លាំមើល និយាយថា កម្ពុជាចាំបាច់នៅតែត្រូវប្តឹងថៃ ទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ និងត្រូវធ្វើទំនើបកម្មវិស័យការពារជាតិ បើទោះបីសភាប្រើភាសាបារាំងចេញសេចក្តីសម្រេច អំពាវនាវឱ្យថៃគោរពអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាយ៉ាងណាក្តី ខណៈសភាប្រើភាសាបារាំងគ្មានសិទ្ធិអំណាចចាប់បង្ខំថៃឱ្យត្រូវតែដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជានោះទេ។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ បានកើតឡើងបន្ទាប់ពីសភាប្រើភាសាបារាំង កាលពីថ្ងៃទី១១ខែកក្កដា បានចេញសេចក្តីសម្រេចមួយ ដោយអំពាវនាវឱ្យមានការគោរពអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា ក៏ដូចជាគោរពតាមការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះសន្តិភាពប្រកបដោយនិរន្តរភាព នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន និងជៀសវាងរាល់សកម្មភាពឯកតោភាគីណាមួយ ដែលអាចបង្កភាពតានតឹងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
ជាមួយគ្នានេះ ក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានការគោរពបទឈប់បាញ់ និងអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ដែលបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃនិងកម្ពុជា នៅទីក្រុងកូឡាឡំពួ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។ នេះបើយោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ចុះថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា។
បន្ថែមពីនេះ សភាប្រើភាសាបារាំង ក៏បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះការបន្តភាពតានតឹង និងសកម្មភាពនានា ដែលត្រូវបានរាយការណ៍នៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន ក្រោមការកាន់កាប់របស់ប្រទេសថៃ ជាអាទិ៍ការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល និងយោធា ការរៀបចំពិធីសាសនានៅក្នុងទីតាំងវប្បធម៌ និងសាសនា ក៏ដូចជាគំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងការបែងចែកដីធ្លីនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ។ សេចក្តីសម្រេចនេះ ក៏បានសម្តែងការសោកស្តាយយ៉ាងជ្រៀលជ្រៅ ចំពោះការរងទុក្ខវេទនារបស់ប្រជាជនស៊ីវិល ក៏ដូចជាការប៉ះពាល់ឬការបំផ្លិចបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដែលជាកេរមរតករួមរបស់មនុស្សជាតិ តាមរបៀបមួយដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ចក្ខុវិស័យនៃសន្តិភាពយូរអង្វែង និងការផ្សះផ្សាជាតិ។
បន្ថែមពីនេះ សភាប្រើភាសាបារាំង ក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានការបន្ធូរបន្ថយភាពតាមតឹង ការបន្តកិច្ចសន្ទនារវាងភាគីពាក់ព័ន្ធ និងការដកកងទ័ពប្រដាប់អាវុធទាំងអស់ជាបន្ទាន់ ចេញពីតំបន់ជម្លោះ និងគាំទ្រការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ក្នុងរយៈពេលខ្លីបំផុត តាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីទាំងអស់ ដែលបានបង្កើតឡើងជាពិសេសគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក(JBC) ក្នុងស្មារតីនៃកិច្ចសន្ទនា និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយបន្ថែមលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី១៣ខែកក្កដានេះ។
ប៉ុន្តែលោក ប៉ែន បូណា បានថ្លែងនៅក្នុងកម្មវិធីផ្សាយបន្តផ្ទាល់នៅថ្ងៃទី១៣ខែកក្កដានេះ ស្តីពី ការវិវត្តស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដោយបានលើកឡើងពីការសម្រេចរបស់សភាប្រើភាសាបារាំងនេះផងដែរ។
លោកថា៖ «សភាប្រើភាសាបារាំង គាំទ្រដល់ការធ្វើទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជានិងថៃ ឱ្យមានប្រក្រតីភាពឡើងវិញ ដោយផ្អែកលើការទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដីគ្នាទៅវិញទៅមក និងភាពមិនអាចរំលោភបាននៃព្រំដែន ព្រមទាំងការខណ្ឌសីមាព្រំដែន ស្របតាមលិខិតូបករណ៍គតិយុត្តអន្តរជាតិ»។
ការសម្រេចនេះ បន្ទាប់ពីសភាប្រើភាសាបារាំង បានធ្វើការពិចារណាទៅលើភាពតានតឹងដែលនៅតែបន្តកើតមាននៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលបានបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ជីវិតមនុស្សយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ការផ្លាស់ទីលំនៅយ៉ាងច្រើននៃប្រជាជនស៊ីវិល និងរបាយការណ៍អំពីការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា រួមទាំងការខូចខាតដល់ទីតាំងវប្បធម៌ និងសាសនា ដែលទីតាំងមួយចំនួន ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ព្រឹទ្ធសភា អនុប្រធានទី១ព្រឹទ្ធសភា លោក អ៊ុច បូររិទ្ធ ចាត់ទុកការអនុម័តនេះថា គឺជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីឆន្ទៈនៃសភាប្រើភាសាបារាំង ក្នុងការរួបរួមគ្នាយ៉ាងរឹងមាំជុំវិញគោលការណ៍ទាំងឡាយ ដែលជាមូលដ្ឋានគឹ្រះរបស់សភា។ លោកអះអាងថា ការគាំទ្ររបស់សភាប្រើភាសាបារាំង ជាសារផ្ញើជូនទៅសហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យឃើញពីសាមគ្គីភាព ភាពទទួលខុសត្រូវ និងការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក រវាងប្រទេសសមាជិកនៃអង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី ដើម្បីសន្តិភាពនិងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា បានថ្លែងនៅថ្ងៃទី១៣ខែកក្កដានេះថា សេចក្តីសម្រេចរបស់សភាប្រើភាសាបារាំង ដែលជំរុញឱ្យថៃគោរពដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា គឺបញ្ជាក់ថា ពួកគេបានតាមដាន និងបានដឹងឮអំពីបញ្ហារបស់កម្ពុជា និងខ្វល់ខ្វាយពីស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់ ខណៈពិភពលោកកំពុងអស្ថិរភាព និងបាត់បង់សណ្តាប់ធ្នាប់។
លោកថ្លែងថា តាមសេចក្តីសម្រេចរបស់សភាប្រើភាសាបារាំងនេះ គឺបានបញ្ជាក់ពីការមិនពេញចិត្តរបស់ពួកគេ ចំពោះការឈ្លានពានគ្នាទៅវិញទៅមក និងការមិនពេញចិត្តចំពោះប្រើប្រាស់កម្លាំងកងទ័ព ដើម្បីធ្វើការវាយប្រហារប្រទេសទន់ខ្សោយ។ នេះជាការបញ្ជាក់ពីជំហរនៃនយោបាយការទូតដែលមានច្បាប់អន្តរជាតិជាគោល ដើម្បីឱ្យប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលត្រូវគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងគោរពដែនអធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសជិតខាង ខណៈបារាំងជាប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលលើបញ្ហាវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដោយសារតែបារាំងធ្លាប់ជាប្រទេសអានានិគមន៍លើកម្ពុជា និងជាអ្នកធ្វើឯកសារ ព្រមទាំងគូសផែនទីកំណត់ព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
លោកថា៖ «ក្នុងរឿងនេះ ជាសញ្ញាវិជ្ជមានមួយ ដែលក្រុមប្រទេសប្រើភាសាបារាំង នាំគ្នាដាក់សម្ពាធថៃឱ្យគោរពដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ឱ្យគោរពបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា ឱ្យគោរពសន្ធិសញ្ញាកិច្ចព្រមព្រៀងពីអតីតកាល។ ឥទ្ធិពលក្នុងនយោបាយការទូត មិនអាចសង្កត់បានភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែវាគ្រាន់តែថា អាចជួយសម្រួលទៅដល់ស្ថានការណ៍ដែរ។ បើសិនជាបារាំងចេញមុខដោយផ្ទាល់តែម្តង ហើយមានសហរដ្ឋអាមេរិក មានមហាអំណាចដទៃទៀត ចេញមុខដោយផ្ទាល់ ហើយបើកការកោះប្រជុំអីជាផ្លូវការឧទាហរណ៍ដូចជាកោះប្រជុំកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស ឬក៏កោះប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិតែម្តង អាហ្នឹងវាមានឥទ្ធិពលជាង ក្រុមប្រទេសប្រើភាសាបារាំង»។
អ្នកឃ្លាំមើលដែលជាអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ ចាត់ទុកថា នេះជាសម្ពាធការទូតជាអន្តរជាតិមួយហើយប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាល លោកហ៊ុន ម៉ាណែត បន្តយុទ្ធនាការការទូតឱ្យបានកាន់តែខ្លាំងក្លាថែមទៀតនិងអំពាវនាវឱ្យបណ្តាប្រទេសដទៃទៀត រួមទាំងស្ថាប័នអន្តរជាតិ ជួយដាក់សម្ពាធលើថៃ នៅពេលនោះថៃអាចនឹងពិចារណា ហើយមិនអាចនៅតែគឃ្លើនសម្រុកចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា និងសាងសង់សំណង់រឹងលើទឹកដីកម្ពុជា ដូចពេលបច្ចុប្បន្ននេះទៀតទេ។
លោកបញ្ជាក់ថា បារាំងដែលជាអតីតប្រទេសអាណានិគមន៍លើកម្ពុជា គឺជាជំហរធំក្នុងការចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែទោះយ៉ាងណា កម្ពុជាខ្លួនឯងត្រូវខិតខំប្រឹងប្រែងឱ្យបានកាន់តែខ្លាំងក្លាថែមទៀត ក្នុងការកៀរគរឱ្យមានការដាក់សម្ពាធលើថៃឱ្យដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា និងថែមទាំងត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ បូករួមទាំងការធ្វើទំនើបកម្មវិស័យយោធា និងដាក់កម្លាំងទ័ពឱ្យការពារលើដីជាក់ស្តែងផងដែរ មិនមែនត្រូវបណ្តោយឱ្យថៃរុលចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាតាមចិត្តដូចបច្ចុប្បន្ននេះទេ។
លោកថា៖ «បារាំងបញ្ជាក់ពីតួនាទីរបស់គេ គេនៅតែទទួលខុសត្រូវចំពោះអតីតកាលរបស់គេដែលជាម្ចាស់អាណានិគមន៍លើប្រទេសយើង។ អាហ្នឹងមួយចំណែក មួយចំណែកទៀត បារាំងក៏ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវមួយផ្នែកដែរ ក្នុងនាមជាម្ចាស់ហត្ថលេខីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស បើសិនជាកម្ពុជាស្នើឱ្យមានកោះប្រជុំគេអាចពិនិត្យពិចារណាដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បារាំងក៏ជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ បើកម្ពុជាពឹងពាក់បារាំងធ្វើការជាមួយបារាំងជិតដិត បារាំងក៏ជួយសម្រួលច្រើននៅក្នុងរឿងហ្នឹង។ មួយវិញទៀត បើសិនជាកម្ពុជាប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ បារាំងក៏អាចជួយធ្វើសក្ខីកម្ម ឬជាសាក្សីក្នុងជម្លោះហ្នឹងបានដែរ ពីព្រោះគេជាម្ចាស់អាណានិគមន៍ជាម្ចាស់ផែនទី»។
ចំណែក លោកអ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ក៏បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៣ខែកក្កដានេះផងដែរថា ការអំពាវនាវរបស់សភាប្រើភាសាបារាំងនេះ គឺជារឿងល្អដែលជាជំនួយខាងផ្នែកការទូតសម្រាប់កម្ពុជា។ ក៏ប៉ុន្តែទោះយ៉ាងណា លោកថា ថៃនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ ខណៈដែលស្ថាប័នសភាប្រើភាសាបារាំងនេះ មិនមានអំណាច ឬក៏មធ្យោបាយ ចាប់បង្ខំថៃឱ្យដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា ឬក៏ឈប់ឈ្លានពានកម្ពុជានោះឡើយ។
លោកថា៖ «សភាប្រើភាសាបារាំងហ្នឹង គ្រាន់តែស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ ដូច្នេះមិនមានឥទ្ធិពលណាដាក់សម្ពាធលើថៃ ឬក៏បង្ខំឱ្យថៃត្រូវតែដកទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា ឬក៏ឱ្យថៃត្រូវតែចរចាជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីប្រគល់ទឹកដីឱ្យកម្ពុជាវិញ ខ្ញុំយល់ថា មិនអាចមានឥទ្ធិពលដល់ថ្នាក់ហ្នឹងនោះទេ លើកលែងតែកម្ពុជាត្រូវប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ICJ ប្តឹងថៃទៅកាន់សហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC អាហ្នឹងបានមានឥទ្ធិពលចាប់បង្ខំឱ្យថៃ ត្រូវតែគោរពតាមសាលក្រមអន្តរជាតិ ហើយត្រូវតែដកទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា»។
ទាក់ទងបញ្ហាព្រំដែននេះដែរ លោក Nicolas Forissier រដ្ឋមន្ត្រីប្រតិភូអមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអឺរ៉ុប និងការបរទេសបារាំង បានថ្លែងក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយ នៅរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១០ខែកក្កដាថា បារាំងមានជាឯកសារបណ្ណាសារដែលត្រៀមដាក់ជូនទៅកម្ពុជានិងថៃ ទាក់ទងនឹងគំនូសព្រំដែន ហើយប្រទេសបារាំង ប្តេជ្ញាចិត្ត និងនៅទីនេះ ដើម្បីជួយប្រទេសទាំងពីរ ក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះតាមបែបសន្តិភាពដោយការពិភាក្សាគ្នា។ លោកបន្ថែមថា បារាំងគាំទ្រកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ និងការពិភាក្សាតាមផ្លូវការទូត ប៉ុន្តែមិនមានបំណងចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងជម្លោះនេះដោយផ្ទាល់នោះទេ។
ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ថ្លែងថា វាជារឿងល្អ ក៏ប៉ុន្តែលោកថា បារាំងគ្មានតួនាទីក្នុងការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃ និងរវាងកម្ពុជានិងវៀតណាមនោះទេ។ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី លោកថា ប្រសិនបើមានសំណើរពីភាគីជម្លោះព្រំដែនទាំងពីរព្រមព្រៀងគ្នាស្នើទៅបារាំង បារាំងអាចនឹងជួយបាន។
លោកថា៖ «ភាគីទាំងពីរ ឧទាហរណ៍ថា ភាគីកម្ពុជានិងថៃ ស្នើទៅព្រមគ្នា អាហ្នឹងបានបារាំងគេអាចជួយបាន ឬក៏ភាគីកម្ពុជា វៀតណាម ស្នើទៅបាន បារាំងគេបញ្ជូនអ្នកជំនាញខាងផ្នែកផែនទី និងខាងផ្នែកព្រំដែនមកជួយវាស់វែង មកជួយទម្លាក់ពីផែនទីទៅលើដីជាក់ស្តែង ជួយដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ព្រោះកាលពីឆ្នាំ២០២៥ លោកហ៊ុន សែន បានស្នើទៅបារាំងឱ្យជួយដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយវៀតណាមដែលនៅសេសសល់។ ប៉ុន្តែបារាំងគេប្រាប់ថា បើចង់ឱ្យបារាំងជួយដោះស្រាយទាំងកម្ពុជានិងវៀតណាម ធ្វើលិខិតរួមគ្នាស្នើទៅបារាំង ទើបបារាំងជួយដោះស្រាយបាន ប៉ុន្តែកាលនោះ វៀតណាមបានបដិសេធអត់ព្រមធ្វើលិខិតជាមួយកម្ពុជា អ៊ីចឹងជាប់គាំង»។
បើតាម លោក អ៊ុំ សំអាន ចំណែកថៃក៏មិនយល់ព្រមធ្វើលិខិតរួមគ្នាជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីស្នើឱ្យបារាំងចូលមកដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនជាមួយកម្ពុជានោះដែរ ខណៈដែលបារាំងប្រើផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ ឯថៃប្រើផែនទី១លើ៥០ពាន់។
សូមបញ្ជាក់ថា បារាំង ជាអតីតមេអាណានិគមន៍លើទឹកដីកម្ពុជា ដែលបានកំណត់ព្រំដែនកម្ពុជា-សៀម។ អនុសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៤ សន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៧ និងផែនទីដែលបានរៀបចំឡើងនៅសម័យនោះ ត្រូវបានកម្ពុជាយកមកប្រើជាមូលដ្ឋាន ដើម្បីបញ្ជាក់ខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិ ក្នុងការកំណត់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាង៕
