ការបង្រួបបង្រួមជាតិ ដែលមានគុណតម្លៃសម្រាប់ជាប្រយោជន៍ជាតិពិតប្រាកដ ក្រោមដំបូលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ត្រូវអ្នកតាមដានមួយចំនួន បង្ហាញការយល់ឃើញថា ត្រូវចាប់ផ្តើមពីការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ មិនមែនរួបរួមដោយទៅចុះចូលជាមួយបក្សកាន់អំណាចនោះទេ។
ការលើកឡើងនេះ បន្ទាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងក្នុងពិធីមួយកាលពីថ្ងៃទី១៩ខែសីហា ដោយបញ្ជូនសារទៅកាន់អ្នករិះគន់ កូនស្រីលោក កឹម សុខា គឺកញ្ញា កឹម មនោវិទ្យា ដែលបានទទួលយកតំណែងជាប្រេសិតពិសេសរបស់លោក។
លោកបានគូសបញ្ជាក់ថា ក្រុមប្រឆាំងតែងតែលើកឡើងពីការចង់បាននូវកិច្ចសន្ទនា ដើម្បីឱ្យមានការឯកភាពជាតិ នៅក្នុងដំណាក់កាលដែលមានការឈ្លានពានពីបរទេស។ ប៉ុន្តែថា នៅពេលដែលលោកបើកច្រកទទួលបែរជាទៅជារឿងអ្វីផ្សេង។ លោកបញ្ជាក់ថា បើសិនជាមានឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិ ត្រូវគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកហើយឈប់ជេរ។
លោកថា៖ «កុំមកជេរខ្ញុំថាអត់បើកច្រក តែអ្នកឯងជេរខ្ញុំរាល់ថ្ងៃ ហើយថាមិនព្រមទទួល ទទួលស្អីបើគ្រាន់តែលូកដៃទៅ ទះកំផ្លៀងឯងរហូត អត់ស្តាប់! ម៉្ងៃៗឮតែមេដឹកនាំចោលម្សៀតលាលែងទៅ! ហើយអ៊ីចឹងខ្លួនឯងបិទច្រកមិនធ្វើការជាមួយគេ។ ឥឡូវឈប់ជេរ បើមានរឿងអីចូលមកនិយាយគ្នា បើចង់មានកិច្ចសន្ទនាគេអត់ជេរទេ គេលើកទូរសព្ទនិយាយគ្នា និយាយខុសគ្នាមកនិយាយ ខ្ញុំអត់ខ្លាចទេ ខ្ញុំមិនថាខ្ញុំធ្វើត្រូវទាំងអស់ទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំប្រកាន់ជំហរថាអ្វីដែលខ្ញុំរើសនេះ គឺដើម្បីប្រទេសជាតិ ហើយបើម៉ោនិយាយលើកជាបញ្ហាហើយលើកជាមតិជួយគ្នាដោះអូខេ»។
ចំពោះការលើកឡើងនេះ អ្នកជំនាញច្បាប់ចាស់វស្សា លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ បានសរសេរលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកខ្លីថាប្រហែលការផ្សះផ្សាជាតិ សាមគ្គីជាតិមានន័យថាចុះចូល។
លោកថា៖ «ប្រហែលផ្សះផ្សាជាតិ សាមគ្គីភាពជាតិ ឯកភាពជាតិ មានន័យថា ចុះចូលជាមួយអ្នកមានអំណាចហើយមើលទៅ!»។
ចំណែក លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្របក្សប្រឆាំង បានលើកឡើងថា ប្រសិនបើលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ពិតជាមានឆន្ទៈចង់ឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីធ្វើឱ្យជាតិខ្មែរខ្លាំងពិតមែន គឺត្រូវដោះលែងអ្នកទោសមនសិការទាំងជាង ១០០នាក់ ងាកមកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យវិញ និងត្រូវរៀបចំឱ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរីនិងយុត្តិធម៌។
លោកថា៖ «ត្រូវផ្តល់សិទ្ធិធ្វើនយោបាយពេញលេញទៅដល់ លោកកឹម សុខា លោករ៉ុង ឈុន លោកស៊ុន ចន្ធី ហើយបើកផ្លូវឱ្យអ្នកនយោបាយភៀសខ្លួននៅក្រៅប្រទេស អាចចូលទៅធ្វើនយោបាយបាន អាហ្នឹងបានបង្ហាញពីការផ្សះផ្សាជាតិបង្រួបបង្រួមជាតិ ហើយបើសិនធ្វើដូចគាត់ឱ្យអ្នកប្រឆាំងចុះចូលគណបក្សប្រជាជនទទួលយកតំណែង អាហ្នឹងថាជាការផ្សះផ្សាជាតិដូចដែល កញ្ញា កឹម មនោវិទ្យា ចុះចូលទៅយកតំណែងពីរដ្ឋាភិបាល អាហ្នឹងជាការផ្សះផ្សាជាតិមិនមែនទេ»។
សម្រាប់ លោក សម រង្ស៊ី ដែលបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ២៣តុលា នៅក្រៅប្រទេសនោះ បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែសីហាថា ករណីលោកកឹម សុខា នាំកូនទៅជួបលោកហ៊ុន សែន និងការទទួលតំណែងជាប្រេសិតពិសេសនេះ លោកថា វាជារឿងថ្មី ដែលមិនទាន់អាចសន្និដ្ឋាន ឬក៏ធ្វើការវិភាគអ្វីបានឡើយ ដោយត្រូវរង់ចាំមើលស្ថានការណ៍ឱ្យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយសិន។
សម្រាប់ លោក សម រង្ស៊ី ទោះជាបុគ្គលណាធ្វើសេចក្តីសម្រេចបែបណា វាជាសិទ្ធិសេរីភាពរបស់បុគ្គល តែអ្វីដែលសំខាន់ គឺត្រូវតែរក្សាឧត្តមគតិដើមរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដោយត្រូវតែទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ ពីព្រោះប្រព័ន្ធដឹកនាំប្រទេសសព្វថ្ងៃ គឺធ្វើឱ្យប្រទេសហិនហោច រហូតដល់ទៅរលាយប្រទេស ដូចជាការបាត់បង់ទឹកដី។
លោកថា៖ «ដូច្នេះអ្វីដែលសំខាន់ គឺត្រូវរក្សាឧត្តមគតិដើមរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលប្រជារាស្ត្ររាប់លាននាក់បានគាំទ្រ គឺឧត្តមគតិរបស់យើង។ ហើយបើយើងចង់រួបរួមជាតិយើងត្រូវតែសួរខ្លួនយើងថា រួបរួមលើមូលដ្ឋានអ្វី? រួបរួមដើម្បីធ្វើអ្វីជាមួយគ្នា។ យើងចង់ឱ្យមានការរួបរួមជាតិលើមូលដ្ឋានប្រជាធិបតេយ្យ លើមូលដ្ឋានយុត្តិធម៌សង្គម លើមូលដ្ឋានសេរីភាពមិនមែនទៅរួបរួមទៅចាប់ដៃបម្រើជនផ្តាច់ការ ជនពុករលួយ ជនបំផ្លាញជាតិ អាហ្នឹងមិនមែនហៅរួបរួមទេ រួបរួមបែបហ្នឹងអត់បានការទេ រួបរួមបែបហ្នឹង គឺអាក្រក់សម្រាប់ប្រទេសជាតិទៅវិញទេ»។
សម្រាប់លោកបណ្ឌិត មាស នី អ្នកស្រាវជ្រាវពីការអភិវឌ្ឍសង្គម បានសរសេរខ្លីលើហ្វេសប៊ុករបស់លោក នៅថ្ងៃទី១៩ខែសីហាថា ការផ្សះផ្សាជាតិមិនអាចកើតឡើងបានទេ ប្រសិនបើយើងនៅតែអង្គុយមើលបំណាំគ្នា ជេរគ្នាគំរាមគ្នា តែមិនធ្វើអ្វីសោះនោះ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី បានប្រាប់វីអូឌីថា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស គឺជាមាគ៌ាដ៏ល្អមួយដែលបានបង្រួបបង្រួមការបែកបាក់ជាតិខ្មែរ ចេញពីគំនរផេះផង់នៃភ្លើងសង្គ្រាម ធ្វើឱ្យប្រជាជាតិខ្មែរមានការឯកភាពជាតិ មានសាមគ្គីភាពជាតិ ដឹកនាំប្រទេសតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ មានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស មានការគោរពច្បាប់ជាដើម។ ក៏ប៉ុន្តែក្រោមការដឹកនាំប្រទេសរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនត្រឹមតែមិនបានដឹកនាំប្រទេស តាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងព្យាយាមបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យ គំរាមកំហែង ចោទប្រកាន់ កម្ចាត់សម្លាប់ ចាប់ដាក់គុកធ្វើឱ្យអ្នកនយោបាយប្រឆាំងរត់ចេញពីប្រទេសនិរាស្ត្រខ្ចាត់ព្រាត់គ្រួសារ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា បើសិនលោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត មានឆន្ទៈចង់ឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមជាតិពិតប្រាកមែន គឺត្រូវគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដូចដែលបានធ្វើកន្លងមក គឺបើកឱ្យមានសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ដោះលែងអ្នកទោសមនសិការ បើកឱ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ បើត្រឹមតែជាពាក្យសម្តីនិយាយពីការផ្សះផ្សាជាតិដោយគ្មានភាពស្មោះត្រង់ ដោយការលួងលោមគេឱ្យចុះចូលជាមួយខ្លួន នោះមិនមែនជាការរួបរួមជាតិទេ។
លោកថា៖ «ហើយធ្វើម៉េចដើម្បីឱ្យមានការគ្រប់គ្រងប្រទេសមានតុល្យភាពគ្នា ប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយសេរី និងយុត្តិធម៌អីទាំងអស់ហ្នឹង។ ធ្វើម៉េចបានអំណាចតុលាការឯករាជ្យបាន ធ្វើម៉េចបានអំណាចកងទ័ពឯករាជ្យបាន អាហ្នឹងយើងមើលរៀនសូត្រតាមគេទៅ បើយើងមិនដឹងអីទេកុំចេះតែនិយាយឱ្យរួចតែពីមាត់ ហើយមិនអាចធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិបាន ហើយបង្រួបបង្រួមមានន័យថាទាល់តែគេចុះចូលគោរពអញ គាំទ្រអញ តាមអញអីទាំងអស់ហ្នឹង មិនមែនអ៊ីចឹងទេ ប្រជាធិបតេយ្យវាពហុគំនិត ពហុទស្សនៈ វាមិនអាចទាល់តែដូចគ្នាបាននៅជាមួយគ្នាបានទេ»។
បន្ទាត់នយោបាយរបស់គណបក្សប្រជាជន ត្រូវបានគេដឹងថាបានប្រើដៃតុលាការដើម្បីចម្ចាត់សំឡេងប្រឆាំងចេញពីសង្វៀននយោបាយជិត១០ឆ្នាំមកនេះ ចាប់តាំងពីចុងឆ្នាំ២០១៧មក ដែលមានការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលក្រុមអ្នករិះគន់ថា បក្សកាន់អំណាចបានសម្លាប់ប្រជាធិបតេយ្យ បំពានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
បរិបទពេលនោះ មេដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក កឹម សុខា ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារទាំងមានអភ័យឯកសិទ្ធិសភា។ លោក សម រង្ស៊ី និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួន គេចទៅក្រៅប្រទេសរហូតបច្ចុប្បន្ន រីឯមន្ត្រីសំខាន់ៗជាងជិត ១០០នាក់ ត្រូវបានតុលាការបិទខ្ទប់ មិនឱ្យធ្វើនយោបាយរយៈពេល៥ឆ្នាំ ។
ចំណែក សារព័ត៌មានឯករាជ្យ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលធ្វើយុទ្ធនាការបោសបិទខ្ទប់ និងខ្លះទៀតត្រូវបានដកអាជ្ញាប័ណ្ណ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ក៏បានការចាប់ក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួន នៅសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស ដាក់ពន្ធនាគារច្រើនឆ្នាំផងដែរ ពីសំណាក់អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ៕
