សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលចំនួន ៥៨ ស្ថាប័ន បានអំពាវនាវឱ្យសាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) របស់ធនាគារពិភពលោក (World Bank) ទទួលស្គាល់ការរកឃើញក្នុងរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់ការិយាល័យភាពអនុលោមទីប្រឹក្សាដោះស្រាយវិវាទ (CAO) និងចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ ដើម្បីដោះស្រាយផលប៉ះពាល់ពីវិបត្តិបំណុលមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ លើជីវភាព និងដីធ្លីសមូហភាពរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជា។
ការអំពាវនាវនេះ ធ្វើឡើងនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយ ដែលចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ក្នុងឱកាសទិវាអន្តរជាតិជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោក។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមអង្គការលីកាដូ (LICADHO) និងមានការគាំទ្រពីសហគមន៍ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលពាក់ព័ន្ធ។
តាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ករណីនេះពាក់ព័ន្ធនឹងពាក្យបណ្តឹងដែលបានដាក់ជូន ការិយាល័យភាពអនុលោមទីប្រឹក្សាដោះស្រាយវិវាទ (CAO) នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ក្នុងនាមអ្នកខ្ចីប្រាក់កម្ពុជា ដែលអះអាងថា ការផ្តល់កម្ចីមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុបានបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាព សិទ្ធិលើដីធ្លី និងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
បន្ទាប់ពីដំណើរការវាយតម្លៃ CAO បានបើកការស៊ើបអង្កេតពាក់ព័ន្ធនឹងការវិនិយោគរបស់ IFC ក្នុងគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុចំនួនប្រាំមួយនៅកម្ពុជា។ CAO បានបញ្ចប់របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយសន្និដ្ឋានថា ស្ថាប័ន IFC មិនបានអនុវត្តការត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃហានិភ័យសង្គមឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្តល់កម្ចី ការប្រើប្រាស់ដីជាទ្រព្យធានា និងផលប៉ះពាល់លើអ្នកខ្ចីប្រាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
របាយការណ៍បានបង្ហាញថា ការពឹងផ្អែកលើប័ណ្ណដីជាទ្រព្យធានាសម្រាប់កម្ចី អាចរួមបញ្ចូលប័ណ្ណដីដែលត្រួតលើដីសមូហភាពរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច។ CAO ក៏បានរកឃើញថា IFC មិនបានផ្តល់ការណែនាំ និងនីតិវិធីច្បាស់លាស់គ្រប់គ្រាន់ដល់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការពារដីសមូហភាពទាំងនោះទេ។
ក្រុមសង្គមស៊ីវិល បានលើកឡើងថា បញ្ហាបំណុលបានបង្កផលប៉ះពាល់ជាច្រើនដល់គ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិច រួមមាន កុមារបោះបង់ការសិក្សា សមាជិកគ្រួសារចំណាកស្រុកទៅរកការងារ និងគ្រួសារបែកបាក់។ បញ្ហានេះក៏បានប៉ះពាល់ដល់ការរៀបចំពិធីបុណ្យប្រពៃណី ការអនុវត្តជំនឿ និងការរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់សហគមន៍ផងដែរ។
ក្រុមសង្គមស៊ីវិល ក៏បានព្រួយបារម្ភថា សម្ពាធលើកូនបំណុលអាចបង្ខំឱ្យពួកគេលក់ ឬផ្ទេរដីទៅឱ្យអ្នកក្រៅសហគមន៍។ ប្រសិនបើស្ថានភាពនេះបន្តកើតមាន សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចអាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លី អត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងឱកាសក្នុងការទទួលបានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីសមូហភាពជាផ្លូវការ។
ជុំវិញរឿងនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត ប្រាប់វីអូឌីថា កាលពីឆ្នាំ២០២២ ប្រជាពលរដ្ឋជនជាតិដើមភាគតិច និងអតិថិជនជំពាក់បំណុលមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារចំនួន ១៨នាក់ ដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅកាន់ការិយាល័យភាពអនុលោមទីប្រឹក្សាដោះស្រាយវិវាទ (CAO) នៃសាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) ក្រោមធនាគារពិភពលោក ដើម្បីប្ដឹងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុចំនួន៦ ដែលរំលោភបំពានលើសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។
លោកបន្តថា ផ្អែកលើការស៊ើបអង្កេតចាប់ពីឆ្នាំ២០២៣ ដល់ឆ្នាំ២០២៥ CAO រកឃើញថា មានការរំលោភសិទ្ធិលើជនជាតិដើមភាគតិចពិតប្រាកដមែន ដូចជា ការបង្ខំឱ្យលក់ដីដើម្បីសងបំណុល ការធ្វើចំណាកស្រុក និងកុមារត្រូវបោះបង់ការសិក្សា ដើម្បីជួយរកប្រាក់សងបំណុលជាដើម។
លោក អំ សំអាត ថ្លែងថា៖ «នៅពេលដែលគាត់ជំពាក់បំណុល គឺគាត់មិនមានពេលវេលានៅក្នុងការចូលរួមតាមលក្ខណៈប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិដើមភាគតិច។ អាហ្នឹងវាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អត្តសញ្ញាណនៃជនជាតិដើមភាគតិចហ្នឹងទៅទៀតបាទ។ ហើយមួយវិញទៀតដែរ យើងឃើញថា ពួកគាត់ខ្លះបានកាត់បន្ថយនូវរបបអាហារ ដោយសារតែសន្សំលុយដើម្បីសង ចឹងវាប៉ះពាល់សម្រាប់សុខភាព»។
លោក អំ សំអាត បន្តថា ការជំពាក់បំណុលនេះ ក៏ប៉ះពាល់ដល់ប្រពៃណី វប្បធម៌ អត្តសញ្ញាណ និងសុខភាពរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចផងដែរ ដោយសារការកាត់បន្ថយរបបអាហារដើម្បីសន្សំប្រាក់សងបំណុល។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ការទទួលយករបាយការណ៍ CAO របស់ធនាគារពិភពលោកវាជារឿងសំខាន់ ប៉ុន្តែវាជារឿងមួយគួរឱ្យសោកស្តាយ ដែលត្រូវបានបដិសេធមិនទទួលយកនូវរបាយការណ៍នេះទៅវិញ ដែលវាជះឥទ្ធិពល[…] អង្គការសង្គមស៊ីវិលយើង នៅតែទទូចឱ្យធនាគារពិភពលោកនេះ ទទួលយករបាយការណ៍របស់ CAO ដើម្បីទៅធ្វើការដោះស្រាយ និងរកយន្តការដើម្បីដោះស្រាយ»។
គួរជម្រាបថា ការប្រើប្រាស់ប័ណ្ណដែលអាចត្រួតលើដីសមូហភាពជាទ្រព្យធានាសម្រាប់កម្ចីបុគ្គល គឺផ្ទុយនឹងគោលការណ៍ការពារដីសមូហភាព ដែលមានចែងក្នុងមាត្រា ២៣ ដល់ ២៨ នៃច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១។ មាត្រាទាំងនេះ កំណត់អំពីអត្តសញ្ញាណសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច សមាជិកភាព ដែនដីសហគមន៍ និងកម្មសិទ្ធិសមូហភាព។ ច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១ បានចែងពីការកំណត់ការការពារកម្មសិទ្ធិសមូហភាពរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាតិច និងមិនអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរខាងក្រៅសហគមន៍ ទទួលបានសិទ្ធិលើអចលនទ្រព្យរបស់សហគមន៍ឡើយ។
ទន្ទឹមនឹងនេះ ស្តង់ដារប្រតិបត្តិលេខ៧ របស់ IFC ស្តីពីជនជាតិដើមភាគតិច កំណត់ឱ្យសកម្មភាពអាជីវកម្មដែលទទួលការវិនិយោគពី IFC គោរពសិទ្ធិ អត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងធនធានធម្មជាតិរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ព្រមទាំងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលអាចកើតមាន។
តាមទិន្នន័យរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ មានជនជាតិដើមភាគតិចប្រមាណ ៤៧៦ លាននាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសជាង ៩០ ជុំវិញពិភពលោក។ UN បញ្ជាក់ថា ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែជារឿយៗត្រូវបានផាត់ចេញពីដំណើរការសម្រេចចិត្ត និងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លី។
ប្រធានកម្មវិធីនៃអង្គការជនជាតិដើមភាគតិចកម្ពុជា (CIPO) លោក ម៉ង វិចិត្រ ប្រាប់វីអូឌី តាមសារសំណេរថា បំណុលមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុបានជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ដោយសារខ្វះជំនាញបង្កើនចំណូលសម្រាប់សងបំណុល។ លោកបន្តថា ស្ថានភាពនេះ បានបង្ខំឱ្យពួកគាត់កាត់បន្ថយការចំណាយលើអាហារូបត្ថម្ភប្រចាំថ្ងៃ និងប៉ះពាល់ដល់ទំនៀមទម្លាប់នៃការជួបជុំបងប្អូន ព្រមទាំងធ្វើឱ្យកូនៗត្រូវបោះបង់ការសិក្សា ដោយក្នុងនោះកូនស្រីខ្លះត្រូវប្រឈមនឹងការស្វែងរកប្រាក់តាមវិធីមិនសមរម្យ ដើម្បីជួយគ្រួសារ ខណៈបញ្ហានេះបានបណ្តាលឱ្យមានករណីធ្វើអត្តឃាតចំនួន ៣ ករណី នៅខេត្តរតនគិរី និងមណ្ឌលគិរី។
លោក ម៉ង ចិត្រា បន្ថែមថា ការបាត់បង់ ឬការបញ្ចាំដីធ្លីបានរាំងស្ទះដល់ជីវភាពសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលអាស្រ័យផលលើដីនិងព្រៃឈើ។ បញ្ហានេះ រួមផ្សំនឹងនីតិវិធីចុះបញ្ជីដីធ្លីសមូហភាពដែលមានភាពយឺតយ៉ាវ បានធ្វើឱ្យសហគមន៍មួយចំនួនអស់សង្ឃឹមរហូតដល់លះបង់ការបន្តស្នើសុំ ខណៈដែលយន្តការចុះបញ្ជីដីសមូហភាពនេះ គឺជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់ក្នុងការការពារអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងមរតកវប្បធម៌ជាតិទាំងមូល។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងអគ្គទេសាភិបាលធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា លោកស្រី ជា សិរី ដើម្បីសុំការអត្ថាធិប្បាយបន្ថែមបាននៅឡើយទេ នៅថ្ងៃទី១០ ខែសីហា។
កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ការិយាល័យភាពអនុលោមទីប្រឹក្សាដោះស្រាយវិវាទ (CAO) បានរកឃើញថា ធនាគារ និងគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុមួយចំនួន ដែលទទួលបានការវិនិយោគពីសាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) បានផ្តល់ប្រាក់កម្ចីជាច្រើន ដែលមានដាក់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីជាទ្រព្យធានាត្រួតលើដីធ្លីជនជាតិដើមភាគតិច។ របាយការណ៍នោះ ក៏បានរកឃើញផងដែរថា មិនមានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបង្ហាញថា សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) បានផ្តល់យោបល់ និងការណែនាំ អំពីវិធីសាស្ត្រ និងដំណើរការក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណដីសមូហភាពរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ទៅដល់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុដែលទទួលបានការវិនិយោគរបស់ខ្លួននោះទេ។ ប៉ុន្តែការរកឃើញនេះត្រូវបាន IFC ច្រានចោល។
ក្រុមសង្គមស៊ីវិល បានរិះគន់ជំហររបស់សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) ដោយចាត់ទុកថា ការមិនទទួលស្គាល់ការរកឃើញរបស់ការិយាល័យភាពអនុលោមទីប្រឹក្សាដោះស្រាយវិវាទ(CAO) អាចធ្វើឱ្យខ្សោយដល់យន្តការគណនេយ្យភាពរបស់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ។
សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំង ៥៨ ស្ថាប័ន បន្តអំពាវនាវឱ្យ សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) និងក្រុមធនាគារពិភពលោក ទទួលស្គាល់ការរកឃើញរបស់ CAO ហើយរៀបចំយន្តការសំណង និងស្តារជីវភាពសម្រាប់អ្នកខ្ចីប្រាក់ ព្រមទាំងសហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់ ព្រមទាំងបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ដីសមូហភាពរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចជាទ្រព្យធានាសម្រាប់កម្ចីបុគ្គល។ ការអំពាវនាវនេះ រួមមានទាំងការស្នើឱ្យមានការផ្តល់ការណែនាំច្បាស់លាស់ដល់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការពារដីសមូហភាព, ការពន្លឿនដំណើរការចុះបញ្ជីដីសមូហភាព និងធានាឱ្យសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចូលរួមក្នុងការសម្រេចចិត្តដែលប៉ះពាល់ដល់ដីធ្លី ជីវភាព និងវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើមភាគតិច៕
