អង្គការ-សមាគមជាតិ និងអន្តរជាតិចំនួន ១៦ ដែលធ្វើការលើវិស័យសារព័ត៌មាន និងសិទ្ធិមនុស្ស ស្នើលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ជួយអន្តរាគមន៍ស្នើសុំព្រះមហាក្សត្រ ព្រះរាជទានលើកលែងទោសអ្នកសារព័ត៌មានពីររូប គឺលោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ដែលត្រូវបានតុលាការផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារក្នុងម្នាក់ៗចំនួន ១៤ឆ្នាំ ដោយចោទពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងបង្ហោះរឿងថៃឈ្លានពានកម្ពុជា។
អ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីររូបនេះ ត្រូវបានសាលាដំបូងខេត្តសៀមរាប ផ្តន្ទាទោសកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ ១៤ឆ្នាំ ពីបទ «ផ្តល់ឱ្យរដ្ឋបរទេសនូវព័ត៌មានជាអាទិ៍ ដែលអាចធ្វើឱ្យអន្តរាយការការពារជាតិ»។ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ សាលាឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបង បានតម្កល់សាលក្រមសាលាដំបូងខេត្តសៀមរាប ហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ តុលាការកំពូលក៏បានសម្រេចតម្កល់សាលដីកាទុកជាបានការដដែល ។
លិខិតចំហររបស់តំណាងសមាគមសារព័ត៌មាន អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ និងអន្តរជាតិចំនួន ១៦ ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានលើកឡើងថា ពួកគេមានក្តីព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងចំពោះសេចក្តីសម្រេច នាពេលថ្មីៗនេះ របស់តុលាការទៅលើអ្នកសារព័ត៌មាន លោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារម្នាក់ៗរយៈពេល ១៤ឆ្នាំ ។
លិខិតចំហរ បន្តថា ការផ្តន្ទាទោសដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចំពោះអ្នកសារព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នឹងបង្កឱ្យមានក្តីកង្វល់យ៉ាងខ្លាំងអំពីសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងការប្រើប្រាស់ច្បាប់ស្តីពីសន្តិសុខជាតិមកលើអ្នកសារព័ត៌មាន។ ហើយករណីនេះ ក៏បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការអនុវត្តអនុសាសន៍ដែលខ្លួនបានទទួលយកក្នុងអំឡុងពេលនៃការត្រួតពិនិត្យជាសកលតាមកាលកំណត់(UPR) ជាពិសេសបញ្ហាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពបញ្ចេញមតិ។
អង្គការ-សមាគមទាំង១៦ បានគូសបញ្ជាក់ក្នុងលិខិតចំហរថា៖ «ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការលើកកម្ពស់សារព័ត៌មានសេរី និងឯករាជ្យ មានសារៈសំខាន់ណាស់ ជាពិសេសសម្រាប់ការកសាងទំនុកចិត្ត និងភាពជឿជាក់លើឆាកអន្តរជាតិ។ ទោះបីជាសន្តិសុខជាតិ គឺជាកង្វល់ដ៏ត្រឹមត្រូវសម្រាប់គ្រប់រដ្ឋទាំងអស់ក៏ដោយ ការដាក់កម្រិតលើសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងសកម្មភាពសារព័ត៌មានគួរតែមានភាពចាំបាច់ សមាមាត្រ និងស្របទៅនឹងកាតព្វកិច្ចសិទ្ធិមនុស្សរបស់កម្ពុជា ទាំងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងអន្តរជាតិ»។
ដោយយោងតាមមាត្រា២៧ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ចែងថា ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់មានព្រះរាជសិទ្ធិបន្ធូរបន្ថយទោស និងលើកលែងទោស។ មានតែនាយករដ្ឋមន្រ្តីម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលមានបុព្វសិទ្ធិ ស្នើព្រះមហាក្សត្រលើកលែងទោស ដោយយោងតាមមាត្រា៧៧ នៃច្បាប់ស្តីពី ពន្ធនាគារ។ការណ៍នេះ អង្គការ-សមាគមទាំងនោះ បានស្នើទៅលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ជួយអន្តរាគមន៍ស្នើសុំព្រះមហាក្សត្រ លើកលែងទោសដល់អ្នកសារព័ត៌មាន លោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ឱ្យមានសេរីភាពបានជួបជុំក្រុមគ្រួសារសាច់ញាតិ និងកូនតូចៗរបស់ពួកគាត់វិញ និងអាចឱ្យពួកគាត់ទាំងពីរបន្តការងារជាអ្នកសារព័ត៌មានបន្តទៀត។
អង្គការ-សមាគមជាតិ និងអន្តរជាតិ ដែលចេញលិខិតចំហរនោះ មានដូចជា ខេមបូចា អង្គការលីកាដូ មជ្ឈមណ្ឌកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ សហព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ សមាគមអ្នកសារព័ត៌មានទីម័រខាងកើត និងក្លឹបអ្នកសារព័ត៌មានបរទេសប្រចាំនៅកម្ពុជាជាដើម។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា កម្ពុជា ជាភាគីមួយដែលបានផ្តល់សញ្ចាប័នលើបទដ្ឋានអន្តរជាតិច្រើនជាងគេនៅក្នុងអាស៊ាន ក្នុងនោះមានបទដ្ឋានអន្តរជាតិធំមួយដែរ គឺកត្តិការសញ្ញាស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ សិទ្ធិនយោបាយ ដែលមានចែងពីសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពបញ្ចេញមតិជាដើម។ ដូច្នេះនៅពេលដែលមានការចោទប្រកាន់បទឧក្រិដ្ឋ ឬបទមជ្ឈឹមទៅលើអ្នកសារព័ត៌មាន ដែលបំពេញវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន ដោយមិនប្រើប្រាស់ច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មាន នឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់លំហរសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពបញ្ចេញមតិ។
លោកថា៖ «ចឹងករណីលោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា នេះ គឺសាលដីកាស្ថាពរទៅហើយ ចឹងអ្វីដែលអាចនឹងលោកមានជម្រើសមួយទៀតហ្នឹង គឺការស្នើសុំលើកលែងទោស ហើយការស្នើសុំលើកលែងទោសដែលដាក់ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ គឺធ្វើឡើងតាមប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល[…] ចឹងហើយបានជាអង្គការសារព័ត៌មាន ក៏ដូចជា អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ និងអន្តរជាតិហ្នឹង គឺធ្វើជាលិខិតចំហរ ដើម្បីទទូចស្នើសុំសម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដើម្បីជួយសុំលើកលែងទោសទៅលើ លោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា»។
លោក ផន សុភាព អ្នកសារព័ត៌មានបាត់ដំបងប៉ុស្តិ៍ និងលោក ភាព ភារ៉ា អ្នកសារព័ត៌មាន TSP68 TV Online ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅទីតាំងផ្សេងគ្នា កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោយត្រឡប់ពីធ្វើបទយកការណ៍ពីបញ្ហាព្រំដែនវិញ។ មុនការចាប់ខ្លួន អ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីរនេះ ត្រូវបានគេឃើញថតជាប់ជាមួយនឹងទាហានកម្ពុជានៅពីមុខប្រាសាទតាក្របី និងមានជាប់រូបគ្រាប់មីននៅខាងក្រោយ ហើយរូបភាពនោះ ត្រូវបានថតក្រោយពីបទឈប់បាញ់ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ រូបភាពទាំងនោះ ត្រូវបានគេយកបង្ហោះចែកចាយឡើងវិញ ដោយសារព័ត៌មានថៃ ដោយមានរូបភាពមីន នៅផ្ទៃខាងក្រោយដែលមិនបញ្ជាក់ទីតាំង។
យ៉ាងណា នៅក្នុងអំឡុងពេលសវនាការនៅសាលាឧទ្ធរណ៍នៅខេត្តបាត់ដំបង កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ អ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីរ បានឆ្លើយបំភ្លឺថា មុននឹងថតរូប ពួកគេបានសុំការអនុញ្ញាតពីកងទ័ពដែលឈរជើងនៅទីនោះ និងបានបង្ហាញបណ្ណសារព័ត៌មានចេញដោយក្រសួងព័ត៌មាន ដល់ទាហានផងដែរ។ ក្រោយមកពួកគេបានបង្ហោះរូបភាពដែលមានជាប់គ្រាប់មីននៅផ្ទៃខាងក្រោយ នៅលើបណ្តាញសង្គម ដែលរូបភាពនេះ ត្រូវបានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃ យកទៅចុះផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ។
ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីរ បានអះអាងប្រាប់តុលាការថា ពួកគេមិនមានចេតនាផ្តល់ព័ត៌មានឱ្យបរទេសឡើយ និងបានស្នើសុំឱ្យតុលាការទម្លាក់ចោលបទចោទប្រកាន់នេះ។
នាយិកាមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (ហៅកាត់ថា CCIM) អ្នកស្រី ឆន សុគន្ធា បានលើកឡើងថា តាមការកត់ត្រារបស់ CCIM រយៈពេល ៦ខែដើមឆ្នាំនេះ មានអ្នកសារព័ត៌មានអាជីព និងពលរដ្ឋអ្នកសារព័ត៌មាន ដែលរងនូវការយាយី និងការគំរាមកំហែង ចំនួន ២៥ករណី ក្នុងនោះមាន ៦ករណី ដែលចោទប្រកាន់តាមផ្លូវច្បាប់ និងតុលាការ ខណៈភាគច្រើនពួកគាត់រាយការណ៍ករណីព្រំដែន និងឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ។
អ្នកស្រីយល់ថា ប្រសិនបើអ្នកសារព័ត៌មានដែលហ៊ានរាយការណ៍ព័ត៌មានបែបរសើប ត្រូវទទួលនូវការចោទប្រកាន់ ឬការគំរាមកំហែងតាមផ្លូវតុលាការកាន់តែច្រើន វាធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន ហើយប្រជាពលរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល នឹងខ្វះព័ត៌មានពិត។
ការណ៍នេះ អ្នកស្រីបានស្នើដល់រដ្ឋាភិបាល បើកលំហសេរីភាពសារព័ត៌មានដល់អ្នកសារព័ត៌មានទាំងអស់អនុវត្តសកម្មភាពការងាររបស់ខ្លួនដោយសេរី មិនមានការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពួកគាត់ទាំងខាងផ្លូវតុលាការ និងការរឹតត្បិតក្នុងការចុះយកព័ត៌មានមាន បង្កភាពងាយស្រួលក្នុងការសម្ភាសន៍ប្រភព ជាពិសេសពិនិត្យមើល និងធ្វើវិសោធន៍កម្មច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មានឲ្យបានឆាប់រហ័ស។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា បានទេនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ។
ចំណែក អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន គាំទ្រការស្នើរបស់សង្គមស៊ីវិល ប៉ុន្តែលោកហាក់មិនមានសង្ឃឹមនោះទេ ដោយសារតែទាំងលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត តែងតែធ្វើទុក្ខបុកម្នេញទៅលើអ្នកសារព័ត៌មាន ទាំងដែលខ្លួនមិនអាចការពារទឹកដីពីការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសជិតខាងបាន។
លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា ជារឿងល្អហើយ ក៏ប៉ុន្តែខ្ញុំយល់ថា ដូចជាមិនមានប្រសិទ្ធភាពនោះទេ ដោយសារតែលោក ហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត តែងតែធ្វើទុក្ខបុកម្នេញចំពោះអ្នកសារព័ត៌មានចឹងឯង ខ្លួនឯងធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីរហូតដល់ ៧៣ទីតាំងអត់មានកំហុស បែរជាអ្នកកាសែតគ្រាន់តែថតវីដេអូនៅប្រាសាទតាក្របីហ្នឹង បែរជាតុលាការតេឡេហ្នឹង កាត់ទោសឱ្យជាប់គុករហូតដល់ ១៤ឆ្នាំ»។
ស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា នាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បានបន្តធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ខណៈរដ្ឋាភិបាលបានបិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ និងការយាយីផ្សេងៗទៅលើអ្នកសារព័ត៌មានជាដើម។ តាមការវាយតម្លៃរបស់អង្គការអ្នកសារព័ត៌មានគ្មានព្រំដែន សេរីភាពសារព័ត៌មាននៅក្នុងកម្ពុជា គឺស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពអាក្រក់ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយបានធ្លាក់ចុះចំណាត់ថ្នាក់រហូតដល់១០លេខ គឺនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ កម្ពុជាទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ១៥១ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥បានធ្លាក់ដល់១៦១ នៅក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសចំនួន១៨០នៅលើពិភពលោក។
ជាមួយគ្នានេះ សហភាពសហព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី១៩ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយ ដោយកត់សម្គាល់ជាមួយនឹងក្តីកង្វល់ថា អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវបានកោះហៅ ឃាត់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនបានកើតមានឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ ការកោះហៅ ការឃាត់ខ្លួន ការឃុំខ្លួនអ្នកសារព័ត៌មានបែបនេះ បានបង្កើតជារូបភាពអវិជ្ជមាន ធ្វើឱ្យបរទេសចាប់យកជាមូលដ្ឋាន ធ្វើជារបាយការណ៍ និងវាយតម្លៃចោទប្រកាន់មកលើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា បានបំភិតបំភ័យ បំបាក់ស្មារតី និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ។ បើតាមសហភាពសហព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា កម្មវិបាកនៃទង្វើទាំងនេះនឹងជះត្រឡប់មកវិញ ដែលមិនគួរមើលរំលង គឺជាការធ្វើឱ្យរិករិលជំនឿលើការអនុវត្តច្បាប់ និងដាក់បន្ទុកបង្កការលំបាកដល់រដ្ឋាភិបាល ចំពោះសាធារណៈមតិទាំងក្នុងប្រទេស និងមុខមាត់កម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ៕
