ឧបករណ៍ប៉ុនបាតដៃ ផ្ទុកដោយគ្រឿងបង្គុំតូចៗ បង្កើតបានជាពន្លឺ ភ្ជាប់ជាមួយអ៊ីនធឺណិតក្នុងរលកធាតុអាកាស បញ្ចាំងឱ្យឃើញពីសកម្មភាពជាច្រើនដែលមានក្នុងពិភពលោក នោះគឺជាទូរស័ព្ទដៃឆ្លាតវៃ ឬដែលគេនិយមហៅថា ស្មាត ហ្វូន (Smart Phone)។
ធ្លាប់តែជាឧបករណ៍ដែលធ្វើឱ្យការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងមនុស្សពីទីតាំងឆ្ងាយគ្នា ឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធិ និងងាយស្រួល ប៉ុន្តែក្នុងយុគសម័យឌីជីថលនៃសតវត្សរ៍ ២១ នេះ ស្មាតហ្វូនបានក្លាយជាឧបករណ៍បំបែកមនុស្សពីពិភពពិត និងកំពុងបង្កើតជា «អន្ទាក់មើលមិនឃើញ» សម្រាប់កុមារ និងយុវជន។
យោងតាមរបាយការណ៍ចុងក្រោយពីគណៈកម្មការអឺរ៉ុប (European Commission) ចេញនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញតួលេខដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភថា យុវវ័យចំណាយពេលជាមធ្យមរហូតដល់ ៤.៥ ម៉ោងលើអ៊ីនធឺណិតនៅថ្ងៃសិក្សា និងកើនឡើងដល់ ៦.១ ម៉ោងនៅថ្ងៃចុងសប្ដាហ៍។ ក្នុងនោះជិត ៦០ ភាគរយនៃកុមារធ្លាប់រងគ្រោះ និងរងសម្ពាធផ្លូវចិត្តតាមអនឡាញ ដូចជា វិបត្តិដំណេក និងជំងឺថប់បារម្ភជាដើម។
នៅកម្ពុជា តថភាពនេះមិនមែនជារឿងថ្មីនោះទេ ហើយខ្សែសង្វាក់នៃបញ្ហានេះ ក៏កំពុងរាលដាលតាំងពីក្នុងផ្ទះ មកដល់សាលារៀន និងសង្គមជាតិទាំងមូល។ កុមារមួយចំនួនចេះចុចទូរស័ព្ទ បើកមើលវីដេអូតុក្កតាដែលពួកគេចូលចិត្តតាំងពីអាយុ ៣ ទៅ ៤ឆ្នាំ។ ពីរបីឆ្នាំក្រោយមក ពួកគេចេះចុចថតរូប ឬវីដេអូ និងចេះធ្វើត្រាប់តាមសកម្មភាពដែលពួកគេបានឃើញក្នុងទូរស័ព្ទដៃ។
ឪពុកម្ដាយខ្លះ បានទិញទូរស័ព្ទដែលមានអេក្រង់ធំ នោះគឺថាបប្លេត (Tablet) ដើម្បីឱ្យកូនៗអាចមើលវីដេអូកម្សាន្តដាច់ដោយឡែក។ នៅពេលពួកគេដល់អាយុចូលរៀន ត្រឹមថ្នាក់បឋមកម្រិតខ្ពស់ និងអនុវិទ្យាល័យ ឪពុកម្ដាយមួយចំនួនថែមទាំងបានទិញទូរស័ព្ទដៃឆ្លាតវៃ ឱ្យពួកគេប្រើផ្ទាល់ខ្លួនប្រចាំថ្ងៃថែមទៀតផង។
ពលរដ្ឋនៅរាជធានីភ្នំពេញ អ្នកស្រី ភាព សុភា ព្រួយបារម្ភ រាល់ពេលឃើញក្មេងៗ ចំណាយពេលប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទដៃ ដោយមិនព្រមគិតគូរពីការរៀនសូត្រ និងបំណិនជីវិត។
តាមការសង្កេត អ្នកស្រីឃើញថា ទាំងសុខភាពខួរក្បាល កែវភ្នែក និងអារម្មណ៍របស់កុមារទាំងនោះ គឺបានដក់ជាប់នៅក្នុងទូរស័ព្ទ ដែលធ្វើឱ្យឪពុកម្តាយដែលខំប្រឹងធ្វើការរកស៊ីចិញ្ចឹមកូន ត្រូវរាប់រងរាល់ការងារផ្ទះ និងត្រូវបម្រើពួកគេទៅវិញ។ អ្នកស្រីកត់សម្គាល់ឃើញដែរថា កុមារមួយចំនួនមានឥរិយាបថមិនសូវសមរម្យ និងនិយាយស្ដីប្លែកៗតាមភាសាបណ្ដាញសង្គមដែលពួកគេឃើញក្នុងទូរស័ព្ទដៃទៀតផង។
អ្នកស្រី ភាព សុភា និយាយថា៖ «បើមានបង្កើតច្បាប់តឹងរ៉ឹងដូចថា ក្នុងគ្រួសារនីមួយៗបង្កើតច្បាប់ ជាម្តាយ ជាឪពុក ជាយាយ ជាតា ហ្នឹង ដាក់វិធានការតឹងរ៉ឹងក្នុងគ្រួសារនីមួយៗអ៊ីចឹងណា ព្រោះអីក្មេងតែបានមើលទូរស័ព្ទហើយអត់ចង់ធ្វើអីទេ ចែចង់ឱ្យមានច្បាប់ហ្នឹងមួយតាមគ្រួសារនីមួយៗ គឺចែអាណិតក្មេង ព្រោះអីក្មេងហ្នឹងមើលទៅដូចវាសស្លាក់សស្លើតអត់ដឹងអីសោះបណ្តោយ គឺអារម្មណ៍វា គឺនិយាយតែភាសាក្នុងទូរស័ព្ទហ្នឹងបណ្តោយ»។
ក្នុងនាមជាម្ដាយដែលមានកូនពីរនាក់ ជាសិស្សអនុវិទ្យាល័យ អ្នកស្រីមិនទិញទូរស័ព្ទដៃឱ្យកូនប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ ដើម្បីសម្រួលដល់ការសិក្សា និងការស្រាវជ្រាវស្វែងយល់បន្ថែមចំណេះដឹង ស្វាមីរបស់អ្នកស្រីបានសម្រេចចិត្តទិញកុំព្យូទ័រឱ្យកូនៗប្រើប្រាស់ជំនួសវិញ។
ជាការកត់សម្គាល់ មានកុមារភាគតិចណាស់ដែលប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ឆ្លាតវៃបម្រើឱ្យការសិក្សា។ ទូរស័ព្ទដៃពួកគេផ្ទុកទៅដោយល្បែងកម្សាន្ត ឬដែលហៅថា ហ្គេម (Game)។ កុមារខ្លះមានគណនីបណ្ដាញសង្គម ដូចជា ហ្វេសប៊ុក (Facebook) តិកតុក (Tiktok) អ៊ីនស្តាក្រាម (Instagram) តាំងពីអាយុ១០ឆ្នាំ។ ការចំណាយពេលច្រើនម៉ោងលើបណ្ដាញសង្គម បានក្លាយជាទម្លាប់ឌីជីថលដែលពិបាកនឹងកាត់ផ្ដាច់សម្រាប់កុមារ និងយុវជននាពេលបច្ចុប្បន្ន ខណៈពួកគេខ្លះកំពុងប្រឈមមុខនឹងភាពអវិជ្ជមានដោយមិនដឹងខ្លួន។
គ្រូបង្រៀននៅសាលាឯកជនមួយក្នុងខេត្តបាត់ដំបង គឺកញ្ញា សា ឌីណា ប្រាប់វីអូឌីឱ្យដឹងថា សិស្សមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទក្នុងម៉ោងរៀនឡើយ។ ប៉ុន្តែបញ្ហាគឺការប្រើប្រាស់លើសកម្រិតនៅក្រៅម៉ោងសិក្សាដូចជាពេលនៅផ្ទះជាដើម។ កញ្ញាបន្ថែមថា គ្រូបង្រៀនអាចជួយត្រឹមការណែនាំ ប៉ុន្តែអ្នកដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតក្នុងការគ្រប់គ្រងបញ្ហានេះ គឺឪពុកម្តាយនៅឯផ្ទះ។
កញ្ញា សា ឌីណា និយាយថា៖ «បើជារឿងទូរស័ព្ទហ្នឹង ភាគច្រើនយើងណែនាំនៅសាលាហើយ មករៀនគាត់អត់បានចុចទូរស័ព្ទអ៊ីចឹងណា ព្រោះអីយើងរៀនតែ២ម៉ោង ៣ម៉ោង ឬ១ម៉ោងៗសម្រាប់ថ្នាក់ធំ។ អ៊ីចឹងយើងគ្រាន់តែអាចណែនាំពីផលវិបាកនៃការលេងទូរស័ព្ទច្រើន វាប៉ះពាល់ខួរក្បាល ឬក៏ផ្លាស់ប្តូរចរិត ឬខាតពេលវេលាម៉េចខ្លះចំពោះពួកគាត់ទេ»។
នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ លីកាដូ បានចេញផ្សាយ ពីការរកឃើញថ្មីមួយរបស់ខ្លួន គឺការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលរំលោភបំពាន។ លីកាដូ អះអាងថា បញ្ហានេះ ជាអំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រ ដែលកំពុងកើតមានឡើងនៅទូទាំងប្រទេស។ ក្នុងចំណោម ២៤ករណី នៃការប្រើរូបស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពានខាងលើ មានជាងមួយភាគបី កើតឡើងនៅក្នុងរយៈពេល១២ខែចុងក្រោយនេះ។
ប្រឈមនឹងក្ដីបារម្ភនេះ បណ្ដាប្រទេសមួយចំនួននៅលើសកលលោកកំពុងចង្អុល និងទម្លាក់ការទទួលខុសត្រូវទៅលើក្រុមហ៊ុនបណ្ដាញសង្គមធំៗ ជាទីដែលកុមារ និងយុវជនចំណាយពេលវេលាច្រើនបំផុតនៅក្នុងទូរស័ព្ទដៃរបស់ពួកគេ។
កាលពីថ្ងៃទី២៧ខែសីហា ក្រុមហ៊ុន Meta ម្ចាស់បណ្តាញសង្គម Facebook និង Instagram បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយរដ្ឋសឹងទាំងអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសុខចិត្តបង់ប្រាក់សរុប ១៧ពាន់លានដុល្លារ ដើម្បីចូលរួមការពារសុខភាពផ្លូវចិត្តអនីតិជន។ ក្រុមហ៊ុន Meta បានសន្យាថា ខ្លួននឹងរៀបចំបច្ចេកទេស បិទមិនឲ្យក្មេងក្រោម ១៨ឆ្នាំ ប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមរបស់ខ្លួន លើសពី២ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។
ទាក់ទិននឹងបញ្ហានេះ ចំពោះវិធានការ ឬគោលនយោបាយបន្ថែមក្នុងការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទដៃរបស់សិស្សានុសិស្សនៅតាមគ្រឹះស្ថានសិក្សា គឺមិនទាន់មានការឆ្លើយតបនៅឡើយទេ ពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា អ្នកស្រី ឃួន វិច្ឆិកា ជុំវិញបញ្ហានេះនៅឡើយទេ។
ទោះបីជាមានឧបករណ៍ច្បាប់ និងផែនការជាតិយ៉ាងណាក៏ដោយ តថភាពជាក់ស្ដែង បង្ហាញថា គម្លាតឌីជីថលនៅក្នុងរង្វង់គ្រួសារ និងការហូរចូលនៃមាតិកាមិនសមរម្យ បាននិងកំពុងបង្កើតជាចន្លោះប្រហោងយ៉ាងធំ។
យោងតាមទិន្នន័យអង្កេតរបស់អង្គការ UNICEF និង Save the Children កន្លងមក បានបង្ហាញថា កុមារកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត និងបណ្ដាញសង្គមនៅអាយុកាន់តែតូចទៅៗ (ខ្លះចាប់ផ្ដើមតាំងពីអាយុ ៥ ទៅ ៦ ឆ្នាំ) ហើយភាគច្រើនប្រើប្រាស់ដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យ ឬកំណត់ម៉ោងពីអាណាព្យាបាលឡើយ។
ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ អ្នកប្រឹក្សាផ្នែកសន្តិសុខឌីជីថល លោក ជី សុផាត បានបញ្ជាក់ថា បញ្ហាប្រឈមនៃស្មាតហ្វូនលើសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសុវត្ថិភាពកុមារនៅកម្ពុជា កើតចេញពីកត្តាសំខាន់ពីរ គឺទីមួយ ការខ្វះការទទួលខុសត្រូវលើអាល់ហ្គូរីស្សឹម (Algorithm) ឬការទាក់ទងដោយមាតិការបស់ក្រុមហ៊ុនបណ្តាញសង្គមធំៗ និងទីពីរ គឺការខ្វះការយល់ដឹង និងការគ្រប់គ្រងមិនទាន់ដិតដល់ពីសំណាក់អាណាព្យាបាល។ លោកបន្ថែមថា ដំណោះស្រាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ទាមទារឱ្យមានការចូលរួមសហការយ៉ាងសកម្មពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ទាំងរាជរដ្ឋាភិបាល អាជ្ញាធរ អាណាព្យាបាល និងក្រុមហ៊ុនម្ចាស់ថ្នាលបច្ចេកវិទ្យា។
លោក ជី សុផាត និយាយថា៖ «អ៊ីចឹងរឿងទាំងអស់នេះ សុទ្ធសឹងតែជាការចូលរួមគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន មិនថារដ្ឋាភិបាល មិនថាអាណាព្យាបាល ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ ហើយជាមួយនិងថ្នាល ប្រទេសនីមួយៗដែលយកមកនៅក្នុងស្រុកហ្នឹង គឺមានដៃគូដែលត្រូវជជែក គឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវតែជជែករឿងហ្នឹងជាមួយនឹងសាច់រឿងទាំងអស់ហ្នឹង ហើយក៏គួរតែមានអង្គការពាក់ព័ន្ធដែលសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីផលប៉ះពាល់ ដើម្បីបានជារបាយការណ៍ បានជាសាច់រឿង និងករណីមួយចំនួន ដើម្បីយកមកសិក្សាស្រាវជ្រាវទាំងអស់គ្នា ដើម្បីដោះស្រាយរឿងទាំងអស់ហ្នឹងផងដែរ»។
អូស្ត្រាលីដែលជាប្រទេសដំបូងគេសម្រេចហាមឃាត់ក្មេងក្រោម ១៦ឆ្នាំ មិនឲ្យប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម។ ចំណែកសហភាពអឺរ៉ុប អះអាងថា កំពុងពិចារណារៀបចំច្បាប់ ហាមអនីតិជនអាយុ១៥ឆ្នាំ មិនឲ្យប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមទាំងអស់ មិនថា Facebook Instagram Youtube ឬ TikTok ។ ជាមួយគ្នានេះ ប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដូចជា ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន ក៏បានលើកឡើងពីក្ដីបារម្ភ ដោយកំហិតលើការប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមរបស់កុមារ និងទាមទារឱ្យក្រុមហ៊ុនទាំងនោះដោះស្រាយបញ្ហានេះ។
ងាកមកកម្ពុជា កិច្ចការពារសុវត្ថិភាព និងសុខុមាលភាពរបស់កុមារ គឺជាខែលច្បាប់ដ៏ម៉ឺងម៉ាត់ដែលត្រូវបានចែងក្នុងមាត្រា ៧៣ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយកំណត់ថារដ្ឋត្រូវការពារកុមារពីការងារទាំងឡាយណា ដែលនាំឱ្យខូចបង់ដល់ការអប់រំ ការរៀនសូត្រ ឬខូចខាតដល់សុខភាព និងសុខុមាលភាពរបស់ពួកគេ។
បន្ថែមលើនេះ កម្ពុជាក៏មានច្បាប់ស្តីពីការបង្ក្រាបអំពើជួញដូរមនុស្ស និងអំពើធ្វើអាជីវកម្មផ្លូវភេទ (ជាពិសេសមាត្រា ៣៩ និង ៤០) ព្រមទាំងផែនការសកម្មភាពជាតិដើម្បីទប់ស្កាត់ និងឆ្លើយតបចំពោះការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទលើកុមារតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ផងដែរ។
យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវស្តីពីការវិភាគស្ថានភាពដំបូងនៃការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទកុមារលើប្រព័ន្ធអនឡាញនៅកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២០ របស់ក្រុមប្រឹក្សាជាតិកម្ពុជាដើម្បីកុមារ (ក.ជ.ក) បង្ហាញថា ប្រមាណ ៦០ភាគរយនៃកុមារកម្ពុជាដែលបានចូលរួមក្នុងដំណើរការអង្កេត ត្រូវបានរាយការណ៍ថា ពួកគេធ្លាប់បានជួបប្រទះហានិភ័យនៃការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទលើប្រព័ន្ធអនឡាញ នៅពេលពួកគេប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ដូចជាការលួងលោមក្នុងគោលបំណងផ្លូវភេទ និងការបង្ខំឱ្យផ្ញើរូបអាក្រាតរបស់កុមារជាដើម។
ទាក់ទិនរឿងនេះ អ្នកសម្របសម្រួលកម្មវិធីរបស់សមាគមចលនាកុមារ និងយុវជនកម្ពុជាដើម្បីសិទ្ធិកុមារ (CCYMCR) កញ្ញា កែវ មុនីរស្មី ប្រាប់វីអូឌីតាមសារសំណេរថា ការប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូន បានជួយសម្រួលដល់ជីវភាពរស់ប្រចាំថ្ងៃជាច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងកំឡុងពេលការរីករាលដាលនៃជំងី Covid-19។
ប៉ុន្តែទន្ទឹមគ្នានេះ វាក៏មានឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន និងការគម្រាមកំហែងជាច្រើន ជាពិសេសទៅលើសុខមាលភាព និងសុវត្ថិភាពរបស់កុមារផងដែរ ស្របពេលដែលមានការវិវត្តយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)។
កញ្ញាយល់ឃើញថា បញ្ហាមិនស្ថិតត្រង់មានច្បាប់ គោលការណ៍ណែនាំ ឬផែនការជាតិតែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហានៃការយល់ដឹង ការអនុវត្ត និងការសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិយាកាសឌីជីថលដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងលឿន ដែលតម្រូវឱ្យមានការចូលរួមពីរដ្ឋាភិបាល គ្រឹះស្ថានសិក្សា និងអាណាព្យាបាល។
កញ្ញា កែវ មុនីរស្មី បញ្ជាក់ថា គោលដៅទីនេះគឺមិនមែន “ធ្វើឱ្យកុមារមិនប្រើស្មាតហ្វូន” នោះទេ ដោយវាគួរតែជាការធ្វើឱ្យកុមារអាចប្រើបច្ចេកវិទ្យាបានដោយសុវត្ថិភាព មានចំណេះដឹង មានសិទ្ធិ និងមានសមត្ថភាពការពារខ្លួន ជាពិសេសគឺការស្តាប់សំឡេងរបស់កុមារ ដែលជាអ្នកប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាដោយផ្ទាល់ និងជាអ្នកដែលទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីបញ្ហាទាំងនេះ៕
