ផ្ទៃទឹកដ៏ធំល្វឹងល្វើយដែលធ្លាប់ជាឆ្នាំងបាយ និងជាសរសៃឈាមកសិកម្មរបស់កសិកររាប់ពាន់គ្រួសារក្នុងស្រុកមេសាង កំពុងប្រឈមបាត់រូបរាងបន្តិចម្តងៗ ដោយជំនួសមកវិញនូវដីឡូតិ៍ របងថ្ម និងសំណង់អគារធំៗ រាប់ម៉ឺនដុល្លារ របស់ក្រុមអ្នកមានអំណាច។
ពលរដ្ឋថា រយៈពេលជាង ៤ ឆ្នាំមកនេះ ព្រែកជីផុច ក្នុងស្រុកមេសាង ត្រូវបានក្រុមឈ្មួញចាក់ដីលុបអស់រាប់រយហិកតា បង្កឱ្យកសិករប្រឈមនឹងការខ្វះទឹកធ្វើស្រែ និងបាត់បង់ជម្រកនេសាទត្រីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈដែលអាជ្ញាធរនៅតែស្ងាត់ស្ងៀម និងធ្វើមិនដឹងមិនឮ។
កសិកររស់នៅស្រុកមេសាងថ្លែងសុំលាក់ឈ្មោះ ប្រាប់វីអូឌី នៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហាថា សកម្មភាពចាក់ដីលុបព្រែកទ្រង់ទ្រាយធំនេះ អ្នកភូមិយ៉ាងហោចណាស់ ៥០០គ្រួសារ រស់នៅស្រុកមេសាង ខកខានមិនអាចធ្វើស្រែប្រាំង ដោយសារខ្វះទឹកធ្វើស្រែ។ រីឯការនេសាទត្រីក៏ថយចុះ ដោយសារផ្ទៃទឹករួមតួច។
លោកថា ក្រោយពីមានសកម្មភាពចាក់លុបព្រែកអស់មួយផ្នែកធំ កសិករមិនអាចបូមទឹកស្រោចស្រពដោយសេរីដូចមុនឡើយ ធ្វើឱ្យកសិករជាច្រើនភូមិខកខាន មិនអាចធ្វើស្រែប្រាំងបាន នៅឆ្នាំនេះ។
ពលរដ្ឋរូបនោះនិយាយថា៖ «លឺថាគេអ្នកធំអីទេចាក់ដីទៅ! ដូចថា គេពុះចែកគ្នាអស់ហើយអស់រាប់ពាន់ហិកតានោះរហូតទៅដល់វាលឥឡូវ ឮថាខ្លះគេទិញយកដីហ្នឹងត្រង់នេះ។ ឥឡូវគេធ្វើផ្លូវឡានចេញចូលតាមហ្នឹងទៅដល់»។
កាលពីឆ្នាំ២០២៤ ពលរដ្ឋ ៥០០ គ្រួសារ មកពី ៥ ភូមិ ក្នុងឃុំជីផុច ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង បានផ្តិតមេដៃរួមគ្នាទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរខេត្តព្រៃវែង ចាត់វិធានការជាបន្ទាន់លើក្រុមឈ្មួញមានអំណាច ៣ នាក់ ដែលកំពុងបន្តសកម្មភាពចាក់ដីលុប ព្រែកជីផុច នៅផ្នែកខាងត្បូងផ្លូវជាថ្មីទៀត ដើម្បីយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិឯកជន។
អ្នកភូមិបារម្ភថា ការរំលោភយកដីព្រែកធម្មជាតិនេះ នឹងធ្វើឱ្យប្រឡាយទឹករួមតូច រាំងស្ទះចរន្តទឹកហូរនាដូវវស្សា បង្កគ្រោះទឹកជំនន់លិចលង់ស្រូវកសិកម្មរាប់រយហិកតារ ព្រមទាំងបំផ្លាញប្រភពទឹកស្រោចស្រព និងជម្រកនេសាទត្រីដ៏សំខាន់របស់ពួកគាត់។
ពលរដ្ឋភាគច្រើនមិនហ៊ាននិយាយពីបញ្ហានេះដោយបើកចំហនោះទេ ព្រោះបារម្ភពីសុវត្ថិភាព និងខ្លាចអាជ្ញាធរធ្វើបាប ខណៈដែលមេខ្លោងដែលចាប់ដីលុបព្រែកនេះ ជាបុគ្គលមានអំណាចគប់គិតជាមួយអាជ្ញាធរខិលខូច។
ក្រោយពីចាក់លុបព្រែក មានផ្លូវខ្វាត់ខ្វែង និងមានប្រឡាយតូចៗ ពុះចំកណ្ដាលព្រែក ដែលគេកាយអាចម៍ដីក្នុងប្រឡាយ មកចាក់លុបផ្ទៃទឹក។ នៅក្បែរប្រឡាយនោះ គេឃើញមានបុរសជាកសិករវ័យកណ្ដាលម្នាក់ ក្នុងសំលៀកបំពាក់ចាស់ៗ កំពុងបណ្ដើរក្របីជាច្រើនក្បាល ដោយទឹកមុខក្រញូវ និងអស់សង្ឃឹម។
ដៃម្ខាងកាន់ខ្សែគោ ដៃម្ខាងទៀតលើកដៃជូតញើសលើថ្ងាស បណ្ដើរគោ និងក្របី កំពុងស៊ីស្មៅតាមដងព្រែកនេះ។ លោកងាកមើលផ្ទៃព្រែកដែលត្រូវគេចាក់ដីលុប ហើយថ្លែងដោយសុំមិនបង្ហាញអត្តសញ្ញាណថា កាលពីជាង ៤ ឆ្នាំមុន មិនទាន់លុបព្រែកនេះ ឱ្យតែដល់រដូវវស្សា អ្នកភូមិពឹងផ្អែកទឹកព្រែកជីផុច បូមដាក់ស្រែប្រាំង។
លោកថា ស្រែប្រាំងជាប្រភពចំណូលសំខាន់ណាស់ សម្រាប់ដោះបំណុល និងចិញ្ចឹមកូនចៅ ហើយនៅពេលព្រែកចាក់លុបទ្រង់ទ្រាយធំ ដូច្នេះអ្នកភូមិខកខាន មិនអាចធ្វើស្រែប្រាំងកើតទេ។
លោកថា៖ «លុបអាព្រែកចាស់ហ្នឹងអស់ លុបអាហ្នឹងចាស់ ឯណោះតែភ្លៀងពីរមេមក លិចខាងលើនោះ។ វាអត់មានស្អីទេ សួរមេឃុំជីផុចហ្នឹងហើយ ទំនាស់រឿងមានហើយ ៥ភូមិ គេផ្តិតមេដៃ។ ៥ភូមិហ្នឹងលិច យាមលិចអី គ្មានបានស្រូវស៊ីទេមួយឆ្នាំៗ។ ធ្វើហើយ ធ្វើស្រែផ្សងព្រេងទេ ធ្វើហើយ ខែកត្តិកហ្នឹង ដឹងតែភ័យហើយ ដឹងថា បានច្រូតឬអត់ទេ»។
សំឡេងត្អូញត្អែររបស់កសិកររូបនេះ លាយឡំជាមួយសំឡេងជើងគោដើរធ្ងន់ៗលើដី បានស្តែងឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់ពីសោកនាដកម្មរបស់កសិកររាប់ពាន់គ្រួសារ ដែលកំពុងរងគ្រោះដោយសារការបាត់បង់ប្រភពទឹកចិញ្ចឹមជីវិត និងឃ្លាំងត្រី យ៉ាងសំខាន់របស់អ្នកស្រុក។ រីឯអ្នកដែលទទួលប្រយោជន៍ គឺក្រុមឈ្មួញ និងអាជ្ញាធរខិលខូច ខេត្តព្រៃវែង។
ព្រែកជីផុច ជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់ដែលមានផ្ទៃទឹករាប់រយហិកតា និងមានបណ្ដាញទឹកខ្វាត់ខ្វែងភ្ជាប់ពីបឹងមេសាង ឆ្ពោះទៅកាន់ទន្លេវ៉ៃគោ ក្នុងខេត្តស្វាយរៀង។ ព្រែកប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ត្រូវបានអ្នកស្រុកចាត់ទុកជា ជាឆ្នាំងបាយ និងជាប្រភពប្រាក់ចំណូល ដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់កសិកររាប់ពាន់គ្រួសារសម្រាប់ធ្វើកសិកម្មគ្រប់រដូវ។
អ្នកស្រុកខ្លះតែងតែប្រារព្ធពិធីបុណ្យទាន និងពិធីសែនព្រេន ថ្វាយទេព្តាម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី នៅព្រែកនេះស្ទើរជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
កសិករម្នាក់ទៀតថ្លែងសុំលាក់ឈ្មោះ ព្រោះបារម្ភពីសុវត្ថិភាព ឱ្យដឹងថា ជាង ៤ឆ្នាំមកនេះ សកម្មភាពចាក់ដីលុបព្រែកដើម្បីយកដីពុះឡូតិ៍លក់ ធ្វើលំនៅឋាន និងសង់អគារ បានធ្វើឱ្យផ្ទៃព្រែករួមតូច និងគោករាក់ជាលំដាប់ ហើយតំបន់ខ្លះទៀត សកម្មភាពចាក់លុបនៅតែបន្តកើតមាននៅពេលយប់។
កសិកររូបនោះ និយាយថា៖«ដីទើបតែធ្វើថ្មីៗហ្នឹង គេយកធ្វើផ្ទះធ្វើអី យកដីហ្នឹងលក់ឱ្យពលរដ្ឋយើងហ្នឹងទៅ។ យើងមានលុយ យើងទិញទៅ អត់ដឹងទេ ប្រហែលជាជាងមួយម៉ឺន(ដុល្លារ)»។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺរឿងនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋបាលខេត្តព្រៃវែង លោក សួន សុម៉ាលីន បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
តែយ៉ាងណា កន្លងមក ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម បានចេញសារាចរណែនាំ និងបទបញ្ជាស្នើឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានគ្រប់ខេត្ត/ក្រុង ជួយការពារ និងអភិរក្សប្រភពទឹកធម្មជាតិនៅទូទាំងប្រទេសដោយហាមឃាត់ និងព្រមានតាមផ្លូវច្បាប់ ដោយហាមខាតការចាក់ដីលុបព្រែក បឹងបួ និងប្រឡាយ ដែលជាទ្រព្យសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។
ក្រសួងថា នឹងអនុវត្តទោសបញ្ញត្តិធ្ងន់ធ្ងរ តាមចច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងឧតុនិយម ចំពោះជនទាំងឡាយណា ដែលចាក់ដីលុប រំលោភ ឬបំផ្លាញប្រភពទឹកសាធារណៈ នឹងត្រូវកាយដីចេញវិញដោយស្វ័យប្រវត្តិ សងការខូចខាត ព្រមទាំងប្រឈមមុខនឹងទោសទណ្ឌពិន័យជាប្រាក់ និងទោសដាក់ពន្ធពន្ធនាគារ។
ជុំវិញរឿងនេះ អនុប្រធានផ្នែកដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិនៃសមាគមអាដហុក លោក យិន ម៉េងលី ពន្យល់ថា ការចាក់ដីលុបព្រែក បឹងបួ និងអូរ គឺជាអំពើល្មើសច្បាប់ ដែលទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាននៅតំបន់នោះ និងអាជ្ញាធរថ្នាក់ជាតិ ត្រូវពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញ។
លោកឆ្ងល់ថា តើអាជ្ញាធរខេត្តព្រៃវែង និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធ នឹងមានវិធានការច្បាប់យ៉ាងណា ដើម្បីសង្គ្រោះព្រែកជីផុច ឬមួយត្រូវបណ្ដែតបណ្ដោយឱ្យប្រភពទឹកប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនេះ ក្លាយជាទ្រព្យសម្បត្តិឯកជនរបស់ក្រុមឈ្មួញជារៀងរហូត?។
លោក យិន ម៉េងលី ថ្លែងថា៖«អាជ្ញាធរនៅតំបន់នោះ ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រង និងថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ បានដឹងដែរទេ? ឬក៏មានបញ្ហាអ្វី បានជាគេអាចចាក់ដីលុបបាន? ព្រោះការចាក់លុបទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់នេះ យើងមើលទៅអត់មានលួចបាំង ធ្វើពេលយប់អីទេ។ សកម្មភាពដឹកជញ្ជូន និងសកម្មភាពធ្វើជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ រហូតមានការសង់ផ្ទះលម្ហែនៅពីលើតំបន់នោះទៀត»។
ច្បាប់ភូមិបាល (ឆ្នាំ២០០១) ចែងថា ដីធ្លីជាសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ រួមទាំងដីព្រែក និងដីចំណីព្រែក មិនអាចលក់ដូរ ផ្ទេរកម្មសិទ្ធិ ឬយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិឯកជនបានឡើយ ទោះបីជាមានការកាន់កាប់យូរប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ រីឯច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក មាត្រា៨ និងមាត្រា៩ ចែងថា ដីព្រែក បឹងបួ ទន្លេ និងប្រឡាយធម្មជាតិទាំងអស់ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។ គ្មានបុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនណាមួយអាចកាន់កាប់ ពុះឡូតិ៍ លក់ ឬកែប្រែប្រភពទឹកនេះជាកម្មសិទ្ធិឯកជនបានឡើយ។ រីឯបទល្មើសបំផ្លាញ និងស្ទះចរន្តទឹក ធ្វើឱ្យគោករាក់ រួមតូច ឬរាំងស្ទះចរន្តទឹកហូរ គឺជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ត្រូវកាយដីចេញវិញភ្លាមៗ និងស្ដារប្រភពទឹកឱ្យមកស្ថានភាពដើម ព្រមទាំងពិន័យជាប្រាក់ និងប្រឈមមុខនឹងទោសពន្ធនាគារ ពី ៥ ឆ្នាំ ដល់ ១០ ឆ្នាំ ប្រសិនបើប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។
ពលរដ្ឋទទូចដល់ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល ក្រសួងធនធានទឹក និងអាជ្ញាធរខេត្តព្រៃវែង ចុះពិនិត្យ និងផ្អាកសកម្មភាពចាក់ដី និងបង្ខំឱ្យកាយដីចេញវិញតាមផ្លូវច្បាប់ ដោយត្រូវស្តារ និងការពារ ព្រែកជីផុច ឱ្យទាន់វេលា មិនត្រឹមការពារទ្រព្យសាធារណៈរបស់រដ្ឋ និងយុត្តិធម៌សង្គមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការសង្គ្រោះឆ្នាំងបាយ និងសរសៃឈាមកសិកម្មរបស់កសិករ ឱ្យផុតពីវិបត្តិជីវភាព៕
