ផ្អែកលើលិខិតស្នើសុំអន្តរាគមន៍របស់លោក រ៉ុង ឈុន ចុះថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ និងលិខិតឆ្លើយតបផ្លូវការរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ ចុះថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលត្រូវបានប្រកាសជាសាធារណៈដោយអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក ឯម ច័ន្ទមករា នៅថ្ងៃទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ គេសង្កេតឃើញថា ការឆ្លើយតបរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌មានភាពចន្លោះប្រហោង និងចំណុចខ្សោយជាច្រើនទាំងលើផ្នែកទិដ្ឋភាពច្បាប់ និងស្មារតីយុត្តិធម៌សង្គម។
ចំណុចខ្សោយដំបូងគេ គឺការផ្តោតលើទម្រង់នីតិវិធី ជាជាងខ្លឹមសារនៃយុត្តិធម៌។ នៅក្នុងលិខិតឆ្លើយតប ក្រសួងយុត្តិធម៌ បានគូសបញ្ជាក់ថា ដំណើរការកាត់ក្តីបានប្រព្រឹត្តទៅដោយត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ដោយសារលោក រ៉ុង ឈុន មានមេធាវីការពារខ្លួន និងបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិប្តឹងតវ៉ាគ្រប់ជំហាន រហូតដល់សាលដីកាស្ថាពរលេខ ៥០៧ XII ចុះថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ របស់តុលាការកំពូល។
ទោះជាយ៉ាងណាក្តី ការអះអាងថា ដំណើរការក្តីមានភាពត្រឹមត្រូវ គ្រាន់តែដោយសារមានវត្តមានមេធាវី និងបានឆ្លងកាត់តុលាការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ គឺជាការមើលរំលងភាពមិនប្រក្រតីនៃអង្គច្បាប់ដែលត្រូវបានយកមកអនុវត្ត។ នៅក្នុងលិខិតស្នើសុំ ចុះថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ លោក រ៉ុង ឈុន បានលើកឡើងយ៉ាងច្បាស់ថា សកម្មភាពរបស់លោក ក្នុងការចុះជួបប្រជាពលរដ្ឋរឿងដីធ្លី ការជួយដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពកសិករ និងការបញ្ចេញមតិពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាព្រំដែន គឺជាការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ដែលត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ការដែលក្រសួងយុត្តិធម៌ចាត់ទុកថា នីតិវិធីត្រឹមត្រូវដោយគ្រាន់តែមានការចូលរួមពីមេធាវី ប៉ុន្តែមិនបានពិនិត្យលើធាតុផ្សំនៃបទល្មើស ញុះញង់ តាមមាត្រា ៤៩៤ និងមាត្រា ៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ថាបានអនុវត្តស្របតាមស្មារតីដើមនៃច្បាប់ ឬយ៉ាងណានោះ គឺជាការបំពេញការងារបែបបច្ចេកទេស និងជាទម្រង់រដ្ឋបាលសុទ្ធសាធ ដោយជៀសវាងការឆ្លើយតបទៅនឹងខ្លឹមសារស្មុគស្មាញនៃយុត្តិធម៌។
ភាពចន្លោះប្រហោងទីពីរ គឺការរុញច្រានកាតព្វកិច្ច និងការបង្កើតស្ថានភាពទ័លច្រកផ្លូវច្បាប់ តាមរយៈការណែនាំឱ្យដាក់បណ្តឹងសើរើ។ ក្រសួងយុត្តិធម៌ បានលើកឡើងនៅក្នុងលិខិតផ្លូវការរបស់ខ្លួនថា ខ្លួនមិនមានសមត្ថកិច្ចកែប្រែ ឬទម្លាក់ចោលទោសដែលតុលាការសម្រេចស្ថាពរឡើយ ហើយបានណែនាំឱ្យលោក រ៉ុង ឈុន ដាក់បណ្តឹងសើរើទៅតុលាការកំពូល ប្រសិនបើមានអង្គហេតុថ្មី ឬភស្តុតាងថ្មី។
ការលើកឡើងបែបនេះ បង្កើតជាភាពទ័លច្រកផ្នែកច្បាប់ ព្រោះបណ្តឹងសើរើតាមផ្លូវតុលាការ ទាមទារដាច់ខាតនូវអង្គហេតុថ្មី ឬភស្តុតាងថ្មី ដែលមិនធ្លាប់ដឹងពីមុនមក ដូចមានចែងក្នុងក្រមនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌ។ ប៉ុន្តែ ករណីរបស់លោក រ៉ុង ឈុន មិនមែនជាករណីខ្វះភស្តុតាង ឬមានភស្តុតាងលាក់កំបាំងនោះទេ ប៉ុន្តែជាវិវាទលើការបកស្រាយច្បាប់ និងការចោទប្រកាន់លើការសម្តែងមតិដោយអហិង្សា។
ដូច្នេះ ការណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់បណ្តឹងសើរើ ទាំងដឹងថាករណីនេះមិនមានធាតុផ្សំនៃអង្គហេតុថ្មី គឺជាការឆ្លើយតបដើម្បីតែរួចពីដៃ និងជាការបង្កើតទម្រង់លេសផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីបដិសេធការពិនិត្យឡើងវិញនូវភាពអយុត្តិធម៌ដែលកើតចេញពីការបកស្រាយច្បាប់តឹងរ៉ឹងពេក។
ចំណុចខ្សោយទីបី គឺការបកស្រាយរដ្ឋធម្មនុញ្ញបែបឯកតោភាគី និងការមើលរំលងកាតព្វកិច្ចសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។ នៅក្នុងលិខិតឆ្លើយតប ចុះថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រសួងយុត្តិធម៌បានយកមាត្រា ៣១ វាក្យខណ្ឌទី២ និងមាត្រា ៤៩ ថ្មី វាក្យខណ្ឌទី១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មកអះអាងថា ការប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួន មិនត្រូវឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិអ្នកដទៃ ឬសន្តិសុខសង្គមឡើយ។
ប៉ុន្តែ ក្រសួងមិនបានផ្តល់ការអះអាង ឬការវិភាគផ្នែកច្បាប់ណាមួយដែលបង្ហាញថា សកម្មភាពអហិង្សារបស់លោក រ៉ុង ឈុន បានបង្កការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ឬបង្កើតជាគ្រោះថ្នាក់ជាក់ស្តែងដល់សន្តិសុខសង្គមដោយរបៀបណានោះទេ។
ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងលិខិតស្នើសុំ ចុះថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ លោក រ៉ុង ឈុន បានយោងយ៉ាងច្បាស់ទៅលើមាត្រា ៣១ មាត្រា ៣៥ មាត្រា ៣៦ មាត្រា ៤១ និងមាត្រា ៤២ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ព្រមទាំងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ ដែលកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័ន។
ក្រសួងយុត្តិធម៌ បានរំលងចោលទាំងស្រុងនូវការប៉ះប៉ូវ ឬការពិភាក្សាលើគោលការណ៍សមមាត្រ និងភាពចាំបាច់ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដែលជាស្តង់ដារអន្តរជាតិក្នុងការកម្រិតសិទ្ធិសេរីភាព។ ការប្រើប្រាស់ហេតុផលសន្តិសុខសង្គមបែបទូលំទូលាយ ដោយគ្មានការបញ្ជាក់ពីផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែង គឺជាចំណុចខ្សោយដ៏ធំមួយដែលធ្វើឱ្យការឆ្លើយតបរបស់ក្រសួងខ្វះទម្ងន់ផ្នែកគតិយុត្តិ។
ភាពចន្លោះប្រហោងទីបួន គឺការខកខានក្នុងការអនុវត្តតួនាទីជាអាណាព្យាបាលផ្នែកច្បាប់ និងយុត្តិធម៌របស់រដ្ឋាភិបាល។ ទោះបីជាក្រសួងយុត្តិធម៌មិនមែនជាស្ថាប័នតុលាការ និងមិនអាចលុបចោលសាលដីកាដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងនាមជាស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិដែលមានបេសកកម្មដឹកនាំ និងកែទម្រង់វិស័យយុត្តិធម៌ ក្រសួងមានសមត្ថកិច្ច និងយន្តការផ្លូវច្បាប់ជាច្រើនទៀតក្នុងការពិនិត្យមើលភាពមិនប្រក្រតីនៃការអនុវត្តច្បាប់ ឬផ្តល់អនុសាសន៍អំពីការលើកលែងទោស និងការបន្ធូរបន្ថយទោសតាមនីតិវិធីច្បាប់។
ការដែលក្រសួងប្រកាសបិទផ្លូវភ្លាមៗដោយអះអាងថា ខ្លួនមិនមានសមត្ថកិច្ច បង្ហាញពីការខ្វះឆន្ទៈនយោបាយ និងការខកខានក្នុងការប្រកាសសើរើ ឬសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់នៃការដកហូតសិទ្ធិនយោបាយ និងសិទ្ធិបោះឆ្នោតរយៈពេល ៥ឆ្នាំ ទៅលើបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យ និងសេរីភាពពលរដ្ឋ។
ការដាក់ទោសបន្ថែមដោយដកហូតសិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិឈរឈ្មោះ និងសិទ្ធិធ្វើសកម្មភាពនយោបាយរយៈពេល ៥ឆ្នាំ លើរូបលោក រ៉ុង ឈុន ដូចមានចែងក្នុងសាលដីកាតុលាការកំពូល ចុះថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាវិធានការដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិនយោបាយជាមូលដ្ឋាន។ ការដែលក្រសួងយុត្តិធម៌ចាត់ទុកការដកហូតសិទ្ធិទាំងនេះថាជាការអនុវត្តច្បាប់ត្រឹមត្រូវ ដោយមិនបានពិចារណាលើគោលការណ៍សមមាត្រ គឺជាការរឹតត្បិតលំហសេរីភាពផ្នែកនយោបាយ និងសង្គមស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
សរុបមក ការឆ្លើយតបរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ចំពោះសំណើរបស់ លោក រ៉ុង ឈុន ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រកាន់យកអភិក្រមរដ្ឋបាលតឹងរ៉ឹង និងទម្រង់ផ្លូវច្បាប់ ជាជាងការស្វែងរកយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ និងការការពារសិទ្ធិសេរីភាពដែលធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ភាពចន្លោះប្រហោងនៃការជៀសវាងពិភាក្សាលើអង្គច្បាប់ រួមជាមួយការបង្កើតឧបសគ្គនៃនីតិវិធីដ៏ស្មុគស្មាញដែលមិនអាចអនុវត្តបាន បានធ្វើឱ្យលិខិតឆ្លើយតបរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ចុះថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ គ្រាន់តែជាការការពារការសម្រេចរបស់តុលាការ ដោយខកខានក្នុងការបំពេញតួនាទីជាស្ថាប័នធានានូវយុត្តិធម៌ និងសិទ្ធិមនុស្សជូនពលរដ្ឋ៕
ដោយ លោក សុក្រឹត ពុទ្ធិ
