វិធានការច្បាប់របស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបានគេមើលឃើញថា បន្តមរតកស្តង់ដាពីរ ដោយអនុគ្រោះ ឬការពារចំពោះក្រុមឧក្រិដ្ឋជនជាសែស្រឡាយនិងបក្ខពួក តែចោទប្រកាន់តាមទំនើងចិត្តទៅលើសកម្មជនសង្គម និងព្រំដែន ក្រោមឥទ្ធិពលនយោបាយ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍អ្នកមានអំណាចមួយក្រុមតូច ធ្វើឱ្យជាតិបែកបាក់ រហូតប្រទេសជិតខាងសម្រចមហិច្ឆតាលេបទឹកដីខ្មែរបានដោយងាយ នាសម័យទំនើបនេះ។
ជ្រុងមួយនៃបញ្ហានេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត ថ្លែងប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១២ ខែសីហានេះថា កត្តាចម្បងដែលជំរុញឱ្យការអនុវត្តច្បាប់មានស្តង់ដាពីរ គឺមកពីក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំរដ្ឋ បាត់បង់ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យអំណាចគ្នា រវាងនីតិប្បញ្ញតិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការ ប្រាសចាកពីស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ លោកថា ប្រព័ន្ធនេះធ្វើឱ្យផលប្រយោជន៍ជាតិ ធ្លាក់ក្នុងដៃក្រុមគ្រួសារអ្នកមានអំណាច។
លោកថា៖ «យើងនិយាយបានពីរចំណែក បើនិយាយផ្លូវច្បាប់ គឺថាច្បាប់មានស្តង់ដារពីរ ស្តង់ដាទីមួយ គឺច្បាប់ការពារជនទុច្ចរិតដូចជា លោក គិត ធាង លោក ថោង សារ៉ាត់ អីនេះ។ មកដល់បច្ចុប្បន្នមាន លោក កុក អាន មាន លោក ទ្រី ភាព លោក ហ៊ុន តូ មាន លោក លី យ៉ុងផាត់ អីសុទ្ធតែពាក់ព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មជួញដូរគ្រឿងញៀន ឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ ដែលល្បីៗអាក្រក់ជាអន្តរជាតិទៅទៀត ហើយរដ្ឋាភិបាលនោះការពារអ្នកទាំងអស់ហ្នឹង។ ឯស្តង់ដាមួយទៀត គឺស្តង់ដារចាប់ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រជាពលរដ្ឋហ្នឹងជាប់ឃុំយ៉ាងអយុត្តិធម៌ ហើយផលិតឯកសារភស្តុតាងក្លែងក្លាយ ដើម្បីដាក់ទោសពួកគាត់ឲ្យជាប់គុក តាមដែលគេចង់កំណត់មួយឆ្នាំ ពីរ ឆ្នាំ បីឆ្នាំ បួន-ប្រាំឆ្នាំឡើងទៅអញ្ចឹង»។
យ៉ាងណា លោក ម៉ែន ណាត ផ្តល់យោបល់ថា ដើម្បីបញ្ចៀសបញ្ហាសង្គមធ្ងន់ធ្ងរ មេដឹកនាំត្រូវប្រញាប់កែប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ដើម្បីឱ្យជនរងគ្រោះអាចស្វែងរកយុត្តិធម៌បាន ដោយសំអាងថា សង្គមមួយគ្មានយុត្តិធម៌ វានឹងជំរុញឱ្យជាតិបែកបាក់ និងជាឱកាសបរទេសឈ្លានពាន ហើយទីបំផុតវានឹងគំរាមកំហែងដល់អំណាចមេដឹកនាំ។
ក្តីបារម្ភនេះ ហាក់ស៊ីគ្នាទៅនឹងការលើកឡើងរបស់អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបាននិយាយចំៗ កាលពីចុងខែកក្កដាឆ្នាំ២០២៦នេះថា កម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ។ ដោយឡែក អង្គការលីកាដូវិញ បានកាត់ត្រាថា មានមនុស្សជាង ១០០នាក់ នៅបន្តជាប់ឃុំ ដោយសារតែពួកគេប្រើប្រាស់សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ។
តួយ៉ាងដូចជាថ្មីៗនេះ សកម្មជនគណបក្សភ្លើងទៀន ៣រូប មានលោក គឹម វឿន លោក សាន អឿន និងអ្នកស្រី ញឹក សារ៉ុម មន្ត្រីពន្ធនាគារបន្តឃុំខ្លួនហួសការកំណត់ទោស ១ថ្ងៃ ទើបដោះលែង។
សកម្មជនគណបក្សភ្លើងទៀនមួយរូប ដែលទើបទទួលទោសចប់គម្រប់ ២ឆ្នាំ តាមសាលក្រមផ្តន្ទាទោស ដោយសារការឈឺឆ្អាលរឿងទឹកដី គឺលោក គឹម វឿន ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១១ខែសីហាថា ការជាប់ពន្ធនាគារ មិនធ្វើឱ្យលោកបោះបង់មនសិការស្រឡាញ់ទឹកដីនោះទេ។
លោកថា៖ «ការងារសង្គមវាប្រឈមច្រើន តែទោះបីប្រឈមយ៉ាងណា ក៏យើងត្រូវតែ ត្រូវតែប្រឹងប្រែងដែរ ជាប់គុកគ្មានអីគួរឲ្យខ្លាចទេ ខ្លាចបំផុត គឺបាត់បង់សេរីភាព និងបាត់បង់ទឹកដី នេះជាបញ្ហាធំបំផុតរបស់ពូ។ បាទ! ចង់ផ្ដាំផ្ញើដល់ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់គ្នា ត្រូវជួយគ្នាឡើង ជួយគ្នាដើម្បីប្រទេសជាតិយើង កុំសម្ងំយកសុខពេក ហ៊ានបញ្ចេញមតិ ហ៊ានចូលរួមក្នុងការងារសង្គមឲ្យបានផុលផុសឡើង»។
លោក គឹម វឿន ស្ថិតក្នុងចំណោមមនុស្ស ៣៣នាក់ ដែលត្រូវតុលាការចោទប្រកាន់ពីបទ ញុះញង់ ជុំវិញការរិះគន់លើគម្រោងដាក់ខេត្តជាប់ព្រំដែន ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍រួមគ្នា ជាមួយវៀតណាម និងឡាវ ហៅថា (CLV DTA) ។ លោកទើបត្រូវបានដោះលែង កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ក្រោយអនុវត្តទោសគ្រប់ចំនួន ២ឆ្នាំ នៅពន្ធនាគារខេត្តកណ្ដាល។
ឆ្លើយតបនឹងករណីនេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ និយាយថា ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្សកាន់អំណាច គឺប្រកាន់គោលការណ៍នីតិរដ្ឋ។
លោក ជា ធីរិទ្ធ ថ្លែងថា៖ «សម្រាប់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល គឺយើងប្រកាន់គោលការណ៍ច្បាស់ណាស់ តាមសង្គមនីតិរដ្ឋ គឺមិនអនុញ្ញាតឲ្យបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់ ឬក៏អ្នកមានមិនថា នរណាក៏ដោយ មន្ត្រីក៏ដោយ ឲ្យតែធ្វើខុសច្បាប់ ត្រូវតែទទួលចំពោះមុខច្បាប់ស្មើៗគ្នាបាទ»។
យ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា បង្ហាញការយល់ឃើញផ្ទុយពីនេះ ដោយលោកកត់សម្គាល់ថា ការចោទប្រកាន់ទៅលើសកម្មជនសង្គម រហូតដល់ជាប់ពន្ធនាគារ រដ្ឋាភិបាល រួមទាំងមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ ហាក់មិនស៊ីគ្នា ទៅនឹងគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស និងគោលការណ៍នីតិរដ្ឋនោះទេ។
លោកបារម្ភថា បើរដ្ឋាភិបាលមិនទទួលស្គាល់ការពិត ដើម្បីធ្វើការកែលម្អទេ ជំងឺសង្គមនេះ វានឹងពង្រីកភាពអយុត្តិធម៌ដល់មនុស្ស ផ្សេងទៀតនៅក្នុងសង្គម ដោយគ្រាន់តែខុសគ្នាត្រង់ថា អ្នកណារងគ្រោះមុន និងអ្នកណារងគ្រោះក្រោយប៉ុណ្ណោះ។
លោក ប៉ោ មករា ថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំកត់សម្គាល់មួយទៀតហ្នឹង វាជាបញ្ហាមួយដែលរដ្ឋាភិបាលហាក់បីដូចជា អត់ទាន់បានផ្ទៀងផ្ទាត់ ពីសកម្មភាពរបស់ខ្លួនទៅនឹងច្បាប់ដែលមានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្តី ច្បាប់ដែលមានចែងអំពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលរដ្ឋាភិបាលធ្លាប់បានយល់ព្រមមកការអនុវត្តក៏គោរពនូវសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។ អញ្ចឹងខ្ញុំមើលឃើញថា វាមានបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងការមិនបានផ្ទៀងផ្ទាត់ ទៅលើអ្វីដែលជាសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ពីសិទ្ធិ ការទទួលបាននូវយុត្តិធម៌ ការទទួលបាននូវការជំនុំជំរះក្តី និងប្រកបទៅដោយតម្លាភាព និងសមភាពណា»។
របាយការណ៍ស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សសកលឆ្នាំ២០២៦ របស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សឆ្នាំ២០២៦ (Human Rights Watch) បានគូសបញ្ជាក់ថា ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយរបស់គណបក្សកាន់អំណាច ក្នុងការបង្ក្រាប និងបំបិទសំឡេងរិះគន់ ក៏ដូចជាសំឡេងប្រឆាំង។
ទន្ទឹមនេះ របាយការណ៍សេរីភាពនៅលើពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ របស់អង្គការ Freedom House ក៏បានចាត់ចំណាត់ថ្នាក់កម្ពុជាជាប្រទេសគ្មានសេរីភាព ដោយសារតែការបិទខ្ទប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យស្ទើរតែទាំងស្រុង និងការប្រើប្រាស់ច្បាប់ស្តីពីទូរគមនាគមន៍ ច្បាប់សន្តិសុខសាយប័រ ឬច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌដើម្បីគំរាមកំហែង និងចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋណាដែលបញ្ចេញមតិរិះគន់រដ្ឋាភិបាលលើបណ្តាញសង្គម។
លើសពីនេះ អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពី ស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក ថម អ៊ិនឌ្រូ (Thomas Andrews) កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានសម្តែងក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងថា កម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ និងបញ្ហាស្មុគស្មាញជាច្រើន ក្រោយពេលដែលលោកបានបញ្ចប់បេសកកម្មផ្លូវការលើកដំបូងរបស់លោកមកកម្ពុជា។
ក្តីបារម្ភនេះ លោកបាននិយាយដល់ការឃុំខ្លួនមនុស្សជាង ១០០ នាក់ ដោយសារតែការអនុវត្តសិទ្ធិមូលដ្ឋាន។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការក្នុងការបើកលំហសេរីភាពស៊ីវិល ការពារសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងគោរពសិទ្ធិរបស់គណបក្សប្រឆាំង មុនការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ ខាងមុខ។ ត្រង់ចំណុចនេះ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា គ្មាននរណាម្នាក់ គួរត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ ដោយសារការអនុវត្តសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន ដោយសន្តិវិធីឡើយ៕
