អ្នកតាមដាន លើកឡើងថា ការដំឡើងពន្ធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ១០% បន្ថែមលើទំនិញនាំចូលពីកម្ពុជា ដោយសារភាពឆកល្វែងរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលមិនអើពើទប់ស្កាត់ពលកម្មដោយបង្ខំ ក្នុងវិស័យកាត់ដេរ នឹងធ្វើឱ្យទំនិញនាំចេញសំខាន់ៗ ដូចជា សម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងផលិតផលធ្វើដំណើររបស់កម្ពុជា មានតម្លៃថ្លៃជាងមុននៅលើទីផ្សារអាមេរិក។ កត្តានេះនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាកាត់បន្ថយភាពប្រកួតប្រជែងជាមួយប្រទេសក្នុងតំបន់។
សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់សេតវិមាន កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា បញ្ជាក់ថា វិធានការដាក់ពន្ធបន្ថែម ១០% របស់អាមេរិកលើទំនិញកម្ពុជា ធ្វើឡើងដោយយោងមាត្រា ៣០១ នៃច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៧៤។ ការបន្ថែមពន្ធនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតំណាងពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក (USTR) បើកការស៊ើបអង្កេតលើប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៦០ កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តបម្រាមលើទំនិញនាំចូលអាមេរិក ដែលផលិតដោយពលកម្មដោយបង្ខំ ហើយកម្ពុជាក៏ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមប្រទេសនោះដែរ ទោះកម្ពុជាបានព្រមព្រៀងនឹងការហាមឃាត់ តែការអនុវត្តនៅពុំទាន់មានប្រសិទ្ធភាព។
យ៉ាងណាក៏ដោយ អាមេរិកនៅបន្តអនុគ្រោះដល់ផលិតផលវាយនភណ្ឌ និងសម្លៀកបំពាក់មួយចំនួន ដែលប្រើវត្ថុធាតុដើមពីអាមេរិក សម្រាប់កូតាពន្ធរយៈពេល ៣ឆ្នាំ ដល់កម្ពុជា។ ចំណែកប្រព័ន្ធពន្ធគយថ្មីនេះ ត្រូវបានបែងចែកជាពីររចនាសម្ព័ន្ធ។ ទី១ អត្រាពន្ធ ១០% សម្រាប់ប្រទេសដែលមានកិច្ចព្រមព្រៀង ឬមានបម្រាមស្រាប់តែអនុវត្តមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាព ដូចជា កម្ពុជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ជាដើម។ ទី២ គឺអត្រាពន្ធ ១២.៥% សម្រាប់ប្រទេសទាំងឡាយណា ដែលមិនបានដាក់ចេញបម្រាមហាមឃាត់ទំនិញពលកម្មបង្ខំទាល់តែសោះ ដូចជា ថៃ វៀតណាម ហ្វីលីពីន និងសិង្ហបុរី។
ចំណាត់ការដ៏ម៉ឺងម៉ាត់នេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរបស់រដ្ឋបាលអាមេរិក ក្នុងការលុបបំបាត់ពលកម្មបង្ខំចេញពីខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់សកលទាំងស្រុង និងការពារសិទ្ធិ ក៏ដូចជាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្មករអាមេរិក។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្ញើសារយ៉ាងច្បាស់ ទៅកាន់ដៃគូពាណិជ្ជកម្មទាំងអស់ ឱ្យខិតខំពង្រឹងយន្តការច្បាប់ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ដើម្បីធានាថា គ្មានទំនិញដែលកើតចេញពីការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្ស ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យជួញដូរលើទីផ្សារអាមេរិកឡើយ។
ចំណែកទំនិញនាំចេញពីកម្ពុជាទៅកាន់ទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងវិធានការដំឡើងពន្ធគយបន្ថែម (Ad Valorem Tariff) មានន័យថា កម្ពុជាត្រូវរ៉ាប់រងអត្រាពន្ធបន្ថែមដល់ ១២.៥% បើកម្ពុជាមិនអនុវត្តមានប្រសិទ្ធភាពលើពលកម្មដោយបង្ខំទេ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការមជ្ឈមណ្ឌលសម្ព័ន្ធភាពការងារ និងសិទ្ធិមនុស្ស ហៅកាត់ថា សង់ត្រាល់ (CENTRAL) លោក មឿន តុលា សម្ដែងក្ដីព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងលើពន្ធបន្ថែម ១០% របស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទំនិញកម្ពុជា។ លោកក្រើនរំលឹកថា រដ្ឋាភិបាលមិនគួរមើលស្រាលចំពោះបញ្ហាពលកម្មដោយបង្ខំ ដែលអាចប៉ះពាល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងភាពប្រកួតប្រជែងរបស់កម្ពុជានៅទីផ្សារអន្តរជាតិ ខណៈកម្ពុជាកំពុងប្រឈមថ្លៃដើមផលិតកម្មខ្ពស់ ដូចជា ថ្លៃអគ្គិសនី ទឹក ដឹកជញ្ជូន និងបញ្ហាអំពើពុករលួយស្រាប់ទៅហើយ។ លោកអះអាងថា ពន្ធថ្មីនេះ អាចធ្វើឱ្យផលិតផលកម្ពុជាកាន់តែពិបាកប្រកួតប្រជែងនៅទីផ្សារអាមេរិក ដូច្នេះលោកជំរុញឱ្យកម្ពុជាត្រូវពង្រឹងការគោរពសិទ្ធិការងារ លុបបំបាត់ពលកម្មដោយបង្ខំ និងកែលម្អបរិយាកាសធុរកិច្ច ដើម្បីការពារភាពប្រកួតប្រជែងរបស់ខ្លួន។
លោក មឿន តុលា ថ្លែងថា៖ «អញ្ចឹងទណ្ឌកម្មចំនួនដំឡើងពន្ធ ១០ភាគរយនេះ ខ្ញុំគិតថាវាអត់ទាន់ចប់ទេ បើសិនជាវាអាចនឹងមានការថែមទៀត ប្រសិនបើកម្ពុជាយើងអត់ដោះស្រាយរឿងហ្នឹង។ អញ្ចឹងខ្ញុំគិតថាគួរតែពិចារណា ហើយយើងគួរតែធ្វើឱ្យមានលក្ខណៈប្រសើរឡើង ហើយកុំឱ្យមានពលកម្មដោយបង្ខំតទៅទៀតណា បើមិនអញ្ចឹងទេយើងភាពប្រកួតប្រជែងនៃប្រទេសយើងវាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ លោក ស៊ុន មេសា ជុំវិញបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា។
ប៉ុន្តែ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម លោកស្រី ចម និម្មល ប្រាប់កាសែតអាមេរិកដ៏ល្បីល្បាញឈ្មោះ ប្លូមប៊ឺក (Bloomberg) នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ថា កម្ពុជាបានចាត់វិធានការបន្ថែមជាមួយក្រសួងចំនួន៣ ដើម្បីពង្រឹងការទប់ស្កាត់ពលកម្មដោយបង្ខំ ខណៈកំពុងបន្តចរចាជាមួយអាមេរិកលើប្រព័ន្ធកូតា និងការសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម។ លោកស្រីលើកឡើងថា ប្រព័ន្ធកូតាដែលអាចអនុញ្ញាតឱ្យកម្ពុជានាំចូលវត្ថុធាតុដើមពីអាមេរិក យកមកកែច្នៃ និងនាំចេញត្រឡប់ទៅអាមេរិកដោយមិនជាប់កូតា និងពន្ធ អាចជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងរក្សាភាពប្រកួតប្រជែងរបស់កម្ពុជា។
រដ្ឋមន្ត្រីស្ត្រីរូបនេះ បន្តថា កម្ពុជាក៏កំពុងពិភាក្សាជាមួយអាមេរិក អំពីការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធគយ ការទំនាក់ទំនងអេឡិចត្រូនិក ស្តង់ដារ និងអាជ្ញាបណ្ណ ដើម្បីសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម ខណៈត្រៀមខ្លួនចាកចេញពីស្ថានភាពប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុត LDC នៅឆ្នាំ២០២៩។ ចំពោះការរក្សាតុល្យភាពរវាងចិន និងអាមេរិក លោកស្រីអះអាងថា ផលប្រយោជន៍របស់ប្រទេសទាំងពីរ មិនចាំបាច់ប៉ះទង្គិចគ្នាទេ ព្រោះកម្ពុជាអាចដើរតួនាទីជាវេទិកាផលិតកម្ម និងកែច្នៃ ដែលភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់ភាគីទាំងពីរ។
ជុំវិញករណីនេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា យល់ឃើញថា ពន្ធបន្ថែម ១០% របស់អាមេរិកលើទំនិញកម្ពុជា អាចក្លាយជាបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែមមួយទៀត សម្រាប់កម្ពុជាដែលកំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ជម្លោះព្រំដែន និងការធ្លាក់ចុះនៃចំណូលពលរដ្ឋ។ លោកជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលពង្រឹងការដោះស្រាយបញ្ហាអំពើពុករលួយ បើកលំហសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំងចាត់វិធានការឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពលើបញ្ហាឆបោកតាមអនឡាញ ដើម្បីស្តារកេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជា និងរក្សាទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក។
លោក ប៉ោ មករា ថ្លែងថា៖ «អ្វីដែលជាដំណោះស្រាយ ខ្ញុំមើលឃើញទិដ្ឋភាពជាក់ស្ដែងនេះ កម្ពុជា ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ហ្នឹង គួរណាតែបើកលំហលទ្ធិសេរីភាព ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការបញ្ចេញមតិ លំហសិទ្ធិមនុស្ស ក្នុងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យណា ដើម្បីឆ្លើយតបទៅសហគមន៍អន្តរជាតិ ក៏ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលតែងតែរិះគន់ ដែលតែងតែបារម្ភពាក់ព័ន្ធទៅនឹងលំហលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ក៏ដូចជាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាហ្នឹងផ្ទាល់»។
ជុំវិញករណីនេះដែរ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅតំបន់អាស៊ីបាស៊ីហ្វិក លោក សេង វណ្ណលី ចាត់ទុកការដាក់ពន្ធគយបន្ថែម ១០% របស់អាមេរិក គឺជាសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ភាពប្រកួតប្រជែងនៃផលិតផលកម្ពុជា ជាពិសេសសម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងផលិតផលធ្វើដំណើរ។
លោកព្រមានថា ពន្ធថ្មីនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ការនាំចេញ ទំនុកចិត្តវិនិយោគិន និងការងាររបស់កម្មកររាប់សែននាក់ ខណៈរោងចក្រមួយចំនួន អាចបង្ខំចិត្តកាត់បន្ថយផលិតកម្ម បុគ្គលិក ឬឈានដល់ការបិទទ្វារ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមិនចាត់វិធានការទាន់ពេល។ សម្រាប់អ្នកវិភាគរូបនេះ យល់ឃើញថា ដើម្បីទប់ស្កាត់ផលប៉ះពាល់ គឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវចាត់វិធានការបន្ទាន់ ដោយសហការជាមួយវិស័យឯកជន និងរោងចក្រ កាត់បន្ថយថ្លៃដើមធ្វើអាជីវកម្ម និងសម្រួលនីតិវិធីរដ្ឋបាល ជាពិសេស កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ការងារឱ្យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ និងលុបបំបាត់ពលកម្មដោយបង្ខំ ក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ ដើម្បីស្ដារទំនុកចិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ការពារទីផ្សារនាំចេញ និងរក្សាការងាររបស់កម្មករកម្ពុជា។
លោក សេង វណ្ណលី ថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា បញ្ហានេះនឹងប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ចំណូលនៃការនាំចេញ និងអាចចាត់ឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ទំនុកចិត្តរបស់ វិនិយោគិនបរទេស ដែលកំពុងសម្លឹងមើលកម្ពុជាជាគោលដៅផលិតកម្ម បើសិនជាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនប្រញាប់ប្រញាល់ដោះស្រាយ និងកែសម្រួលក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ឱ្យបានទាន់ពេលវេលាទេ»។
មិនខុសពីមន្ត្រីសិទ្ធិការងារ មន្ត្រីបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកឃ្លាំមើលនោះទេ មន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិលផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស ដែលជានាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត ក៏សម្ដែងការសោកស្តាយចំពោះការដាក់ពន្ធបន្ថែម ១០% របស់អាមេរិកលើកម្ពុជាផងដែរ។ លើសពីនេះ លោកជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មើលលើសពីបញ្ហាពន្ធ ហើយចាត់វិធានការជាក់ស្តែង ដើម្បីពង្រឹងការគោរពសិទ្ធិការងារ សិទ្ធិសហជីព និងសិទ្ធិកម្មករ ព្រមទាំងលុបបំបាត់គ្រប់ទម្រង់នៃពលកម្មដោយបង្ខំ និងពលកម្មកុមារ ឱ្យស្របតាមច្បាប់ការងារ និងស្តង់ដារអន្តរជាតិ ជាពិសេសអនុសញ្ញារបស់អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ ហៅកាត់ថា អាយឡូ (ILO) ឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន៕
