សារនយោបាយរបស់លោក ហ៊ុន សែន ដែលបានគូសបញ្ជាក់ជាសាធារណៈជាម្តងហើយម្តងទៀតថា មានតែត្រកូល ហ៊ុន ឬក្រុមឥស្សរជននៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះដែលមានសិទ្ធិ និងសមត្ថភាពក្នុងការកាន់កាប់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី បង្ហាញឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់ពីទិដ្ឋភាពច្បាប់ គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងផលប៉ះពាល់ផ្នែកសង្គម-នយោបាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។
សារនេះ មិនត្រឹមតែជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពនយោបាយជាក់ស្តែងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាសញ្ញាណបញ្ជាក់អំពីទិសដៅនៃការវិវត្តសង្គម ដែលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់គ្រឹះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការអភិវឌ្ឍជាតិយូរអង្វែង។
ការប្រកាសជាសាធារណៈថា មានតែត្រកូលហ៊ុន ឬបក្សពួកខ្លួនប៉ុណ្ណោះដែលមានសិទ្ធិដឹកនាំប្រទេស គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលបានចែងយ៉ាងច្បាស់អំពីរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស និងសមភាពឱកាសរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបក្នុងការចូលរួមកិច្ចការនយោបាយ។
ការទាញយកស្ថាប័នរដ្ឋដែលជាសម្បត្តិសាធារណៈ មកធ្វើជាឧបករណ៍បម្រើផលប្រយោជន៍ក្រុមគ្រួសារ និងបណ្តាញបក្សពួក បានប្រែក្លាយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋពីរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឱ្យទៅជារចនាសម្ព័ន្ធអំណាចបែបគ្រួសារនិយម ដែលអំណាចត្រូវបានផ្ទេរតាមរយៈខ្សែស្រឡាយ និងទំនាក់ទំនងបុគ្គល ជាជាងការប្រកួតប្រជែងសមត្ថភាព ឬឆន្ទៈរាស្ត្រតាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌។
ទន្ទឹមនឹងនេះ សារនយោបាយបែបនេះ បានបំផ្លាញអត្ថន័យនៃការបោះឆ្នោត និងជំនឿទុកចិត្តលើស្ថាប័នជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅពេលដែលលទ្ធផលនយោបាយ និងអ្នកដឹកនាំត្រូវបានកំណត់ទុករួចជាស្រេច ការបោះឆ្នោតជារៀងរាល់ ៥ឆ្នាំម្តង បានប្រែជានីតិវិធីលម្អមុខមាត់ផ្នែកការទូតប៉ុណ្ណោះ។
តថភាពនេះ ធ្វើឱ្យស្ថាប័នសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋ រួមមានគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ប្រព័ន្ធតុលាការ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ បាត់បង់អព្យាក្រឹតភាព ហើយត្រូវបានសាធារណជនមើលឃើញថាជាឧបករណ៍ការពារអំណាចឱ្យក្រុមគ្រួសារត្រកូលហ៊ុន និងក្រុមបក្សពួកតែមួយ ដែលនាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ និងម្ចាស់ឆ្នោតបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ ដោយសម្លឹងមើលឃើញថា សំឡេងឆ្នោតរបស់ពួកគេគ្មានឥទ្ធិពលក្នុងការកំណត់វាសនាប្រទេសជាតិឡើយ។
លើសពីនេះ ការបិទទ្វារចំពោះអ្នកក្រៅរង្វង់អំណាចបង្កើតឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង ដល់យុវជន និងបញ្ញវន្តជំនាន់ក្រោយ។
កម្ពុជា គឺជាប្រទេសដែលមានអត្រាកំណើនយុវជនខ្ពស់ ហើយយុវជនដែលទទួលបានការអប់រំតែងប្រាថ្នាចង់ឃើញសង្គមមួយ ដែលមានប្រព័ន្ធសមត្ថភាពនិយម ជាជាងប្រព័ន្ធបក្សពួកនិយម។
ទោះជាយ៉ាងណា សារនយោបាយដែលកំណត់ថា អំណាចជាអត្ថសិទ្ធិផ្តាច់មុខ បានផ្ញើសញ្ញាអវិជ្ជមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរថា សមត្ថភាព ចំណេះដឹង និងសេចក្តីស្នេហាជាតិ មិនមែនជាលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទទួលបានឱកាសដឹកនាំប្រទេសឡើយ ប្រសិនបើគ្មានខ្សែស្រឡាយ ឬខ្នងបង្អែក។
ការបង្កើតវប្បធម៌បក្សពួកនិយម និងគ្រួសារនិយមបែបនេះ ធ្វើឱ្យយុវជនមានការខកចិត្ត បាត់បង់ទឹកចិត្តក្នុងការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍សង្គម ហើយស្ថាប័នរដ្ឋក៏ត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិប្រសិទ្ធភាព ដោយសារការជ្រើសរើសមន្ត្រីមិនបានផ្អែកលើសមត្ថភាពពិតប្រាកដ។
អត្ថន័យនៃសារនេះ ក៏បានបង្ហាញពីការចាក់ឬសយ៉ាងជ្រៅនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយបែបបក្សពួក ដែលធនធានជាតិ និងឱកាសអាជីវកម្មធំៗត្រូវបានបែងចែក និងគ្រប់គ្រងដោយបណ្តាញគ្រួសារនិយម។
ការរៀបចំប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើផលប្រយោជន៍បក្សពួកបែបនេះ បង្កើតជាខែលការពារអំណាចផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងរឹងមាំ ប៉ុន្តែវាក៏បង្កជាវិបត្តិសមភាពសង្គម និងធ្វើឱ្យគម្លាតរវាងអ្នកមានអំណាច និងប្រជាពលរដ្ឋទូទៅកាន់តែរីកធំឡើង។
ការប្រមូលផ្តុំធនធាន និងអំណាចក្នុងដៃមនុស្សមួយក្រុមតូច បង្ខំឱ្យអ្នកជំនួញ និងមន្ត្រីរាជការត្រូវតែបង្ហាញភាពស្មោះត្រង់ចំពោះត្រកូលដឹកនាំ ដើម្បីការពារអាជីវកម្ម និងតំណែងរបស់ខ្លួន ជាជាងការបម្រើផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។
បន្ថែមពីលើនេះ ការអះអាងពីការរក្សាសន្តិភាព និងស្ថិរភាពតាមរយៈការក្តោបក្តាប់អំណាចផ្តាច់មុខបែបនេះ គឺជាការបង្កើតសន្តិភាពក្លែងក្លាយ ឬស្ថិរភាពដែលមានភាពងាយរងគ្រោះបំផុត។
ប្រព័ន្ធនយោបាយដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើបុគ្គល ឬត្រកូលតែមួយ ដោយគ្មានការបើកចំហឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអំណាចដោយសន្តិវិធី តាមរយៈការប្រកួតប្រជែងប្រជាធិបតេយ្យ អាចបង្កើតជាចំណុចខ្សោយរចនាសម្ព័ន្ធនាពេលអនាគត។
នៅពេលដែលសង្គមប្រឈមនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ការប្រែប្រួលភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ឬការផ្លាស់ប្តូរជំនាន់ ការខ្វះចន្លោះនៃស្ថាប័នឯករាជ្យ និងច្រកចេញតាមច្បាប់ អាចប្រែក្លាយការអាក់អន់ចិត្តរបស់មហាជនឱ្យទៅជាវិបត្តិនយោបាយធ្ងន់ធ្ងរ ដែលគំរាមកំហែងដល់ស្ថិរភាពយូរអង្វែងរបស់ជាតិទាំងមូល។
ទន្ទឹមនឹងការក្តោបក្តាប់អំណាចផ្ទៃក្នុង សារនេះក៏ស្តែងឱ្យឃើញពីការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រផ្ទេរអំណាចបែបត្រកូល និងការបិទលំហប្រជាធិបតេយ្យ បានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រកូលហ៊ុន កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើប្រទេសលោកខាងលិច ហើយងាកទៅរកការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចពីមហាអំណាចដែលមានប្រព័ន្ធដឹកនាំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។
ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើខែលការពារការទូត និងប្រភពទុនបរទេសដែលមិនភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌប្រជាធិបតេយ្យ បានផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យក្រុមអ្នកកាន់អំណាច អាចបន្តពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំបែបនេះ ដោយមិនព្រួយបារម្ភពីសម្ពាធ ឬទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
សរុបមក សាររបស់លោក ហ៊ុន សែន មិនត្រឹមតែជាការបញ្ជាក់ពីយុទ្ធសាស្ត្ររក្សាអំណាចរបស់គ្រួសារហ៊ុន និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិបត្តិរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ជ្រៅនៅក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយកម្ពុជា។
ការកសាងប្រទេសជាតិមួយឱ្យមានចីរភាព និងការអភិវឌ្ឍពិតប្រាកដ មិនអាចធ្វើទៅបានតាមរយៈការបង្កើតសក្ដិភូមិត្រកូលនយោបាយ ឬការបិទសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ពលរដ្ឋនោះទេ។
កម្ពុជាត្រូវការការបើកលំហនយោបាយ ការពង្រឹងស្ថាប័នឯករាជ្យ និងការផ្តល់ឱកាសស្មើៗគ្នាដល់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដើម្បីឱ្យប្រទេសជាតិអាចទាញយកសមត្ថភាព និងឆន្ទៈពិតប្រាកដពីប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ក្នុងការដឹកនាំ និងអភិវឌ្ឍន៍ជាតិឱ្យជឿនលឿន និងមានស្ថិរភាពពិតប្រាកដ៕
ដោយ លោក សុក្រឹត ពុទ្ធិ
