មហាជន គណបក្សប្រឆាំង និងមន្ត្រីសង្គមស៊ីវិល មើលឃើញថា ការលើកលែងទោសឧក្រិដ្ឋជនគ្រឿងញៀនបញ្ជាក់ថា ច្បាប់ឱ្យតម្លៃឧក្រិដ្ឋជនជាងអ្នកជំរុញតម្លាភាពសង្គម។ ពួកគេរិះគន់ថា បើគ្មានការបកស្រាយច្បាស់លាស់ទេ នឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តលើប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ អសន្តិសុខជាតិ ហើយក្រុមឧក្រិដ្ឋជននឹងលែងញញើតច្បាប់នៅកម្ពុជា។
ការរិះគន់នេះបានផ្ទុះឡើង បន្ទាប់ពីមានការផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គមនូវព្រះរាជក្រឹត្យលើកលែងទោសឱ្យទណ្ឌិតជនជាតិបែលស្ស៊ិកម្នាក់ ឈ្មោះ TANGUY EDDIEJ TALLER ដែលត្រូវបានតុលាការកំពូលផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ពាក់ព័ន្ធជួញដូរគ្រឿងញៀនឆ្លងដែនកាលពីឆ្នាំ២០២៣។
មហាជន គណបក្សប្រឆាំង និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល មានមន្ទិលចំណាត់ការនេះ ដោយចាត់ទុកថា កំពុងដើរផ្ទុយពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ (Cambodian Democracy Organization) ប្រចាំនៅប្រទេសអូស្ត្រាលីលោក ស៊ឹង សែនករុណា មានមន្ទិលថា តើមានហេតុផលអ្វីនៅពីក្រោយ ក្នុងសំណុំរឿងនេះ រហូតដល់ថ្នាក់ដឹកនាំសម្រេចលើកលែងទោសដល់ទណ្ឌិតរូបនេះ ស្របពេលដែលសកម្មជននយោបាយ សកម្មជនសង្គម សកម្មជនបរិស្ថាន និងសកម្មជនដីធ្លីជាដើម ដែលបម្រើប្រយោជន៍ជាតិជំរុញឱ្យមានតម្លាភាពសង្គម បែរជាជាប់ពន្ធនាគារយ៉ាងអយុត្តិធម៌ដោយគ្មានការលើកលែងទោសទៅវិញ។
លោកស្នើឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំពិនិត្យឡើងវិញករណីនេះ ថាតើការលើកលែងទោសនេះ ត្រឹមត្រូវ ឬមានផលប្រយោជន៍ពាក់ព័ន្ធបញ្ហានេះផ្សេងៗ។
លោក ករុណា ថ្លែងថា៖ «ចម្លែកដែលមេដឹកនាំខ្មែរ មិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះខ្មែរឈាមជ័រខ្លួនឯង បែរជាទៅយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះជនបរទេសទៅវិញ វាជារឿងដែលធ្វើឱ្យមានការមន្ទិលសង្ស័យមែនទែនបញ្ហានេះ។ ឃើញពួកឧក្រិដ្ឋជនជួញដួរគ្រឿងញៀនទទួលទោសមួយជីវិតទៀត បែរជាលើកលែងទោសអស់មួយជីវិត វាជារឿងមួយអយុត្តិធម៌ សង្គមនេះនឹងអយុត្តិធម៌ថែមទៀត បើមើលមិនឃើញកំហុស»។
កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី លោក ហ៊ុន សែន បានចុះហត្ថលេខា បង្គាប់ឱ្យលើកលែងទោសបុរសជនជាតិ បែលស្ស៉ិក (Belgium )ម្នាក់ឈ្មោះ TANGUY EDDIEJ TALLER កើតឆ្នាំ១៩៨០ ដែលត្រូវបានតុលាការកំពូលកាត់ទោសឱ្យជាប់គុកមួយជីវិត កាលពីឆ្នាំ២០២៣ គិតមកទល់ម៉ោងនេះ ទណ្ឌិតរូបនេះ បានអនុវត្តទោសក្នុងពន្ធនាគារបានជាង ៣ ឆ្នាំ។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺជុំវិញរឿងនេះ ពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
កន្លងទៅ អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន សែន និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ព្រមទាំងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ តែងតែប្រកាសជាច្រើនលើក ក្នុងយុទ្ធនាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ ដោយអះអាងថា ទណ្ឌិតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសគ្រឿងញៀនមិនស្ថិតក្នុងបញ្ជីអាទិភាព សម្រាលទោស ឬលើកលែងទោសឡើយ ក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យជាតិធំៗ ក្នុងគោលបំណងពង្រឹងវិធានការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃគ្រឿងញៀន ដែលរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកជាហានិភ័យធំដល់សន្តិសុខជាតិ។
គណនីហ្វេសប៊ុកម្នាក់ឈ្មោះ សាមដូរ៉េន (Mr-Sam DoRan) បានសរសេរសារតាមខ្ទង់ខំមិន (comment) ថា លោករកហេតុផលល្អមិនឃើញសោះឡើយ ដែលត្រូវមកលើកលែងទោសឱ្យឧក្រិដ្ឋជនគ្រឿងញៀនបំផ្លាញជាតិ បំផ្លាញប្រជាជន? កូនខ្មែរបើមើលមិនឃើញពីអំពើអាក្រក់របស់អ្នកដឹកនាំ ហើយនាំគ្នាស្រោចស្រង់ប្រទេសទេ ជាតិសាសន៏ខ្មែរច្បាស់ជាពិបាកហើយ។
ជុំវិញរឿងនេះ តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា ទង្វើនេះ គឺជាការអនុវត្តច្បាប់ធូររលុង អាចពាក់ព័ន្ធនឹងមេដឹកនាំកម្ពុជាគប់គិតជាមួយក្រុមឧក្រិដ្ឋជន ធ្វើឱ្យរាលដាលគ្រឿងញៀនទូទាំងប្រទេស ពុំអាចបង្ក្រាបបាន ប៉ះពាល់សង្គមជាតិទាំងមូល។ លោកបារម្ភថា ការលើកលែងទោសនេះ ក្រុមឧក្រិដ្ឋជននឹងលែងញញើតច្បាប់ ហើយពួកគេអាចត្រឡប់ធ្វើសកម្មភាពជួញដូរគ្រឿងញៀនធំជាងមុន។
លោក អ៊ុំ សំអាន ថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា ដោយសារតែអំពើពុករលួយ បក្សពួកនិយម និងគ្រួសារនិយម ការកាន់អំណាចផ្តាច់ការ ទើបមានការលើកលែងទោសដល់ពួកឧក្រិដ្ឋជនគ្រឿងញៀន។ លោក ហ៊ុន សែន តែងតែលើកលែងទោសឱ្យតែពួកឧក្រិដ្ឋជន ដូចជា គិត ធាង ពាក់ព័ន្ធគ្រឿងញៀន, ឧកញ៉ា ថោង សារ៉ាត់ មេឃាតករ និងអតីតអភិបាលខេត្តតាកែវ លោក ឡាយ វណ្ណៈ ពួកឧក្រិដ្ឋជន និងគ្រឿងញៀន លោក ហ៊ុន សែន លើកលែងទោស ប៉ុន្តែអ្នកទោសមនសិការមិនដែលត្រូវបានលើកលែងទោសឡើយ»។
គណបក្សប្រឆាំង និងមន្ត្រីសង្គមស៊ីវិល សង្កេតឃើញថា បច្ចុប្បន្នយុវជនសេពគ្រឿងញៀន បានរាលដាលស្ទើរតែគ្រប់តំបន់ទូទាំងប្រទេស ចាប់តាំងពីទីក្រុងរហូតដល់ជនបទដាច់ស្រយាល។ រីឯអ្នក ជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារភាគច្រើន ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសគ្រឿងញៀន។
ពួកគេបន្ថែមថា បញ្ហានេះនឹងប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្តពលរដ្ឋខំធ្វើការងារសង្គម និងអាចបង្កើតជាគំរូមិនល្អបង្ហាញថា បទល្មើសធ្ងន់ធ្ងរគ្រឿងញៀនអាចដោះស្រាយបានក្នុងកម្រិតនយោបាយ បានដោយងាយ។
យោងតាមទិន្នន័យចុងក្រោយបង្អស់នៃសន្ទស្សន៍ការយល់ដឹងពីអំពើពុករលួយ ឆ្នាំ២០២៥ ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្លាក់មកដល់ចំណុចទាបបំផុតមិនធ្លាប់មាន ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ដោយទទួលបានពិន្ទុត្រឹមតែ ២០ លើ ១០០ ប៉ុណ្ណោះ។ តួលេខនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាលេខសម្រាប់វាស់វែងប្រព័ន្ធនីតិរដ្ឋធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាសញ្ញាអាសន្នដែលបង្ហាញថា បញ្ហាអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា លែងជាបញ្ហាបុគ្គលទៀតហើយ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាជំងឺជាប្រព័ន្ធដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅ តាមរយៈបណ្តាញបក្ខពួកនិយម។
ដោយឡែក ផ្អែកលើរបាយការណ៍វាយតម្លៃស្ថានភាពច្បាប់របស់គម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោក (World Justice Project) ប្រចាំឆ្នាំ២០២៥ និងឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍នីតិរដ្ឋទាបបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយសារតែគ្មានការបែងចែកអំណាចរវាងស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការ។
ទិដ្ឋភាពចុងក្រោយដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការធ្លាក់ចុះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គឺការក្តោបក្តាប់អំណាចផ្តាច់ការតាមរយៈការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការជាឧបករណ៍នយោបាយ។
តុលាការនៅកម្ពុជា ត្រូវបានគេមើលឃើញថា មិនមែនជាទីកន្លែងសម្រាប់ស្វែងរកយុត្តិធម៌សង្គមឡើយ ប៉ុន្តែជាយន្តការសម្រាប់អនុវត្តទណ្ឌកម្មផ្លូវច្បាប់ប្រឆាំងនឹងសកម្មជននយោបាយ សកម្មជនដីធ្លី សកម្មជនបរិស្ថាន និងអ្នកកាសែតឯករាជ្យ៕
