កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា និងធនាគារកណ្ដាលចិន តាមរយៈប្រព័ន្ធទូទាត់អន្តរធនាគារឆ្លងដែន CIPS (Cross-Border Interbank Payment System) មិនមែនគ្រាន់តែជាការបន្ថែមបច្ចេកវិទ្យាថ្មីសម្រាប់ផ្ទេរប្រាក់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយរបស់ចិន ក្នុងការពង្រីកការប្រើប្រាស់ប្រាក់យន់នៅក្រៅប្រទេស។
នៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ ទេសាភិបាលធនាគារប្រជាជនចិន លោក ផាន កុងសេង (Pan Gongsheng) និងទេសាភិបាលធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា លោកស្រី ជា សិរី បានចុះអនុស្សរណៈសហប្រតិបត្តិការលើការទូទាត់ និងការជម្រះប្រាក់យន់នៅកម្ពុជា។ បន្ទាប់មក នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ ធនាគារចិន សាខាភ្នំពេញ ត្រូវបានកំណត់ឱ្យធ្វើជាធនាគារជម្រះប្រាក់យន់នៅកម្ពុជា។
CIPS គឺជាប្រព័ន្ធដែលចិនបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ២០១៥ ដើម្បីជួយធនាគារ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុទូទាត់ប្រាក់ឆ្លងដែនជាប្រាក់យន់បានងាយស្រួលជាងមុន។ វាមិនមែនជាប្រព័ន្ធដែលអាចជំនួសប្រព័ន្ធផ្ញើសារហិរញ្ញវត្ថុអន្តរធនាគារពិភពលោក SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) ទាំងស្រុងភ្លាមៗនោះទេ។ SWIFT ជាបណ្ដាញសំខាន់សម្រាប់ផ្ញើសារហិរញ្ញវត្ថុរវាងធនាគារ ខណៈ CIPS មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការទូទាត់ និងជម្រះប្រាក់យន់ ដូច្នេះក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ប្រព័ន្ធទាំងពីរនៅតែអាចដំណើរការជាមួយគ្នាបាន។
អត្ថប្រយោជន៍សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា គឺការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមក្នុងការផ្ទេរប្រាក់ជាមួយចិន។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនកម្ពុជាទិញទំនិញពីចិន ហើយអាចទូទាត់ជាប្រាក់យន់ដោយផ្ទាល់ វាអាចកាត់បន្ថយការប្តូរប្រាក់ច្រើនដំណាក់កាល។
ជំនួសឱ្យការប្តូរពីប្រាក់រៀលទៅដុល្លារ ហើយពីដុល្លារទៅយន់ អ្នកនាំចូលអាចទូទាត់ជាប្រាក់យន់តែម្តង។ វាអាចជួយកាត់បន្ថយថ្លៃប្តូរប្រាក់ ថ្លៃសេវាធនាគារ និងពេលវេលាក្នុងការផ្ទេរប្រាក់។ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ក្នុងរបាយការណ៍ថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ បានកត់សម្គាល់ថា ការពង្រីក CIPS និងបណ្ដាញជម្រះប្រាក់យន់ អាចជួយកាត់បន្ថយថ្លៃប្រតិបត្តិការ និងហានិភ័យពីអត្រាប្តូរប្រាក់សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនចិន និងដៃគូពាណិជ្ជកម្ម។
សម្រាប់កម្ពុជា វាក៏មានន័យថា យើងមានជម្រើសទូទាត់ច្រើនជាងមុន និងមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកតែលើប្រាក់ដុល្លារ។ របាយការណ៍របស់ធនាគារប្រជាជនចិនស្តីពីការប្រើប្រាស់ប្រាក់យន់ជាអន្តរជាតិ ឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថា នៅចុងឆ្នាំ២០២៤ មានស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុចំនួន ១៥០ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ានចូលរួមក្នុងប្រព័ន្ធ CIPS។ ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ប្រព័ន្ធនេះបានដំណើរការប្រតិបត្តិការជាមួយប្រទេសអាស៊ានប្រមាណ ៩៥៤,០០០ ប្រតិបត្តិការ ដែលមានតម្លៃសរុបប្រហែល ២១,២ ពាន់លានយន់។ នេះបង្ហាញថា ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទូទាត់ជាប្រាក់យន់កំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿនក្នុងតំបន់។
ចលនានេះ មានភាពស្រដៀងគ្នានឹងអ្វីដែលចិនកំពុងធ្វើនៅអាហ្វ្រិក។ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ធនាគារ Standard Bank របស់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង បានក្លាយជាធនាគារអាហ្វ្រិកដំបូងដែលអាចចូលប្រើ CIPS ដោយផ្ទាល់។ បន្ទាប់មក នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ធនាគារប្រជាជនចិនបានគាំទ្រការបង្កើតធនាគារជម្រះប្រាក់យន់សម្រាប់អាហ្វ្រិក ដែលអាចផ្តល់សេវាទៅប្រទេសជាច្រើន។
ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ Standard Bank បានរាយការណ៍ថា ខ្លួនបានដំណើរការប្រតិបត្តិការតាម CIPS លើសពី ៨ ពាន់លានយន់ ហើយសេវានេះបានពង្រីកទៅប្រទេសអាហ្វ្រិកជាច្រើន។ នេះបង្ហាញថា ចិនកំពុងប្រើគំរូស្រដៀងគ្នា គឺបង្កើតបណ្ដាញធនាគារ និងប្រព័ន្ធទូទាត់ដែលអាចឱ្យដៃគូពាណិជ្ជកម្មប្រើប្រាក់យន់ដោយផ្ទាល់កាន់តែងាយស្រួល។
អត្ថប្រយោជន៍នេះមានភាពច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែក៏មានហានិភ័យផងដែរ។ ប្រសិនបើកម្ពុជាពង្រីកការប្រើ CIPS ខ្លាំងពេកដោយគ្មានតុល្យភាព ប្រទេសអាចផ្លាស់ពីការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រាក់ដុល្លារ ទៅការពឹងផ្អែកកាន់តែច្រើនលើប្រាក់យន់ និងប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុរបស់ចិន។
ប្រាក់យន់ក៏មិនទាន់មានសេរីភាពពេញលេញដូចដុល្លារ ឬអឺរ៉ូ នោះទេ ព្រោះរដ្ឋាភិបាលចិននៅតែគ្រប់គ្រងការចេញចូលរបស់ទុនក្នុងកម្រិតខ្ពស់។ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ បានបញ្ជាក់នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ថា ទោះបីការប្រើប្រាស់ប្រាក់យន់កើនឡើងក៏ដោយ ប្រាក់យន់នៅតែមានចំណែកតិចជាង ៣% នៃការទូទាត់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក និងប្រហែល ២% នៃទុនបម្រុងអន្តរជាតិ។
ហានិភ័យមួយទៀតគឺផលប៉ះពាល់នៃនយោបាយអន្តរជាតិ។ CIPS អាចជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុដែលមានដុល្លារជាចំណុចកណ្តាល។ សម្រាប់ចិន នេះជួយបង្កើនតួនាទីរបស់ប្រាក់យន់នៅលើពិភពលោក។ ប៉ុន្តែសម្រាប់កម្ពុជា ប្រសិនបើយើងចូលជ្រៅពេកក្នុងប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុរបស់ចិន វាអាចធ្វើឱ្យការរក្សាតុល្យភាពជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប ជប៉ុន និងដៃគូផ្សេងទៀតកាន់តែពិបាក។
ដូច្នេះ កម្ពុជាមិនគួរមើល CIPS ថាជាប្រព័ន្ធសម្រាប់បោះបង់ SWIFT នោះទេ។ វាគួរត្រូវបានប្រើជាជម្រើសបន្ថែម ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃទូទាត់ និងធ្វើឱ្យពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិនកាន់តែងាយស្រួល។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា កម្ពុជាគួររក្សាប្រព័ន្ធទូទាត់ជាច្រើន ទាំងប្រព័ន្ធដែលប្រើដុល្លារ ប្រព័ន្ធ SWIFT ប្រព័ន្ធ CIPS និងប្រព័ន្ធទូទាត់ក្នុងតំបន់។ វិធីនេះអាចជួយឱ្យកម្ពុជាទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីចិន ខណៈនៅតែរក្សាឯករាជ្យ និងភាពបត់បែនរបស់ខ្លួនក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ៕
ដោយ លោក សុក្រឹត ពុទ្ធិ
