សង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍ចំនួន ៥០ អំពាវនាវដល់អាជ្ញាធររដ្ឋដោះលែងអតីតព្រះសង្ឃ លោក ជា វុទ្ធី និងលុបចោលទោសជាប់ពន្ធនាគារ ១៨ខែ ពីបទ ញុះញង់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការជជែកតាមកម្មវិធីផ្ញើសារជាឯកជន (ក្រុម Messenger) រឿងបញ្ហាព្រំដែន ដោយពួកគេថា ការផ្តន្ទាទោសលើសកម្មជនសង្គមរូបនេះ បង្ហាញពីការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ដែលត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ការអំពាវនាវនេះ បានធ្វើឡើងក្រោយពីតុលាការក្រុងភ្នំពេញ នៅរសៀលថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ម្សិលមិញ បានប្រកាសសាលក្រមដោយផ្តន្ទាទោស អតីតព្រះភិក្ខសង្ឃ លោក ជា វុទ្ធី ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ ១៨ខែ និងពិន័យជាប្រាក់ចំនួន ២លានរៀល (ប្រមាណជា ៥០០ ដុល្លារអាមេរិក) តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ៤៩៤ និង ៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។
សេចក្តីថ្លែងការរួមរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍ចំនួន ៥០ ចុះថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញក្តីបារម្ភចំពោះសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលផ្តន្ទាទោសលោក ជា វុទ្ធី។ ពួកគេថា ការផ្តន្ទាទោស និងការដាក់ទោសចំពោះសកម្មជនសង្គម និងជាអ្នកសារព័ត៌មានពលរដ្ឋរូបនេះ បង្ហាញអំពីការរំលោភបំពានធ្ងន់ធ្ងរលើសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ដែលត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា១៩ នៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ និងបានប៉ះពាល់ដល់ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជា ក្រោមអនុសាសន៍នៃការពិនិត្យជាសកលតាមការកំណត់ (យូភីអ) ជុំទី៤ ស្តីពីសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម បានបន្តថា ការបញ្ចេញមតិរបស់លោក ជា វុទ្ធី បានចែករំលែកតែក្នុងក្រុម Messenger ឯកជនមួយ ដែលមានសមាជិកប្រមាណ ២០នាក់ មិនមែននៅក្នុងវេទិកាសាធារណៈឡើយ ហើយទំហំនៃការចែកចាយ និងផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានពីសារឯកជនមួយនៅក្នុងក្រុមតូចបែបនេះ មិនអាចចាត់ទុកថាមានភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងមិនគួរឈានដល់ការផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ១៨ខែនោះទេ។
ការណ៍នេះ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍ទាំង៥០ បានអំពាវនាវថា៖ «សូមឱ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធដោះលែងព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី ជាបន្ទាន់ និងទម្លាក់បទចោទប្រកាន់លើលោក ពីបទ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម និងស្នើចំពោះអាជ្ញាធរធានាថា ករណីរបស់លោក ជា វុទ្ធី ត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយអនុលោមទៅតាមកាពត្វកិច្ចសិទ្ធិមនុស្សជាតិ និងអន្តរជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា»។
កម្ពុជា ជារដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្តីពី សិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ ដែលបានធានានូវសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ បទប្បញ្ញត្តិនេះ ធានាដល់មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិក្នុងការមានមតិយោបល់ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែក និងសិទ្ធិស្វែងរក ទទួល និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងគំនិតគ្រប់ប្រភេទដោយសេរី។
អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍ចំនួន ៥០ដែលចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនោះ មានដូចជា សមាគមអាដហុក អង្គការលីកាដូ មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ សមាគមខេមបូចា សហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា សហគមន៍ដីធ្លី និងក្លឹបអ្នកសារព័ត៌មានបរទេសប្រចាំនៅកម្ពុជាជាដើម។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាហដុក លោក នី សុខា មានប្រសាសន៍ថា ការបញ្ចេញមតិយោបល់របស់ លោក ជា វុទ្ធី ធ្វើឡើងស្របតាមច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ ដែលមិនគួរមានការចោទប្រកាន់ និងផ្តន្ទាទោសទៅលើសកម្មជនសង្គមរូបនេះទេ។ លោកបន្តថា ការបន្តចាប់ខ្លួន ឃុំខ្លួន និងចោទប្រកាន់ទៅលើលោក ជា វុទ្ធី ក៏ដូចជាសកម្មជនផ្សេងទៀត មិនបានផ្តល់ផលចំណេញដល់រដ្ឋាភិបាល និងសង្គមកម្ពុជានោះទេ។
លោកថា៖ «ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើការដែលនៅតែបន្តមានការដាក់ទោសដាក់ទណ្ឌ ការឃុំខ្លួនទៅលើលោក ជា វុទ្ធី ក៏ដូចជាសកម្មជនផ្សេងៗទៀត ដោយគ្រាន់តែភាពសកម្មរបស់ខ្លួន នៅក្នុងការប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាព ពិសេសគឺសិទ្ធិនៅក្នុងការបញ្ចេញមតិ សិទ្ធិសកម្មនៅក្នុងសកម្មភាពខាងនយោបាយ ខាងសេដ្ឋកិច្ច ខាងសង្គម វប្បធម៌អីជាដើមនេះ នោះរដ្ឋាភិបាលនឹងនៅតែទទួលរងការរិះគន់ពីមតិជាតិ និងអន្តរជាតិ ក៏ដូចជាការខកខានរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងការស្តារ និងលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស»។
ការណ៍នេះ អ្នកជំនាញផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស បានស្នើយ៉ាងទទូចដល់រដ្ឋាភិបាល និងតុលាការ ដោះលែង និងទម្លាក់ចោលការចោទប្រកាន់ទៅលើ លោក ជា វុទ្ធី និងអ្នកជាប់ឃុំមនសិការទាំងអស់ មុនការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ និងឆ្នាំ២០២៨ ខាងមុខ ដើម្បីបង្ហាញពីការស្តារឡើងវិញនូវគោលការណ៍សេរីភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរី ពហុបក្ស ឱ្យមានភាពល្អប្រសើរឡើងវិញ ដើម្បីជាមុខមាត់ និងជាប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសជាតិនៅថ្ងៃអនាគត។
វីអូឌី មិនអាចសុំការឆ្លើយតបជុំវិញការអំពាវនាវនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ លោក អ៊ី រិន្ទ និងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក ឯម ច័ន្ទមករា បានទេ នៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហានេះ។
លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានលើកឡើងថា ជារឿងត្រឹមត្រូវហើយដែលសង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍អំពាវនាវឱ្យដោះលែងអតីតព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី ព្រោះនេះគ្រាន់តែជាសិទ្ធិសម្តែងមតិរបស់ពលរដ្ឋ ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកបន្តថា ការបន្តចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនសកម្មជននានា ដោយសារតែការបញ្ចេញមតិ ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់មុខមាត់របស់កម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ ហើយសហគមន៍អន្តរជាតិ មានការរិះគន់ និងដាក់ទណ្ឌកម្មផ្សេងៗ។ មួយវិញទៀត លោកថា ការរឹតត្បិតលើសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ជាពិសេសបញ្ហាព្រំដែននេះ នឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជិះសេះលែងដៃ មិនគិតគូរដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ឱ្យថៃចូលមកឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរស្រេចនឹងចិត្ត ហើយចុងក្រោយមានតែកាត់ទឹកដីខ្មែរឱ្យថៃ ដើម្បីដូរយកសន្តិភាព ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់បូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។
លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា៖ «គឺមានតែរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងភ្ញាក់ខ្លួនទៅ ហើយដោះលែងអតីតព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី ហ្នឹងទៅ ហើយដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយដទៃទៀតទៅ[…] កន្លងមក រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនគួរចាប់ខ្លួនអ្នកដែលរិះគន់បញ្ហាព្រំដែន នៅពេលដែលខ្លួនឯងអសមត្ថភាពក្នុងការការពារទឹកដីនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ ត្រូវលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិពីបញ្ហាព្រំដែន ហើយយកគំនិតរបស់ពួកគាត់ហ្នឹង ទៅដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន អាហ្នឹងទើបអាចការពារទឹកដីបាន ហើយទាមទារទឹកដីមកវិញបាន បើមិនចឹងទេ គឺថាទឹកដីខ្មែរយើង ៧៦ទីតាំង ប្រាកដជាបាត់បង់ហើយ ហើយប្រាកដជាធ្វើឱ្យខ្មែរបែកបាក់។ ខ្មែរខ្សោយ ធ្វើឱ្យថៃឈ្លានពានស្រេចចិត្ត»។
លោក ជា វុទ្ធី មានវ័យ២៧ឆ្នាំ ដែលជាអ្នកសារព័ត៌មានពលរដ្ឋផងនោះ ត្រូវបាននគរបាលស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានស៊ីវិលខេត្តបាត់ដំបងចាប់ខ្លួនចេញពីវត្តពោធិ៍វាល ក្នុងក្រុងបាត់ដំបង ក្រោយពេលលោកត្រូវបានចាប់ផ្សឹកដោយមន្រ្តីសង្ឃ និងមន្ទីរធម្មការ និងសាសនា កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រោយលោកបានធ្វើការរិះគន់ ចំពោះរឿងបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះជនភៀសសឹកនៅលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោក ។
អតីតព្រះសង្ឃរូបនេះ ក៏ធ្វើការជាអ្នកសារព័ត៌មានពលរដ្ឋមួយរូបផងដែរ ដែលតែងតែសកម្មក្នុងការលើកឡើងពីបញ្ហាសង្គមជាច្រើន រួមមាន បញ្ហាព្រៃឈើ បរិស្ថាន និងសិទ្ធិមនុស្សជាដើម នៅលើបណ្តាញសង្គម ។
បច្ចុប្បន្ន លោកកំពុងឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគាររាជធានីភ្នំពេញ (PJ) ។ អតីតព្រះសង្ឃ វុទ្ធី ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមមនុស្ស១១៧នាក់ កំពុងជាប់ឃុំដោយប្រើសិទ្ធិ ដែលចងក្រងដោយអង្គការលីកាដូ។
កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានក្រោយបិទបញ្ចប់បេសកកម្មផ្លូវការនៅកម្ពុជា អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស លោក ថម អេនឌ្រូ (Tom Andrews) បានវាយតម្លៃថា កម្ពុជានៅតែប្រឈមបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈមនុស្សជាង ១០០នាក់ កំពុងត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយសារតែការអនុវត្តសិទ្ធិមូលដ្ឋាន ខណៈលំហនយោបាយ សេរីភាពបញ្ចេញមតិកាន់តែរួមតូច។ ត្រង់ចំណុចនេះ លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា គ្មាននរណាម្នាក់គួរត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ ដោយសារការអនុវត្តសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានដោយសន្តិវិធីឡើយ៕
