រដ្ឋាភិបាល រួមទាំងក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ កន្លងមក បានថ្លែងប្រាប់សហគមន៍ជាតិ និងអន្តរជាតិថា កម្ពុជាជាឋានសួគ៌សហជីពដោយសំអាងពីតួលេខសហជីពប្រមាណជិត ៧ពាន់ (៦៩០០) បានចុះបញ្ជីនៅក្រសួងការងារ។
ការសំអាងរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះ ជាផ្នែកឆ្លើយតបទៅនឹងសហគមន៍អន្តរជាតិ ដែលគេតែងលើកយកហេតុផលអំពីបញ្ហារំលោភសិទ្ធិការងារ ពិសេសការអនុវត្តសេរីភាពសហជីពឯករាជ្យ ដែលមានតិចតួចរាល់ពេលដែលមានការដាក់ទណ្ឌកម្ម ឬការបន្ថែមពន្ធនាំចេញជាដើម។
ការសិក្សានានារកឃើញថា មានសហជីពច្រើនមិនប្រាកដថាជាសញ្ញាវិជ្ជមាន ក្នុងការជំរុញលក្ខខណ្ឌការងារ និងប្រាក់ឈ្នួលសមរម្យដល់កម្មករនិយោជិតទេ បើសហជីពទាំងនោះ មិនមានអំណាចឯករាជ្យ ឬគ្មានឥទ្ធិពលក្នុងការចរចា ជាមួយភាគីនិយោជក ឬថៅកែ ដើម្បីជំរុញលក្ខខណ្ឌការងារ និងប្រាក់ឈ្នួលសមរម្យទេនោះ។
តែផ្ទុយទៅវិញ ចរន្តនេះ វាក្លាយជាឱកាសរបស់ថៅកែខិលខូច អាចប្រើប្រាស់ពួកគេ ធ្វើជារនាំងបិទបាំង ការកេងប្រវ័ញ្ចកម្លាំងពលកម្មកម្មករនិយោជិត ដើម្បីគេចចេញពីកាតព្វកិច្ចច្បាប់។ ដូចជាការបន្តប្រើកិច្ចសន្យាខ្លី ការរើសអើងសហជីព ការធានាសុវត្ថិភាពការងារ និងការជំរុញប្រាក់ឈ្នួលសមរម្យជាដើម។ កត្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យអ្នកជំរុញលក្ខខណ្ឌការងារប្រឈមនឹងជាប់ពន្ធនាគារ ក្រោមបណ្តឹងរបស់ភាគីនិយោជកខិលខូច បើការអនុវត្តច្បាប់ខ្វះតម្លាភាព ឬមានអំពើពុករលួយ ។
លើសពីនេះក៏មានការលើកឡើងផងដែរពីមេដឹកនាំសហជីពខ្លះ ដែលមានតួនាទីក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលផងនោះ បានចេញមុខរិះគន់ជាចំហ ឬទប់ស្កាត់ចរន្តសហជីពផ្សេងទៀត ដែលជំរុញលក្ខខណ្ឌការងារ ប្រសិនបើការតវ៉ានោះ ធ្វើឱ្យនិយោជក ឬរដ្ឋាភិបាលមិនពេញចេញចិត្ត។
ពេលនោះហើយការមានសហជីពច្រើន ពួកគេបានក្លាយជាតួអង្គរារាំងដល់ការស្វែងរកការដំឡើងប្រាក់ឈ្នួលសមរម្យសម្រាប់លើកកម្ពស់ជីវភាពកម្មករនិយោជិត។
តួយ៉ាងយន្តការដំឡើងប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា សម្រាប់កម្មករនិយោជិត ក្នុងវិស័យវាយនភណ្ឌកាត់ដេរ ឆ្នាំ២០២៦ ភាគីពាក់ព័ន្ធដំឡើងបានត្រឹម២ដុល្លារក្នុង១ខែ សម្រាប់កម្មករម្នាក់ គឺឡើងពី ២០៨ ទៅ២១០ដុល្លារអាមេរិក បើទោះបីជាអង្គការសង្គមស៊ីវិលចំនួន ២៨ស្ថាប័ន រួមទាំងសហជីពឯករាជ្យមួយចំនួន បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមគ្នាមុនកិច្ចប្រជុំ ជំរុញឱ្យដំឡើងប្រាក់ឈ្នួលយ៉ាងហោចណាស់ ២៣២ ដុល្លារ សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការកើនឡើងនៃតម្លៃទំនិញនិងការរស់នៅក៏ដោយ។
បញ្ហានៅត្រង់ថា ការចរចាដំឡើងប្រាក់ឈ្នូលសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ មិនមានសំឡេងបោះឆ្នោតជំទាស់នោះទេ ដោយសារតែភាគីតំណាងកម្មករនិយោជិត ឬសហជីព និងភាគីតំណាងនិយោជក (ថៅកែ) បានសម្រេចជាឯកច្ឆន្ទរួមគ្នាថា មិនដាក់តួលេខដាច់ដោយឡែករៀងៗខ្លួន ដើម្បីធ្វើការបោះឆ្នោតជម្រុះដូចបណ្តាឆ្នាំមុនៗឡើយ។
ភាគីសហជីព និងនិយោជក បានព្រមព្រៀងគ្នាទុកលទ្ធភាព និងផ្ទេរសិទ្ធិជូនរាជរដ្ឋាភិបាល ជាអ្នកពិនិត្យ និងកំណត់តួលេខចុងក្រោយ ផ្អែកលើស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្តែង ដែលចុងក្រោយ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានសម្រេចបន្ថែម ២ ដុល្លារ លើតួលេខដែលបានពិភាក្សា ដើម្បីបង្កើតជាប្រាក់ឈ្នួលគោលផ្លូវការចំនួន ២១០ ដុល្លារ សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦។
នេះជាជ្រុងមួយដែលអាចបញ្ចាក់បានថា មានសហជីពច្រើន មិនមែនជាឋានសួគ៌នៃសេរីភាព និងជាកត្តាជំរុញការលើកកម្ពស់ឱ្យកម្មករនិយោជិត រស់នៅបានសមរម្យឡើយ។
តែផ្ទុយទៅវិញ ការមានសហជីពចុះបញ្ជីច្រើននៅក្រសួងការដូចអ្វីដែលបានលើកឡើងគឺ វានឹងក្លាយជាខែលការពារថៅកែខិលខូចឱ្យបំពានច្បាប់ រំលោភសិទ្ធិកម្មករ រហូតថៅកែខ្លះប្តូរទីតាំងរោងចក្រ បានរត់ចោលកម្មករ ទាំងមិនបានទូទាត់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យកម្មករនិយោជិតតាមច្បាប់ការងារក៏មាន ដែលករណីនេះបានកើតឡើងជារឿយៗនៅកម្ពុជា។
របាយការណ៍នានា បង្ហាញថា សហជីពខ្លះថ្វីត្បិតតែបានចុះបញ្ជីនៅក្រសួងការងារ ប៉ុន្តែបេសសកម្មរបស់ពួកគេ មិនបានការពារប្រយោជន៍កម្មករទេ ដែលពួកគេតែងតែរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ទៅនឹងចរន្តជំរុញលក្ខខណ្ឌការងារ ឬជំទាស់ជាចំហ។
លើសពីនេះទៅទៀត សហជីពខ្លះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការលើកឡើងពីសំណាក់សហជីពឯករាជ្យ ជុំវិញបញ្ហាប្រឈមរបស់កម្មករ ដែលគេប្រទះឃើញទាំងនៅក្នុងវេទិកាថ្នាក់ជាតិ និងអន្តរជាតិនានា។
ជាក់ស្តែងរាល់កិច្ចប្រជុំពិគ្រោះយោបល់លើសេចក្តីព្រាងច្បាប់នានាកន្លងមក ការចរចាប្រាក់ឈ្នួលសម្រាប់វិស័យកាត់ដេរ សមាសភាពសហជីពលើសលប់មានទំនោរគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល ខ្លះមានតួនាទីនៅក្រសួងការងារ និងជាសមាជិកបក្សកាន់អំណាច។
ប្រតិភូតំណាងកម្ពុជាចូលរួមមហាសន្និបាតប្រចាំឆ្នាំរបស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ ហៅកាត់ថា ILO តែងត្រូវបានជ្រើសរើសដោយរដ្ឋាភិបាល ខណៈពេលដែលសហជីពឯករាជ្យគ្មានឱកាសចូលរួម ព្រោះត្រូវការការគាំទ្រថវិកាដើម្បីធ្វើដំណើរ និងប្រសិនបើបានចូលរួម ជារឿយៗមិនមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតសម្រេចលើសេចក្តីសម្រេចនានាឡើយ ខុសពីសហជីពដែលក្រសួងការងារបានជ្រើសរើស។
សកម្មភាពប្រឆាំងនឹងប្រយោជន៍កម្មករពិតប្រាកដ ក៏មានលេចចេញតាមរយៈការធ្វើញត្តិថ្កោលទោសជំទាស់នឹងរបាយការណ៍នានា ដែលបានរកឃើញការរំលោភសិទ្ធិការងារធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជា ករណីអង្គការសង់ត្រាល់កាលពីឆ្នាំ២០២៤កន្លងមក បានចេញរបាយការណ៍ស្តីពី “ឧបសគ្គរារាំងភាពជាតំណាង ស្តីពីសេរីភាពសហជីពក្នុងប្រទេសកម្ពុជា” ក្រោមកម្មវិធីរោងចក្រកាន់តែប្រសើរ (Better Factories Cambodia-BFC) របស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ ហៅកាត់ថា ILO។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ពួកគេថែមទាំងប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរកឃើញរបស់អង្គការសង់ត្រាល់ ខណៈពេលដែលគេមិនធ្លាប់បានឃើញសហជីពទាំងនោះ ចេញតវ៉ាករណីរំលោភសិទ្ធិការងារកម្មករឡើយ។
ទម្រង់ដូចគ្នានេះដែរ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការចរចាប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាសម្រាប់កម្មករវិស័យកាត់ដេរ ដែលភាគច្រើនការតម្លើងមានចំនួនតិចតួចបំផុត នឹងមិនបានស្មើនឹងអត្រាអតិផរណាទីផ្សារផង គេតែងឃើញសហជីពគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលទាំងនោះ តែងចេញញត្តិគាំទ្រសេចក្តីសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាចរចាប្រាក់ឈ្នួលដឹកនាំដោយក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ។
អ្វីដែលកាន់តែសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត វត្តមានរបស់ក្រុមសហជីពគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើដើម្បីជាហេតុផលបដិសេធការចុះបញ្ជីការរបស់សហជីពឯករាជ្យ។
យោងតាមច្បាប់ស្តីពីការងារនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងច្បាប់ស្តីពីសហជីព មិនបានកំណត់ចំនួនសហជីពដែលអាចបង្កើតបាននៅកន្លែងការងារមួយឡើយ ជាហេតុធ្វើឲ្យក្នុងរោងចក្រខ្លះមានសហជីពរហូតដល់ទៅ ៥ ឬ ៦។
បើទោះបីជាមានសហជីពច្រើននៅក្នុងរោងចក្រ ប៉ុន្តែសហជីពទាំងនេះ មិនបានបំពេញតួនាទីពិតប្រាកដក្នុងការការពារប្រយោជន៍កម្មករ ដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមរបស់កម្មករឡើយ នៅពេលដែលអវត្តមានសហជីពឯករាជ្យនៅកន្លែងការងារ កម្មករនិយោជិតភាគច្រើនមានការយល់ច្រលំចំពោះសារសំខាន់របស់សហជីព ដោយគិតថាសហជីពមិនបានផ្តល់ផលដល់ខ្លួន ហើយមានគំនិតអវិជ្ជមានមកលើសហជីពទៅវិញ។
ការនេះបានធ្វើឱ្យសហជីពឯករាជ្យ ក្រៅពីជួបបញ្ហាប្រឈមមិនអាចចុះបញ្ជីការបាន ក៏ជួបការលំបាកក្នុងការចងក្រងកម្មករនិយោជិត ដើម្បីបង្កើតសហជីពថែមទៀតដែរ។ ស្ថានភាពបែបនេះ ត្រូវបានគេរកឃើញថា កម្មករក្នុងវិស័យកាត់ដេរភាគច្រើនរស់បាន ដោយពឹងផ្អែកលើការងារថែមម៉ោង និងងាយគ្រោះថ្នាក់ការងារ ទោះមានសហជីពច្រើនបានចុះបញ្ជីនៅក្រសួងការងារ។
តាមរយៈរបាយការណ៍ស្ទង់មតិ និងការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា ជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមក មានអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ អន្តរជាតិ និងសម្ព័ន្ធសហជីពល្បីៗជាច្រើន បានរកឃើញថា កម្មករក្នុងវិស័យកាត់ដេរនៅកម្ពុជា ប្រឈមនឹងការរស់នៅទាំងលំបាក ដោយសារប្រាក់ខែគោលមិនទាន់ឆ្លើយតបនឹងការចំណាយ ជំរុញឱ្យពួកគេខំប្រឹងនិងពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងលើការធ្វើការថែមម៉ោងដើម្បីបង្រ្គប់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។
អង្គការសង់ត្រាល់ (CENTRAL) និងអង្គការ ActionAid កម្ពុជា បានលើកឡើងនៅក្នុងរបាយការណ៍រួមគ្នាមួយក្រោមប្រធានបទ “Stitched under strain” (ការដេរភ្ជាប់ក្រោមសម្ពាធ) អង្គការទាំងពីរបានរកឃើញថា កម្មករមានការពឹងផ្អែកជាប្រព័ន្ធលើប្រាក់ថែមម៉ោង។
បញ្ហានេះ នៅពេលដែលការបញ្ជាទិញធ្លាក់ចុះ រោងចក្រកាត់បន្ថយការថែមម៉ោង ជីវភាពរបស់កម្មករបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រហូតបង្ខំចិត្តខ្ចីបុលគេ ឬខ្ចីពីសហគ្រាសមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីរស់។
លើសពីនេះ អង្គការសម្ព័ន្ធភាពប្រាក់ឈ្នួលអាស៊ី (Asia Floor Wage Alliance – AFWA) តាមរយៈការស្ទង់មតិរបស់អង្គការ Asia Floor Wage Alliance នាពេលថ្មីៗនេះ បានបង្ហាញថា ប្រាក់ចំណូលសរុបរបស់កម្មករ ដែលបូករួមទាំងប្រាក់ថែមម៉ោង និងប្រាក់អត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗ ទទួលបានជាមធ្យមប្រហែល ២៥០ ដុល្លារ ។
ចំនួននេះ គឺនៅតែមានកម្រិតទាបជាងពាក់កណ្តាល នៃការចំណាយជាក់ស្តែង លើម្ហូបអាហារ និងតម្រូវការចាំបាច់ ដែលមានតម្លៃរហូតដល់ទៅជាង ៤០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ កត្តានេះ ធ្វើឱ្យការថែមម៉ោងក្លាយជាជម្រើសបង្ខំចិត្ត ដើម្បីការរស់រាន។
ជុំវិញបញ្ហាប្រឈមនេះដែរ អង្គការ CNV Internationaal និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ Profundo តាមរយៈកម្មវិធីពិនិត្យតាមដានការងារសមរម្យ បានគូសបញ្ជាក់ថា កម្មករប្រមាណ ៤០% ត្រូវបង្ខំចិត្តធ្វើការថែមម៉ោងជាញឹកញាប់ និងមានកម្មកររហូតដល់ ៧៣% ទៅ ៧៧% ត្រូវខ្ចីប្រាក់សម្រាប់ដោះស្រាយការចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ដោយសារតែប្រាក់ឈ្នួលគោលមិនទាន់ដល់កម្រិតប្រាក់ឈ្នួលរស់នៅសមរម្យ ។
ជាងនេះទៅទៀត អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ Human Rights Watch និយាយក្នុងរបាយការណ៍ស៊ីជម្រៅស្តីពីវិស័យកាត់ដេរនៅកម្ពុជាបានលាតត្រដាងថា ប្រាក់ខែគោលទាបបង្ខំឱ្យកម្មករត្រូវតែស្វែងរកការធ្វើការថែមម៉ោង។ លើសពីនេះ រោងចក្រមួយចំនួនថែមទាំងមានការបង្ខំឱ្យកម្មករថែមម៉ោងដោយខុសច្បាប់ និងគំរាមកំហែងបញ្ឈប់កិច្ចសន្យាការងារ ប្រសិនបើពួកគេបដិសេធមិនព្រមធ្វើការថែមម៉ោងទៀតផង។
ចំណែកអង្គការ(LICADHO)និងអង្គការសមធម៌កម្ពុជា ធ្លាប់ចេញរបាយការណ៍រួមគ្នា បង្ហាញពីបន្ទុកបំណុលដ៏ធ្ងន់ធ្ងររបស់កម្មកររោងចក្រ។ ការសិក្សា បានរកឃើញទៀតថា កម្មករភាគច្រើនមិនអាចរស់បានដោយពឹងផ្អែកតែលើប្រាក់ខែប្រាំបីម៉ោងធម្មតានោះទេ ហើយក្នុងករណីដែលរោងចក្រគ្មានការថែមម៉ោង ពួកគេនឹងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវិបត្តិបំណុលកាន់តែជ្រៅ៕
