ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងវត្តមានមេដឹកនាំថៃ មកជាន់ដីខ្មែរនៅតំបន់អានសេះ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ជាថ្មីទៀត ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបានក្រុមអ្នកតាមដានចាត់ទុកថា ជាការបញ្ជាក់កាន់តែច្បាស់ថាមេដឹកនាំបក្សកាន់អំណាច គ្មានសមត្ថភាព ទប់ស្កាត់សត្រូវឈ្លានពាន។
ការណ៍នេះ ពួកគេបន្តក្រើនរំឭករដ្ឋាភិបាល ចាំបាច់ត្រូវរុញសំណុំរឿងព្រំដែន ទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ(ICJ)ឱ្យបានលឿនបំផុត ទើបអាចទប់ស្កាត់សត្រូវឈ្លានពានបាន និងការពារបូរណភាពទឹកដីបាន។
ការលើកឡើងរបស់អ្នកឃ្លាំមើល បានធ្វើឡើងស្របពេលដែលក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានផ្សព្វផ្សាយនូវសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានមួយ តវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងចំពោះដំណើរទស្សនកិច្ចគ្មានការអនុញ្ញាតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក អានុទីន ឆាន់វីរៈគុល ដែលបានទៅកាន់តំបន់អានសេះ ក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦។
កម្ពុជាចាត់ទុកដំណើរទស្សនកិច្ចដែលគ្មានការអនុញ្ញាតនេះថា ជាការប៉ុនប៉ងដោយចេតនា ក្នុងការទាមទារដែនដីអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ដោយខុសច្បាប់ ខណៈតំបន់នោះត្រូវបានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំមុនមក។
ក្រសួងបន្តថា ដំណើរទស្សនកិច្ចនេះ គឺស្មើនឹងការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើដែនដីអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ដូចដែលបានកំណត់ និងខណ្ឌសីមាដោយផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ (១:២០០,០០០) ដែលផលិតដោយគណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនរវាងឥណ្ឌូចិន និងសៀម និងរំលោភសេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ (GBC) កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបានហាមឃាត់នូវសកម្មភាពបង្កហេតុដែលអាចបង្កើនភាពតានតឹងនៅតាមបណ្តោយព្រំដែន។
ករណីនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានទាមទារឱ្យថៃបញ្ឈប់សកម្មភាពបែបនេះ នៅក្នុងតំបន់អានសេះ និងតំបន់ផ្សេងទៀត ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ កាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ តាំងពីឆ្នាំមុន ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងសម្រួលដល់ការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនដោយសន្តិវិធី សំដៅស្តារសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងទំនាក់ទំនងភាពជាអ្នកជិតខាងល្អនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។
ហើយកម្ពុជានៅតែរក្សាការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការដោះស្រាយរាល់ជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ ក៏ដូចជាជាមួយប្រទេសជិតខាងទាំងអស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ ព្រមទាំងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំហរថា ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនមិនត្រូវផ្លាស់ប្តូរដោយកម្លាំងនោះឡើយ។
លើសពីនេះ ក្នុងកម្មវិធីផ្សាយបន្តផ្ទាល់ ស្តីពី បច្ចុប្បន្នភាពបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ លោក ប៉ែន ប៉ូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានលើកឡើងពីខ្លឹមសារនៃលិខិតតវ៉ានោះដែរថា កម្ពុជា មិនទទួលស្គាល់ជាដាច់ខាតនូវខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនពង្រីកដោយយោធាថៃ។ ហើយថា ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ មិនប៉ះពាល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ ឬជំហររបស់កម្ពុជា ទាក់ទងនឹងព្រំដែនអន្តរជាតិរបស់ខ្លួនឡើយ។
លោកថា៖ «ដូច្នេះការកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់លើដែនដីអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា មិនអាចធ្វើឱ្យមានភាពស្របច្បាប់ តាមរយៈការធ្វើទស្សនកិច្ចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃនេះបានឡើយ»។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត សង្កេតឃើញថា ការចេញលិខិតតវ៉ាជាថ្មីទៀតរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នេះបញ្ជាក់កាន់តែច្បាស់ពីកម្សោយការពារទឹកដី ទាំងបែបបទរដ្ឋបាល និងវិធានការពារបូរណភាពលើដីជាក់ស្តែង។
លោកលើកឡើងថា បើទោះបីជាថៃបានប្រើប្រាស់គ្រប់មធ្យោបាយ ក្នុងការឈ្លានពានដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាដល់ជាង ៧០ទីតាំង រហូតដល់ថ្មីៗនេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ធ្វើទស្សនកិច្ចក្នុងទឹកដីកម្ពុជាដោយគ្មានការអនុញ្ញាតនេះ ក៏រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនហ៊ានប្រតិកម្មខ្លាំង ឬក៏មានយុទ្ធសាស្ត្រអ្វីថ្មីដើម្បីការពារជាតិ ការពារទឹកដីដែរ ។
សម្រាប់លោក ម៉ែន ណាត ក្រៅតែពីបង្ហាញភាពទន់ភ្លន់ តាមរយៈការចេញតែកំណត់ទូតតវ៉ាជាហូរហែប្រមាណជា១ពាន់លើក និងជំរុញឱ្យថៃចូលតុចរចាទ្វេភាគី និងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង តែចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរគ្នាឯងវិញ ទាំងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក ហ៊ុន សែន បែរជាប្រើយុទ្ធសាស្ត្រងើបមួយវៃមួយ និងចាប់អ្នកដែលបញ្ចេញមតិដាក់ពន្ធនាគារទាំងអយុត្តិធម៌ទៅវិញ។
លោកបន្តថា ការត្រឹមចេញលិខិតតវ៉ាការទូត ដែលថៃមិនដែលស្តាប់ ឬអើពើនេះ វាបានបង្ហាញពីភាពទន់ជ្រាយ និងអសមត្ថភាពក្នុងការការពារទឹកដីរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅកាន់ប្រទេសដែលឈ្លានពានកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ វាមិនមែនជាយន្តការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដែលមានប្រសិទ្ធភាពនោះទេ។
លោកថា៖ «អ្វីដែលជាអាទិភាពផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិហ្នឹង អត់ព្រមធ្វើទេ ដូចជា អាទិភាពយើងត្រូវប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួនស្របច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រឆាំងថៃ។ អ្វីដែលយន្តការការទូតអន្តរជាតិ ដែលធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព កម្ពុជាត្រូវធ្វើអីខ្លះហ្នឹង អត់ធ្វើទេ[…] វាហាក់បង្ហាញភាពទន់ខ្សោយទន់ជ្រាយទៅកាន់ពួកឈ្លានពានចឹង[…] បើយើងធៀបអ្វីដែលសៀមកំពុងឈ្លានពានកម្ពុជាសព្វថ្ងៃ ហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទប់ស្កាត់សៀមឈ្លានពានមិនបានផងហ្នឹង តែទប់ស្កាត់ខ្មែរគ្នាឯងបាន ចឹងបានន័យថា ការបង្ក្រាបខ្មែរគ្នាឯងហ្នឹង មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ជាតិទេ គឺដើម្បីប្រយោជន៍អំណាច ខ្លាចបាត់បង់អំណាច»។
លោក ម៉ែន ណាត បន្តថា បើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅបង្ហាញភាពទន់ខ្សោយក្នុងការដឹកនាំ ហើយបណ្តែតបណ្តោយឱ្យប្រទេសជិតខាងឈ្លានពានទឹកដីតាមទំនើងចិត្តបែបនេះ នោះទឹកដីកម្ពុជានឹងបន្តបាត់បង់បន្ថែមទៀត ហើយអាចនឹងបាត់ចេញពីផែនទីពិភពលោកផងដែរ។
ដូច្នេះដើម្បីទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់ថៃបាន លោកថា កម្ពុជាត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ដំឡើងកម្រិតការទូតឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួនទប់ទល់នឹងថៃឈ្លានពានទឹកដីជាក់ស្តែងស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងត្រូវតែស្តារប្រជាធិបតេយ្យ ការឯកភាពជាតិ ផ្សះផ្សាជាតិ ស្របតាមស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ ព្រមទាំងធ្វើទំនើបកម្មវិស័យយោធា ពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច វិនយោគ និងទេសចរណ៍ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញថាខ្មែរខ្លាំង។
ចំណែក លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង យល់ឃើញដូចទៅនឹងលោកម៉ែន ណាត ដែរថា ការដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ហ៊ានមកជាន់ទឹកដីកម្ពុជានៅតំបន់អានសេះ ដែលយោធាថៃកំពុងកាន់កាប់ខុសច្បាប់នេះ វាបង្ហាញពីអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលមិនការពារទឹកដី និងមិនអាចទាមទារទឹកដីមកវិញបានទេ ដូច្នេះមានការប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ទើបអាចការពារបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាបាន។
លោកបន្តថា៖ «ចំណាត់ការក្រៅពីការចេញលិខិតតវ៉ាទៅថៃនេះ ហើយនិងការប៉ះពាល់ទៅដល់ដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជានេះ គឺរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនត្រូវគ្រាន់តែចេញលិខិតតវ៉ាតែប៉ុណ្ណោះឯងនោះទេ ត្រូវធ្វើម៉េចប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ប្តឹងថៃទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ៩១ ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC អាហ្នឹងទើបអាចទាមទារទឹកដីបានមកវិញ បើសិនជានៅតែចេញលិខិតតវ៉ាហ្នឹង ថៃមិនឈឺក្បាលវិលមុខនោះទេ ហើយថៃក៏មិនស្តាប់នោះដែរ»។
អ្នកនយោបាយដែលមានជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ ក៏បានរិះគន់ដែរថា បើទោះថៃឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាដល់ទៅជាង ៧០ទីតាំង និងបន្តឈ្លានពានបន្ថែមទៀតតាមទំនើងចិត្តក៏ដោយ ក៏លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក ហ៊ុន សែន មិនហ៊ានប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិដាក់សម្ពាធថៃ ដើម្បីទាមទារទឹកដីមកវិញដែរ តែបើចំពោះខ្មែរគ្នាឯងវិញ ឱ្យតែអ្នកណាហ៊ានរិះគន់ ឬបញ្ចេញមតិផ្ទុយពីខ្លួន គឺនឹងប្រើយុទ្ធសាស្ត្រងើបមួយវៃមួយ ចាប់ពលរដ្ឋខ្មែរដាក់ពន្ធនាគារទាំងអយុត្តិធម៌។
លោកថា៖ «ដូច្នេះវាខុសគ្នាពីឆន្ទៈក្នុងការការពារទឹកដី ហើយនិងខុសគ្នាពីទង្វើដែលធ្វើចំពោះខ្មែរគ្នាឯង ខ្លាំងបានតែជាមួយខ្មែរទេ ប៉ុន្តែអត់ហ៊ានខ្លាំងជាមួយបរទេសឈ្លានពានទឹកដីទេ សុទ្ធចិត្តរណបបរទេសទាំងយួន ទាំងថៃហ្នឹង ដើម្បីឱ្យជួយការពារអំណាចរបស់ខ្លួន បើជាមួយវៀតណាមអត់ហ៊ានតែម្តង ព្រោះវៀតណាមជាចៅហ្វាយ»។
ជាមួយគ្នានេះដែរ ប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក យ៉ែម បុញ្ញរិទ្ធ ក៏បានលើកឡើងក្នុងបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា ដំណើរទស្សនកិច្ចយ៉ាងគឃ្លើនរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីសៀម ចូលក្នុងដែនដីអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា នៅចក្រអានសេះនេះ បង្ហាញពីការឈ្លានពានរបស់ថៃមកដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា ដែលយើងត្រូវរួមគ្នាគាំទ្រវីរៈកងទ័ព មានចំណាត់ការទូត និងត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ។
ជាមួយគ្នានេះ លោកក៏បានបង្ហាញជាចម្ងល់ក្នុងសំណេរដើមដែរថា៖ «តើសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មាន អាចចាត់ទុកថាជាការតវ៉ា ឬជាកំណត់ការទូត ឬជាបណ្ដឹងបានដែរ? ប្រសិនបើជាការតវ៉ា ឬជាកំណត់ការទូត ឬជាបណ្ដឹង តើគួរ/បានដាក់ទៅស្ថាប័នថៃ ឬស្ថាប័នអន្តរជាតិ ឬតុលាការអន្តរជាតិណាដែរ? ខ្មែរឈឺចាប់ណាស់!»។
ចាប់តាំងពីក្រោយបទឈប់បាញ់ កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រហូតមកដល់ពេលនេះ គេកត់សម្គាល់ឃើញថា ទាហានថៃបានប្រើបន្លាលួស ទូកុងតឺន័រ បន្តរុលចូលវាទយកដីខ្មែរកើនរហូតដល់ ៧៦ទីតាំង។ ជាមួយគ្នានេះ ថៃបានសម្រុកសាងសង់សំណង់រឹងផ្សេងៗនៅលើដីខ្មែរទាំងនោះ ដូចជា សាងសង់លេណដ្ឋានទ័ព ជីកប្រឡាយធ្វើផ្លូវបេតុង ធ្វើរបងព្រំដែនបេតុងព្រមទាំងវាស់ដីចែកឱ្យពលរដ្ឋថៃ ខណៈដែលកម្ពុជាតែងតែចេញលិខិតតវ៉ាប្រឆាំងជំទាស់ចំពោះការរំលោភបំពានដោយខុសច្បាប់ទាំងនោះ ប៉ុន្តែថៃហាក់មិនអើពើឡើយ។
សម្រាប់ លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ យល់ឃើញថា សកម្មភាពរបស់ថៃក្នុងការឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីចូលទៅកាន់តំបន់ដែលស្ថិតក្នុងដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា គឺជាទង្វើដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះវាមិនមែនជាការចូលទស្សនកិច្ចធម្មតាទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការបង្ហាញអំណាច និងព្យាយាមបង្កើតរូបភាពថា ថៃមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើតំបន់នោះ។
លោកបន្តថា ក្នុងស្ថានភាពដែលបញ្ហាព្រំដែនមិនទាន់ដោះស្រាយចប់ សកម្មភាពបែបនេះមិនជួយបន្ថយភាពតានតឹងទេ ផ្ទុយទៅវិញ វាអាចធ្វើឱ្យជម្លោះកាន់តែស្មុគស្មាញ និងបង្កើនការមិនទុកចិត្តគ្នារវាងប្រទេសទាំងពីរ។
លោកលើកឡើងក្នុងសម្តីដើមថា៖ «សកម្មភាពបែបនេះ គឺជាការប្រើប្រាស់អំណាចនយោបាយ និងវត្តមានរដ្ឋ ដើម្បីពង្រឹងការទាមទាររបស់ថៃលើតំបន់មានវិវាទ។ នៅពេលនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅបង្ហាញខ្លួននៅទីតាំងមួយ វាមានន័យនយោបាយខ្លាំងជាងការចូលរបស់មន្ត្រីធម្មតា ព្រោះវាផ្ញើសារទៅសាធារណជនក្នុងប្រទេសថៃ និងទៅក្រៅប្រទេសថា រដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងចាត់ទុកទីតាំងនោះថាស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ទង្វើបែបនេះ អាចបង្កឱ្យប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា មានកំហឹង និងបង្កើនអារម្មណ៍ថា ថៃកំពុងមើលរំលងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា»។
លោក សេង វណ្ណលី បានបន្តថា បើថៃពិតជាចង់បង្ហាញថាខ្លួនគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងចង់ដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី នោះជំហានដែលសមស្របជាងគេ គឺបញ្ឈប់សកម្មភាពឯកតោភាគីនៅតំបន់មានវិវាទ រក្សាស្ថានភាពដើម កុំបង្កើតហេតុការណ៍ថ្មីលើដី ហើយទទួលយកយន្តការដែលអាចផ្តល់ដំណោះស្រាយដោយអព្យាក្រឹត និងមានមូលដ្ឋានច្បាប់។ បើផ្ទុយទៅវិញ ថៃបន្តបដិសេធយន្តការអន្តរជាតិ ខណៈនៅលើដីនៅតែបន្តបង្ហាញវត្តមាន និងសកម្មភាពដែលកម្ពុជាតវ៉ា នោះវាធ្វើឱ្យពាក្យថា «ដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី» នឹងបាត់បង់ទម្ងន់។
សម្រាប់ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល គ្មានជំនឿលើការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃនោះទេ និងបានជំរុញឱ្យកម្ពុជាដាច់ខាតមិនត្រូវដកថយចេញពីដីខ្លួនឯងទៀត ទៅតាមការទាមទាររបស់ថៃនោះឡើយ ខណៈដីដែលថៃកំពុងតែឈរជើងបច្ចុប្បន្ន គឺជាដីខ្មែរ ដែលត្រូវប្រើគ្រប់វិធីសាស្ត្រឱ្យបានខ្លាំងក្លាបំផុត ធ្វើយ៉ាងណាត្រូវតែទាមទារឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញទៅវិញឱ្យបាន៕
