អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនមិនចំណុះរដ្ឋាភិបាល យល់ថា កម្ពុជាមិនត្រឹមតែមិនអាចទាមទារទឹកដីពីថៃមកវិញបាននោះទេ ថែមទាំងអាចបាត់បង់ទឹកដីកាន់តែច្រើនបន្ថែមទៀតទៅថៃ បើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែប្រកាន់ជំហររង់ចាំចរចាទ្វេភាគីទោះបីមានសង្ឃឹមត្រឹម១ភាគរយ ហើយមិនប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងមិនប្រើកម្លាំងការពារលើដីជាក់ស្តែង។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ កើតឡើងបន្ទាប់ពីក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនថ្នាក់យោធភូមិភាគកម្ពុជា-ថៃ (RBC) នៃយោធភូមិភាគទី៤កម្ពុជា និងកងទ័ពភូមិភាគទី២ថៃ បានជួបប្រជុំក្រៅផ្លូវការ កាលពីថ្ងៃទី១៥ខែកក្កដា នៅច្រកអន្តរជាតិជាំ-សាង៉ាំ ស្រុកអន្លង់វែង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។
នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនោះ ភាគីកម្ពុជា ដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ត្រី និត ណារ៉ុង ប្រធានក្រុមលេខាធិការ (RBC) កម្ពុជា បានទាមទារឱ្យភាគីថៃបញ្ឈប់ការឈូសឆាយធ្វើផ្លូវ ការពង្រីកភូមិសាស្ត្រ សកម្មភាពរាយបន្លាលួសនៅក្នុងតំបន់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា និងតំបន់ដែលមិនទាន់ដាច់ស្រេច ហើយសង្កត់ធ្ងន់ពីភាពចាំបាច់ក្នុងការចាប់ផ្តើមការងារវាស់វែងនិងខ័ណ្ឌសីមា នៃគណៈកម្មាការចម្រុះខ័ណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក (JBC) ឱ្យបានឆាប់បំផុត ស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់រវាងប្រទេសទាំងពីរ ដូចមានចែងក្នុងសេចក្តីប្រកាសរួម ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ នេះបើយោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំ។
ចំពោះហេតុការណ៍បាញ់ និងការបង្កផ្ទុះ ភាគីកម្ពុជាស្នើឲ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីកុំឱ្យមានការយល់ច្រឡំ និងដាក់ចេញវិធានការទប់ស្កាត់កុំឱ្យកើតមានបន្តទៀត ដើម្បីចៀសវាងការកើនឡើងនូវភាពតានតឹង។ ភាគីកម្ពុជា ក៏បានស្នើឱ្យភាគីថៃចូលរួមសហការ ក្នុងការអប់រំ និងរឹតបន្តឹងវិន័យដល់បណ្តាកងកម្លាំងជួរមុខរបស់ថៃ ក្នុងគោលបំណងទប់ស្កាត់កុំឱ្យមានសកម្មភាពណាមួយ ដែលអាចនាំទៅដល់ការបង្កហេតុ ដូចជា ការបាញ់បោះ ការរាយលួសបន្លា និងការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីមិនសមរម្យជាដើម។
យ៉ាងណាក្តី ខាងភូមិភាគទី២ថៃ ដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ត្រី កាំផាក់ណាក វាផាន់ស៊ុ ប្រធានក្រុមលេខាធិការ (RBC) ថៃក៏បានទាមទារឱ្យភាគីកម្ពុជាដកកងទ័ពចេញឱ្យឆ្ងាយពីបន្លាលួស និងទូរកុងតឺន័ររួមទាំងបន្ទាយកងទ័ពថៃ ដែលពួកគេបានដាក់ និងថែមទាំងទាមទារឱ្យកម្ពុជាចូលរួមជាមួយថៃបើកការស៊ើបអង្កេតការផ្ទុះអាវុធជាញឹកញាប់ នៅតាមតំបន់ព្រំដែនផងដែរ។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់កាសែតថៃមួយចំនួន។
សម្រាប់ លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា យល់ថា ការជួបពិភាក្សាគ្នារបស់មន្ត្រីថ្នាក់ក្រោមរវាងប្រទេសទាំងពីរ វាជាសញ្ញាវិជ្ជមានល្អ ដែលយ៉ាងហោចណាស់អាចចូលរួមកាត់បន្ថយអរិយភាព ឬក៏ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធបានខ្លះ រវាងកងទ័ពប្រទេសទាំងពីរ បើទោះបីជា RBC ត្រឹមតែជាគណៈកម្មការបច្ចេកទេស មិនមែនជាគណៈកម្ពុជានយោបាយក៏ដោយ។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី លោក ម៉ែន ណាត កត់សម្គាល់ថា កន្លងមក ភាគីកម្ពុជាតែងតែធ្វើទៅតាមការស្នើរបស់ថៃ មិនថាត្រឹមការស្នើរបស់ RBCនោះទេ គឺបើភាគីថៃស្នើឱ្យកម្ពុជាដកកងទ័ពចេញពីកន្លែងណាមួយ កម្ពុជាតែងតែដកចេញតាមសំណើររបស់ថៃ ដូចជានៅតំបន់មុំបីកាលពីពេលកន្លងមក ហើយក្រោយមកថៃបានចូលមកកាន់កាប់ទីនោះ។ ការដែលកម្ពុជាតែងតែដកកងទ័ពចេញពីដីខ្លួនឯងនេះ ត្រូវបានកម្ពុជាប្រើពាក្យសម្រាលថា ជាការកែសម្រួលកងទ័ព ដើម្បីកុំឱ្យអាមាស។
អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ បញ្ជាក់ថា កម្ពុជាតែងតែធ្វើតាមការស្នើរបស់ថៃ ប៉ុន្តែថៃមិនដែលស្តាប់កម្ពុជា ឬធ្វើតាមកម្ពុជានោះទេ បើទោះបីជាកម្ពុជាបានចេញកំណត់ទូត ឬក៏ចេញលិខិតតវ៉ាជិត១ពាន់លើកមកហើយយ៉ាងណាក្តី។
លោកថា៖«ដូចតំបន់ដទៃទៀតដែរ ជាតំបន់ដែលថៃឈ្លានពានឈរជើងហ្នឹង ពេលដែលជជែកគ្នាជាមួយថៃ គឺថៃប្រាប់ឱ្យកម្ពុជាដកថយ ជាទូទៅកម្ពុជាដកថយ ដូចជានៅតំបន់បឹងត្រកួន នៅតំបន់ជោគជ័យ នៅតំបន់ព្រៃចាន់ដូចគ្នាដែរ។ កន្លងទៅ ពលរដ្ឋចូលទៅធ្វើស្រែចម្ការក្នុងដីគាត់ ទាហានថៃគេចូលមកឃាត់។ មកឃាត់ទៅរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជំរុញឱ្យមានការប្រជុំRBCចឹងដែរ ប្រជុំហើយRBCសម្រេចផ្អាកឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរឈប់ឈូសឆាយដីស្រែរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក ខាងថៃគេយកត្រាក់ទ័រមកឈូសឆាយលើដីហ្នឹងយកទៅធ្វើស្រែចម្ការបាត់ទៅ។ អាហ្នឹងរឿងកើតឡើងកន្លងទៅ យើងដឹងទាំងអស់គ្នាមានវីដេអូភស្តុតាង»។
ចំណែក លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៦ខែកក្កដានេះថា បើទោះបីជាក្រុមRBC នៃយោធភូមិភាគទី៤កម្ពុជា និងកងទ័ពភូមិភាគទី២ថៃ បានជួបប្រជុំគ្នាក្រៅផ្លូវការណ៍ក៏ដោយ ក៏មិនទាន់អាចត្រួសត្រាយផ្លូវបើកឱ្យមានដំណើរការចរចារវាងប្រទេសទាំងពីរឡើងវិញនោះដែរ ដោយសារតែថៃគេយកលេសថា កម្ពុជាប្រើយន្តការផ្សះផ្សាដោយចាប់បង្ខំក្រោមUNCLOS។ ដូច្នេះបញ្ហានេះ ថៃប្រកាសថា បញ្ហាព្រំដែនគោកត្រូវទុកចោលមួយឡែកសិន ខណៈថៃកំពុងមមាញឹកដើម្បីកែប្រែដីខ្មែរ ដែលគេទើបដណ្តើមកាន់កាប់បានចំនួន៧៣ទីតាំង ឱ្យក្លាយទៅជាដីថៃ តាមរយៈការសាងសង់សំណង់រឹងផ្សេងៗ។
លោកថា៖«មួយទៀតថៃ បើចង់ចរចា គឺចរចាបានហើយ ព្រោះបង្កើតរដ្ឋាភិបាលយូរហើយ ប៉ុន្តែថៃបង្កើតលេសនេះលេសនោះ ដើម្បីធ្វើម៉េចអភិវឌ្ឍន៍ទឹកដីខ្មែរចំនួន៧៣ទីតាំង ដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រងឱ្យក្លាយទៅជាទឹកដីរបស់ថៃសិន ធ្វើឱ្យអង្ករក្លាយជាបាយសិន ទើបថៃគេព្រមចរចាជាមួយកម្ពុជា ហើយបង្ខំឱ្យកម្ពុជាទៅតាមការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រងទឹកដីខ្មែរតែម្តង»។
បើទោះបីជានៅពេលខាងមុខ ថៃអាចយល់ព្រមបើកការចរចាជាមួយកម្ពុជាឡើងវិញក្តី ក៏អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនពីបក្សប្រឆាំងរូបនេះ គ្មានជំនឿថា ថៃនឹងប្រគល់ទឹកដីខ្មែរដែលថៃទើបដណ្តើមកាន់កាប់ចំនួន៧៣ទីតាំងឱ្យកម្ពុជាវិញនោះទេ ដោយសារតែថៃគេអះអាងថា ទឹកដីទាំងនោះគឺជាទឹកដីរបស់គេ។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទង អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ និងលោកប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិបាយបន្ថែមលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី១៦ខែកក្កដានេះ។
យ៉ាងណាក្តី នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានមួយរបស់រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន កាលពីថ្ងៃទី១៦ខែមិថុនា បានឱ្យដឹងថា កន្លងមក JBCភាគីកម្ពុជា បានបញ្ជូនកំណត់ទូតជាច្រើនលើកទៅ JBCភាគីថៃដើម្បីស្នើរៀបចំកិច្ចប្រជុំពិសេសរបស់គណៈកម្មការ JBCកម្ពុជា ថៃ និងស្នើចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ(JSTs) ដើម្បីបន្តចុះអនុវត្តការងារលើដីជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែភាគីថៃបានឆ្លើយតបដោយស្នើលើកពេលជាបន្តបន្ទាប់ក្រោមហេតុផល ដូចជា បំពេញនីតិវិធីផ្ទៃក្នុង រង់ចាំការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ រង់ចាំការតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី រង់ចាំការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្មី រង់ចាំការអនុម័តដោយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃលើការតែងតាំងប្រធាន និងសមាសភាពថ្មីនៃគណៈកម្មការ JBCភាគីថៃជាដើម។
ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ បើទោះបីជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃថ្មី ត្រូវបានតែងតាំង ហើយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃថ្មី ត្រូវបានបង្កើតឡើង និងបានដំណើរការកិច្ចប្រជុំជាច្រើនលើកមកហើយក៏ដោយ ក៏រដ្ឋាភិបាលថៃនៅតែពុំទាន់តែងតាំងប្រធាន និងសមាសភាពថ្មីនៃគណៈកម្មការJBCរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការណ៍នៅឡើយ។
លោក ម៉ែន ណាត គ្មានជំនឿលើការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃនោះទេ និងបានជំរុញឱ្យកម្ពុជាដាច់ខាតមិនត្រូវដកថយចេញពីដីខ្លួនឯងទៀត ទៅតាមការទាមទាររបស់ថៃនោះឡើយ ខណៈដីដែលថៃកំពុងតែឈរជើងបច្ចុប្បន្នគឺជាដីខ្មែរ ដែលត្រូវប្រើគ្រប់វិធីសាស្ត្រឱ្យបានខ្លាំងក្លាបំផុត ធ្វើយ៉ាងណាត្រូវតែទាមទារឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញទៅវិញឱ្យបាន។
លោក ម៉ែន ណាត ថ្លែងថា៖«ហើយឥឡូវប្រជុំ RBC អ៊ីចឹងទៀត ហើយថៃគេឱ្យខ្មែរដកថយចេញពីតំបន់បន្លាលួសគេឱ្យបានឆ្ងាយហីខាងកម្ពុជាមិនទាន់ឆ្លើយអីទេ អ៊ីចឹងនៅក្នុងរឿងនេះ ចំពោះយោបល់ខ្ញុំបញ្ជាក់ឡើងវិញថា កម្ពុជាអត់ត្រូវដកថយទៅណាទៀតទេ ព្រោះដីទាំងអស់ដែលថៃឈរជើងគ្រប់គ្រង គឺជាដីខ្មែរហើយថៃឈ្លានពានចូលជ្រៅនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា រំលោភសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម១៩០៤-១៩០៧ និងផែនទីបារាំងដែលគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ ហើយគ្មានអីត្រូវដកថយទៀតទេ មានតែកម្ពុជាត្រូវរៀបចំឯកសារប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ដើម្បីទាមទារយុត្តិធម៌មកវិញដាក់សម្ពាធការទូតឱ្យបានខ្លាំងឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា»។
សម្រាប់ លោកម៉ែន ណាត និងលោកអ៊ុំ សំអាន មានការប្រាកដក្នុងចិត្តថា កម្ពុជានឹងមិនអាចទាមទារទឹកដីពីថៃមកវិញបានតាមរយៈការចរចាទ្វេភាគីនោះទេ ហើយប្រសិនបើមានសម្ពាធខ្លាំងក្លាពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ថៃអាចប្រគល់ទឹកដីឱ្យកម្ពុជាវិញខ្លះប៉ុន្តែមិនច្រើននោះទេ។
លោក ម៉ែន ណាត គូសបញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ីចឹងការចរចាទ្វេភាគីហ្នឹង វាប្រៀបបានទៅនឹងយើងទៅសុំទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនពីដៃចោរ ចោរឱ្យក៏យកទៅ ចោរមិនឱ្យក៏មិនដឹងធ្វើអីចោរដែរ ព្រោះថៃជាចោរប្លន់ត្រូវទទួលស្គាល់អ៊ីចឹង»។
ដើម្បីអាចទាមទារទឹកដីពីថៃមកវិញ និងដើម្បីអាចការពារទឹកដីកម្ពុជាឱ្យបានយូរអង្វែងតទៅថ្ងៃមុខ ទាំងលោកម៉ែន ណាត និងលោកអ៊ុំ សំអាន បានទាមទារយ៉ាងទទូចសូមឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងនោះត្រូវប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ICC តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ប្តឹងថៃទៅកាន់សហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ថែមទាំងត្រូវប្រើយន្តការការទូតឱ្យបានខ្លាំងក្លាបំផុត និងក៏ត្រូវប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួននៅលើដីជាក់ស្តែងផងដែរ៕
