ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិក គិតត្រឹមពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៦នេះ កំពុងឈានចូលដល់ចំណុចរបត់យុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ ក្រោមរដ្ឋបាលអាណត្តិទីពីររបស់ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ និងការតែងតាំងលោក គ្រីស្តូហ្វ័រ អេនឌឺសិន (Christopher Anderson) ជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតថ្មីប្រចាំទីក្រុងភ្នំពេញ។
យោងតាមខ្លឹមសារនៃសវនាការរបស់គណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងការបរទេសនៃព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ របៀបវារៈរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានផ្លាស់ប្តូរពីមនោគមវិជ្ជាប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស មកជាគោលនយោបាយជាក់ស្តែងនិយមវិញ។
យុទ្ធសាស្ត្រថ្មីនេះ ចងជាកញ្ចប់រវាងបញ្ហាសន្តិសុខជាតិ ឧស្សាហកម្មឆបោកអនឡាញ នីតិរដ្ឋ និងឥទ្ធិពលយោធាចិនចូលគ្នាតែមួយ ដែលបង្កជាសម្ពាធ និងលាតត្រដាងនូវភាពទន់ជ្រាយនៃប្រព័ន្ធដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក ហ៊ុន សែន។
ការដែល លោក គ្រីស្តូហ្វ័រ អេនឌឺសិន លើកយកបញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនធ្វើជាអាទិភាពកំពូល គឺជាការវាយចំចំណុចរសើបបំផុតរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
ផ្អែកលើទិន្នន័យនៃរបាយការណ៍បច្ចុប្បន្នភាពឆ្នាំ២០២៦ របស់ការិយាល័យគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ មជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញនៅកម្ពុជា បានវិវឌ្ឍន៍ខ្លួនទៅជាឧស្សាហកម្មខុសច្បាប់ឆ្លងដែនខ្នាតធំ ដែលបង្កការខូចខាតដល់ពលរដ្ឋសកលលោក រួមទាំងពលរដ្ឋអាមេរិកាំងរាប់លានដុល្លារ។
បញ្ហានេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបរាជ័យជាប្រព័ន្ធនៃនីតិរដ្ឋនៅកម្ពុជា ដោយសារយុទ្ធសាស្ត្រកន្លងមកគ្រាន់តែជាការបង្ក្រាបបង្គ្រប់កិច្ច ឬឆែកឆេរទីតាំងតូចតាចដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែខ្វះឆន្ទៈនយោបាយក្នុងការបោសសម្អាតមេខ្លោងពិតប្រាកដ។
ការខ្វះឆន្ទៈនេះ ក៏ដោយសារតែមេខ្លោងធំៗគឺជាជនជាតិចិនមានអំណាច និងឧកញ៉ាស្រុកខ្មែរដែលជាអ្នកផ្តល់ទុននយោបាយឱ្យបក្សកាន់អំណាច ហើយផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុស្រមោលទាំងនេះនឹងក្លាយជាដើមចមធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោក ត្រាំ ប្រើប្រាស់សម្ពាធផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងទណ្ឌកម្មហិរញ្ញវត្ថុចំៗលើបុគ្គលជាន់ខ្ពស់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ហេតុផលសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ និងការតម្រង់ទិសដៅខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់សកលថ្មី ក៏ជាកត្តាជំរុញឱ្យអាមេរិកផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថយ៉ាងខ្លាំងក្លាដែរ។
ក្រោមគោលនយោបាយដំឡើងពន្ធគយរបស់ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ ទៅលើទំនិញនាំចូលពីចិន ក្រុមហ៊ុនចិនមួយចំនួន បានប្រើប្រាស់កម្ពុជាធ្វើជាច្រកឆ្លងកាត់ស្រមោលដើម្បីបន្លំប្រភពដើមទំនិញ និងគេចពន្ធពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលករណីនេះត្រូវបានរកឃើញ និងបញ្ជាក់ជាផ្លូវការកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៩ ដោយអ្នកនាំពាក្យស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា។
ភ្នាក់ងារគយ និងការពារព្រំដែនអាមេរិក (CBP) បានផាកពិន័យក្រុមហ៊ុនមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសក្រុងព្រះសីហនុ ដែលបាននាំចូលផលិតផលគីមី (Glycine) និងគ្រឿងបង្គុំបំពង់ដែកពីចិន រួចមកប្តូរស្លាកសញ្ញាជាទំនិញ «ធ្វើនៅកម្ពុជា» (Made in Cambodia) ក្នុងគោលបំណងគេចពន្ធ
ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានរកឃើញថា ទំហំពាណិជ្ជកម្មកើនឡើងរវាងកម្ពុជា និងអាមេរិកកន្លងមក មិនមែនកើតចេញពីផលិតភាពពិតប្រាកដរបស់ខ្មែរទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែជាការលាងលិខិតស្នាមរបស់សហគ្រាសចិន។
ការណ៍នេះធ្វើឱ្យអាមេរិកលែងមើលរំលងភាពមិនស្មោះត្រង់ផ្នែកពាណិជ្ជកម្មនេះទៀតហើយ ដោយពួកគេត្រៀមប្រើប្រាស់វិធានការស៊ើបអង្កេតប្រឆាំងការគេចពន្ធ និងការរឹតបន្តឹងច្បាប់ដើមកំណើតទំនិញ ដែលនឹងក្លាយជាអាវុធសេដ្ឋកិច្ចដ៏មានឥទ្ធិពល អាចកាត់ផ្តាច់ប្រភពចំណូលដុល្លារផ្លូវការតែមួយគត់របស់កម្ពុជាភ្លាមៗ ប្រសិនបើរបបភ្នំពេញនៅតែបន្តដើរតួជាខ្នងបង្អែកសេដ្ឋកិច្ចឱ្យប៉េកាំង។
ទិដ្ឋភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏តានតឹងបំផុត គឺស្ថិតនៅលើទំនាក់ទំនងយោធាស្អិតល្មួតរវាងទីក្រុងភ្នំពេញ និងទីក្រុងប៉េកាំង ជាពិសេសនៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម។
ផ្អែកលើរូបភាពផ្កាយរណបពាណិជ្ជកម្ម និងការវិភាគរបស់គម្រោងគំនិតផ្តួចផ្តើមតម្លាភាពដែនសមុទ្រអាស៊ី (AMTI) នៃមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិ (CSIS) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន របាយការណ៍ដែលបានចេញផ្សាយជាផ្លូវការកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ បានលាតត្រដាងពីវត្តមាននាវាចម្បាំងចិននៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាមជាប្រចាំ ហើយស្ថាប័ននេះក៏បានបន្តធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពរូបភាពផ្កាយរណប និងការវិភាគរបស់ខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់មកទៀត។
វោហារសាស្ត្រការពារអធិបតេយ្យភាព និងការលើកឡើងពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់លោក ហ៊ុន សែន លែងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបោកប្រាស់ភ្នែកអាមេរិកទៀតហើយ ព្រោះសម្រាប់រដ្ឋបាលលោក ត្រាំ ការផ្តល់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រផ្តាច់មុខឱ្យកងទ័ពចិន គឺជាការគំរាមកំហែងដោយផ្ទាល់ដល់ស្ថិរភាពដែនសមុទ្រ និងតុល្យភាពអំណាចនៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក។
ក្រោមអាណត្តិលោក អេនឌឺសិន អាមេរិកនឹងវាស់វែងលើទង្វើជាក់ស្តែងជាជាងលេសដោះសារ ហើយប្រសិនបើរបបភ្នំពេញនៅតែបន្តយុទ្ធសាស្ត្រពឹងផ្អែកយោធាលើចិន ទំនាក់ទំនងសន្តិសុខរវាងវ៉ាស៊ីនតោន និងភ្នំពេញនឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់ រួមទាំងប្រឈមនឹងការដាក់កំហិតផ្នែកពាណិជ្ជកម្មកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
របត់គោលនយោបាយការបរទេសថ្មីរបស់អាមេរិក ក៏នឹងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ទិដ្ឋភាពនយោបាយក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា សម្រាប់ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ក្នុងឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រក្នុងឆ្នាំ២០២៨ ខាងមុខផងដែរ។
អាមេរិក នឹងមិនដើរតួជាអ្នកអង្វរករសុំឱ្យរបបភ្នំពេញបើកលំហសេរីភាព ឬអនុញ្ញាតឱ្យមានគណបក្សប្រឆាំងពិតប្រាកដដូចមុនឡើយ ព្រោះដឹងច្បាស់ថាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានឹងធ្វើគ្រប់យ៉ាងដើម្បីរក្សាអំណាចដាច់មុខ។
ផ្ទុយទៅវិញ អាមេរិកនឹងប្រើប្រាស់ព្រឹត្តិការណ៍បោះឆ្នោតទាំងពីរនេះ ធ្វើជាឧបករណ៍សាកល្បងខ្នាតធំ និងជាខ្នាតវាស់វែងភាពស្របច្បាប់។ ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតនៅតែបន្តប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទម្រង់បង្គ្រប់កិច្ច និងមានការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ អាមេរិកអាចនឹងប្រើប្រាស់លទ្ធផលនេះជាមូលដ្ឋានស្របច្បាប់ពេញលេញ ក្នុងការបដិសេធភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទាំងស្រុងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដែលអាចឈានទៅដល់ការលុបចោលប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធពាណិជ្ជកម្ម ឬការរឹតបន្តឹងហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ការផ្ទេរអំណាចពីលោក ហ៊ុន សែន ទៅលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាលពីឆ្នាំ២០២៣ មិនបាននាំមកនូវការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែវាបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់កាន់តែជ្រៅទៅក្នុងអន្ទាក់បំណុល និងការពឹងផ្អែកផ្នែកនយោបាយ-សេដ្ឋកិច្ចលើទីក្រុងប៉េកាំង។
នៅក្នុងបរិបទដែលលោក ត្រាំ កំពុងអនុវត្តនយោបាយដំឡើងពន្ធគយ និងប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលចិនទូទាំងសកលលោក យុទ្ធសាស្ត្រការបរទេសរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អាចនឹងដើរដល់ផ្លូវទាល់ច្រក។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ព្យាយាមទាក់ទាញការវិនិយោគទុនពីបស្ចិមប្រទេស ប៉ុន្តែលោកមិនមានអំណាច ឬឆន្ទៈគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការប៉ះពាល់ដល់ប្រភពចំណូលខុសច្បាប់របស់បក្សពួកខ្លួនឯង ឬការកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលយោធាចិននោះទេ ព្រោះអំណាចសម្រេចចិត្តចុងក្រោយនៅតែស្ថិតក្នុងដៃលោក ហ៊ុន សែន ដដែល។
ការណ៍ដែលលោក គ្រីស្តូហ្វ័រ អេនឌឺសិន ដាក់សម្ពាធចំគោលដៅសន្តិសុខ និងការអនុវត្តច្បាប់ គឺដូចជាការបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជ្រើសរើសផ្លូវដើរតែមួយគត់ បើចង់រក្សាទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយអាមេរិក ត្រូវហ៊ានកាត់សាច់ផ្តាច់ឈាម និងផលប្រយោជន៍ស្រមោលរបស់ខ្លួនឯង ប៉ុន្តែបើជ្រើសរើសការពារក្រុមឧក្រិដ្ឋជន និងរក្សាទ័ពចិន ត្រូវត្រៀមខ្លួនទទួលយកភាពឯកោផ្នែកនយោបាយ និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។
សរុបមក គោលនយោបាយការបរទេសរបស់អាមេរិកមកលើកម្ពុជា ក្រោមរដ្ឋបាលលោក ត្រាំ និងលោក អេនឌឺសិន នៅឆ្នាំ២០២៦នេះ មិនមែនជាការលេងល្បែងវោហារសាស្ត្រទៀតឡើយ ប៉ុន្តែជាការអនុវត្តកណ្តាប់ដៃដែកជាក់ស្តែងនិយម។
ភាពបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក និងការលាងលុយកខ្វក់ ការបណ្តោយឱ្យឥទ្ធិពលយោធាបរទេសរីកដុះដាល និងការបន្តធ្វើជាច្រកគេចពន្ធឱ្យចិន នឹងក្លាយជាកាតាលីកររុញច្រានឱ្យរបបដឹកនាំត្រកូលហ៊ុនប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិភាពស្របច្បាប់ដ៏ធំបំផុត ទាំងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងនៅក្នុងការបោះឆ្នោតខាងមុខ៕
ដោយ លោក សុក្រឹត ពុទ្ធិ
