អ្នកឃ្លាំមើល ចាត់ទុកការផ្តន្ទាទោសទៅលើយុវជន សកម្មជន និងពលរដ្ឋជាបន្តបន្ទាប់ ដោយចោទពីបទ រួមគំនិតក្បត់ ដោយសារតែភាពសកម្មរបស់ពួកគេក្នុងការសម្តែងមតិរឿងព្រំដែន និងសង្គមនោះ ថាជារឿងអយុត្តិធម៌ មានភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងជាការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ជាឈ្នាន់នយោបាយដាក់សម្ពាធលើអ្នកដែលហ៊ានរិះគន់ ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
ការរិះគន់លើការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ និងប្រព័ន្ធតុលាការជាថ្មីនេះ បានធ្វើឡើងក្រោយពីសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី០២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោសយុវជន ធី ថន អាយុ ២៥ ឆ្នាំ និងពលរដ្ឋពីរនាក់ផ្សេងទៀត គឺអ្នកស្រី ស៊ឹង គន្ធ និងលោក មាន ចាន់ថន ដាក់ពន្ធនាគារ ៧ឆ្នាំ ពីបទ រួមគំនិតក្បត់ ពាក់ព័ន្ធនឹងព្រឹត្តិការណ៍តវ៉ា និងរិះគន់ជុំវិញកិច្ចព្រមព្រៀងសហប្រតិបត្តិការនៃតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍ កម្ពុជា វៀតណាម និងឡាវ (CLV-DTA) ក្នុងឆ្នាំ២០២៤។ នេះបើតាមការចេញផ្សាយអត្ថបទខ្លីរបស់អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ។
យុវជន ធី ថន ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួន កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ អំឡុងពេលដែលអាជ្ញាធរកំពុងអនុវត្តយុទ្ធនាការបង្ក្រាបការតវ៉ាជាសាធារណៈរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយជំទាស់នឹងកិច្ចព្រមព្រៀងសហប្រតិបត្តិការនៃតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា វៀតណាម និងឡាវ (CLV-DTA) ដែលក្រោយមករដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសម្រេចដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។ ចំណែក អ្នកស្រី គន្ធា និងលោក ចាន់ថុន ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសថៃ និងត្រូវបានបញ្ជូនមកកម្ពុជា ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ជុំវិញការរិះគន់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះដូចគ្នា។
បើតាមលីកាដូ យុវជន ធី ថន អ្នកស្រី ស៊ឹង គន្ធា និងលោក មាន ចាន់ថុន ត្រូវបានដាក់នៅក្នុងបញ្ជីអ្នកជាប់ឃុំដោយប្រើសិទ្ធិចំនួន ១១៧ នាក់ ដែលត្រូវជាប់ឃុំដោយការប្រើសិទ្ធិបញ្ចញមតិរបស់ពួកគេ។
លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានលើកឡើងនៅថ្ងៃទី០៤ ខែកញ្ញានេះថា ការបន្តចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ ឃុំខ្លួន និងផ្តន្ទាទោសជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើយុវជន សកម្មជន និងពលរដ្ឋ ដែលសកម្ម រឿងសង្គម ព្រំដែន និងបរិស្ថានជាដើមនេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងថា ប្រព័ន្ធច្បាប់នៅកម្ពុជា នៅមានភាពទន់ខ្សោយ មិនឯករាជ្យ និងស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
លោកបន្តថា ករណីនេះ ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងផងដែរថា ការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នេះក៏មិនខុសពីការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន សែន ដែលជាឪពុករបស់លោកផងដែរ ដែលតែងតែប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការដើម្បីជាឈ្នាន់នយោបាយ គាបសង្កត់ទៅលើអ្នកដែលហ៊ានរិះគន់ ឬអ្នកដែលមានមតិផ្ទុយនឹងខ្លួន។
លោកបន្តថា៖ «អ្នករួមគំនិតហ្នឹងពិតប្រាកដ គឺលោក ហ៊ុន សែន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងហើយ មិនមែនសកម្មជនបរិស្ថាន ឬក៏សកម្មជនសង្គមដែលរិះគន់ពីបញ្ហា CLV ពីបញ្ហាព្រំដែននោះទេ ព្រោះយើងដឹងហើយថា លោក ហ៊ុន សែន បានកាត់ទឹកដីខ្មែរយើងទៅឱ្យវៀតណាមតាមអនុសញ្ញាបំពេញបន្ថែមឆ្នាំ២០០៥ ដែលយកអនុសញ្ញាព្រំដែនខុសច្បាប់ឆ្នាំ១៩៨៥ សម័យវៀតណាមត្រួតត្រា ហើយលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរយើងចំនួន ៧៦ទីតាំងទៅថៃ ហើយមិនព្រមប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិទៀត ដូច្នេះមានន័យថាត្រកូលហ៊ុនហ្នឹងហើយ គឺជាអ្នកគប់គិតជាមួយបរទេស ដើម្បីកាត់ទឹកដីខ្មែរយើងហ្នឹងទៅឱ្យបរទេសជិតខាងហ្នឹង ឱ្យជួយការពារអំណាចផ្តាច់ការតពូជរបស់ត្រកូលហ៊ុនណា»។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា យល់ឃើញថា ការផ្តន្ទាទោសទៅលើយុវជន និងពលរដ្ឋដែលបញ្ចេញមតិរឿងកិច្ចព្រមព្រៀង CLV ដែលរដ្ឋាភិបាលបានលុបចោលទៅហើយនោះ ដល់ទៅ៧ឆ្នាំ ដោយចោទពីបទក្បត់ជាតិនេះ គឺជារឿងហួសហេតុ និងមិនស្របទៅតាមអង្គហេតុ ខណៈដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ បានចែងយ៉ាងច្បាស់ថា ពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានសិទ្ធិក្នុងការចូលរួមជីវភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងវប្បធម៌ជាដើម។
លោកថា ការឈឺឆ្អាលរឿងប្រទេសជាតិរបស់យុវជន របស់ប្រជាពលរដ្ឋ គួរណាស់តែមានការលើកទឹកចិត្ត ប៉ុន្តែបែរជាអ្នកទាំងនោះរងនូវការចាប់ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារទៅវិញ ហើយអ្នកដែលដឹកនាំប្រទេសធ្លាក់ទៅក្នុងគ្រោះថ្នាក់ អសន្តិសុខកើតមានបទល្មើសឆបោកតាមអនឡាញ និងបាត់បង់ទឹកដីជាដើមនោះ បែរជាមិនមានទោសពៃរ៍។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ថ្លែងថា៖ «ចឹងបើសិនជាការដឹកនាំរដ្ឋ អ្នកដែលមានអំណាចសម្រេចដឹកនាំរដ្ឋ គ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដោយអត់បានការពារនូវផលប្រយោជន៍ ការពារនូវសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ […] ហើយបើសិនជាដឹកនាំប្រទេសជាតិឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងគ្រោះថ្នាក់ បំផ្លាញជាតិ បំផ្លាញធនធាន បាត់បង់ទឹកដី មិនគោរពតាមស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស មិនគោរពតាមស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ខ្ញុំយល់ថា អ្នកដែលមិនគោរពទៅវិញទេ ដែលប្រព្រឹត្តនូវអំពើក្បត់ជាតិ ពីព្រោះថាមិនបានដឹកនាំឱ្យរីកចម្រើន មិនបានដឹកនាំឱ្យមានការការពារជាតិហើយបំផ្លាញជាតិទៅទៀត យកទៅធ្វើមានបានជាបុគ្គល ជាគ្រួសារ បក្ខពួកនិយមតែមួយក្តាប់តូចតែប៉ុណ្ណឹង ហើយទុក្ខឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅរងទុក្ខវេទនា»។
ស្របពេលគ្នានេះដែរ សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ ក៏បានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដោះលែងសកម្មជនសង្គម លោក ធី ថន និងបញ្ឈប់ការយកពលរដ្ឋខ្មែរជាសត្រូវ។
ចលនាមាតាធម្មជាតិ បានលើកឡើងក្នុងបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក នៅថ្ងៃទី០៣ ខែកញ្ញាថា៖ «យើងសង្ឃឹមថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងពិចារណាចំណុចនេះ គិតអំពីប្រជាពលរដ្ឋ និងយុវជនជាតិយើង ហើយបញ្ឈប់ការយកជាតិសាសន៍ឯងជាសត្រូវ។ សូមឱ្យរឿងនេះបញ្ចប់ត្រឹមជំនាន់ដឹកនាំរបស់លោក»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញរឿងនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា បានទេ នៅថ្ងៃសុក្រនេះ។
ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា-ឡាវ-វៀតណាម CLV-DTA វិញគឺមានមនុស្សប្រហែល ១០០នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនចាប់តាំងពីចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ហើយជាមួយគ្នានោះ មានជាង ៦០នាក់ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងដាក់ពន្ធនាគារ សម្រាប់ការតវ៉ានៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ផែនការប្រមូលផ្តុំ ឬបង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់ពួកគេអំពីការជាប់ពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងករណី CLV-DTA ក្នុងនោះមានទាំងសកម្មជនផ្សព្វផ្សាយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស២៣តុលានេះផងដែរ។
ដីការបស់តុលាការ បានលើកឡើងថា ជនជាប់ចោទបានបង្កើតព័ត៌មាន«បំភ្លៃ» និង«ប្រឌិត» ដោយមានចេតនាទុច្ចរិត ញុះញង់ឱ្យមានការខឹងសម្បារប្រឆាំងនឹងថ្នាក់ដឹកនាំ ដែលបណ្តាលឱ្យខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខជាតិ។
តែយ៉ាងណា ក្រោយមករដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសដកខ្លួនចេញពី CLV-DTA រយៈពេល ២០ឆ្នាំ កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ បន្ទាប់ពីការតវ៉ា និងការរិះគន់តាមបណ្តាញសង្គម។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត បានកត់សម្គាល់ថា បើទោះជារដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រៀង CLV-DTA នេះជិត២ឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែអ្នកដែលត្រូវចាប់ខ្លួនពាក់ព័ន្ធនឹងព្រឹត្តការណ៍នេះ នៅតែបន្តជាប់ឃុំ និងមានការផ្តន្ទាទោសជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាបច្ចុប្បន្នមានការផ្តន្ទាទោសទៅលើយុវជន ធី ថន និងពលរដ្ឋ២នាក់ទៀតនេះ ហើយអ្នកជាប់ឃុំមួយចំនួន ក៏ត្រូវអនុវត្តទោសរហូតដល់ចប់ ទើបមានការដោះលែងពួកគេឱ្យមានសេរីភាពវិញ។
លោកបារម្ភថា ការបន្តផ្តន្ទាទោសទៅសកម្មជនសង្គម ជុំវិញរឿង CLV-DTA នឹងបង្កឱ្យកម្ពុជារងការរិះគន់កាន់តែខ្លាំងថែមទៀត ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ជុំវិញស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។
លោកថា៖ «ចឹងបើសិនជាការបន្តការចាប់ខ្លួន ការផ្តន្ទាទោស ហើយជាពិសេសអ្នកដែលបានផ្តល់ទោស ទាក់ទងនឹងបញ្ហាព្រឹត្តិការណ៍ CLV ហ្នឹង ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសបន្តទៀត ខ្ញុំយល់ថា មានរឿងមិនល្អដែរសម្រាប់កម្ពុជា នឹងអាចទទួលបានរិះគន់ច្រើន ហើយនៅជាការកត់សម្គាល់ ហើយនៅជាការលើកឡើងទាក់ទងនឹងការអនុវត្តទៅលើសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ហើយនិងសេរីភាពនយោបាយ សេរីភាពសារព័ត៌មានអីជាដើមហ្នឹង តទៅទៀត»។
ក្នុងទិដ្ឋភាពនីតិរដ្ឋ របាយការណ៍សន្ទស្សន៍នីតិរដ្ឋឆ្នាំ២០២៥ របស់គម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោក បានបង្ហាញភស្តុតាងថា ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ត្រូវបានបាត់បង់ឯករាជ្យភាពទាំងស្រុង ហើយត្រូវបានជំនួសមកវិញ ដោយការប្រើប្រាស់ច្បាប់ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍បក្ខពួក និងបង្ក្រាបសំឡេងរិះគន់។ ស្ថានភាពនេះ បង្កើតនូវបរិយាកាសអវិជ្ជមាន សម្រាប់វិស័យសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះអ្នកវិនិយោគ ដែលមានគុណភាពតែងតែផ្តល់អាទិភាព លើប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធច្បាប់ច្បាស់លាស់។
ទន្ទឹមនឹងនេះ របាយការណ៍សេរីភាពក្នុងពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ របស់អង្គការ Freedom House ក៏បានចាត់ថ្នាក់កម្ពុជា ជាប្រទេសគ្មានសេរីភាព ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរឹតត្បិតសិទ្ធិនយោបាយ និងសេរីភាពស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ក្រោមលេសនៃការរក្សាសន្តិសុខជាតិ និងស្ថិរភាពនយោបាយរបស់បក្ខពួកនិយម៕
