ថ្មីៗនេះមានកាសែតបរទេស និងឥស្សរជនបរទេសមួយចំនួន ក្នុងនោះក៏មានសារព័ត៌មានបារាំង ឡឺហ្វីហ្គារ៉ូ ផងដែរបានចុះផ្សាយនិងរិះគន់ចំៗថា ថៃឈ្លានពានកម្ពុជាដែលជាការផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់កម្ពុជា ដែលជាជនរងគ្រោះ។ ប៉ុន្តែអ្នកឃ្លាំមើល យល់ថា មានតែកម្ពុជាប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចដាក់សម្ពាធថៃឱ្យប្រគល់ទឹកដី ៧៦ទីតាំង មកកម្ពុជាវិញ។
លោក ហ្សង់លុក ម៉ូរូ ឌឺលែរីស(Jean Luc Moreau Deleris) អ្នកថតរូបឱ្យសារព័ត៌មានបារាំងឡឺហ្វីហ្គារ៉ូ ដែលនាំឲ្យគេស្វែងយល់ពីសង្រ្គាមឈ្លានពានរបស់ថៃ ក្នុងដីកម្ពុជា បានថ្លែងថា សង្រ្គាមវាយប្រហាររបស់យោធាថៃ ចូលក្នុងដីកម្ពុជាមិនមែនជារឿងតូចតាច ដែលគេត្រូវមើលរំលងនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាសង្គ្រាមឈ្លានពាន។ អ្នកកាសែតថតរូបបារាំងរូបនេះ បាននាំយករូបភាពស្តីពីទុក្ខវេទនារបស់ប្រជាជនភៀសសឹកខ្មែរ ការបំផ្លិចបំផ្លាញប្រាសាទ ផ្ទះសម្បែងដោយសារស្នាដៃវាយប្រហាររបស់កងទ័ពថៃ ទៅដាក់លាតត្រដាងឲ្យគេឃើញ នៅក្នុងមហោស្រពរូបថតកាសែត វីសាព័ណអ៊ីមម៉េក (Visa pour l’image) ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិដ៏ល្បីឈ្មោះមួយ នៅប្រទេសបារាំង។ នេះបើយោងតាមវិទ្យុបារាំង។
លោក ហ្សង់លុក ម៉ូរូ ឌឺលែរីស ត្រូវបានវិទ្យុបារាំងស្រង់សំដីថា បណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីដឹងអំពីបញ្ហាកើតឡើងរវាងថៃនិងកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែនៅលោកខាងលិច ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមិនសូវនិយាយពីព្រឹត្តិការណ៍នេះទេ ហើយបើនិយាយភាគច្រើន គឺគេនិយាយចេញពីភាគីថៃ។ សម្រាប់អ្នកកាសែតដែលធ្លាប់ធ្វើជាទាហានអ៊ុនតាក់របស់បារាំងនៅកម្ពុជា កាលពីអំឡុងឆ្នាំ១៩៩៣រូបនេះ ប្រាថ្នាចង់បានគឺការលាតត្រដាងការពិតធ្វើឱ្យមានតុល្យភាព ពីអ្វីដែលបានកើតឡើងនៅខាងកម្ពុជា ជាពិសេសនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនប្រទេសថៃ។
លោកត្រូវបានសម្រង់សម្តីដោយអ្នកបកប្រែថា៖ «ខ្ញុំធ្លាប់ធ្វើទាហាន ដូច្នេះបើតាមបទពិសោធន៍ខ្ញុំ ខ្ញុំដឹងថា ប្រតិបត្តិការណ៍យោធារបស់ថៃនៅឆ្នាំ២០២៥ គឺជាប្រតិបត្តិការណ៍ដែលបារាំងគេហៅថា ផ្លូវអាកាសនិងផ្លូវគោក មានន័យថា ភាគីថៃបានច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវកម្លាំងទ័ពទាំងបី គឺកងទ័ពជើងគោក ជើងទឹក និងជើងអាកាស។ វាមិនមែនជាប្រតិបត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងមួយថ្ងៃភ្លាម ដោយគ្មានត្រៀមទុកជាមុននោះទេ។មេទ័ពថៃបានធ្វើការជាយូរណាស់មកហើយ ដើម្បីអនុវត្តផែនការនេះឱ្យចេញជារូបរាង។ វាជាការឈ្លានពានដែលគេបានត្រៀមទុកជាមុន»។
លោកបញ្ជាក់ទៀតថា បើសិនជាគេវាយប្រហារទៅលើអ្នកជិតខាង ដោយប្រើកម្លាំង១០ទល់នឹង១ដូចសង្គ្រាមចំនួនពីរលើកកាលពីឆ្នាំ២០២៥ គេមិនហៅថា ជាការវាយបកនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការវាយប្រហារ។ អ្វីដែលថៃបានធ្វើ មិនមែនជាផែនការវាយបកទេ ប៉ុន្តែវាជាផែនការឈ្លានពានយកទឹកដីមួយផ្នែករបស់កម្ពុជា។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោកប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី៧ខែកញ្ញានេះ។
ប៉ុន្តែលោកប៉ែន បូណា បានថ្លែងនៅក្នុងកម្មវិធីផ្សាយបន្តផ្ទាល់ ស្តីពីបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជាថៃ នៅថ្ងៃទី៧ខែកញ្ញានេះ ដោយបញ្ជាក់ពីជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយសន្តិវិធី និងការគោរពយ៉ាងពេញលេញនូវគ្រប់ចំណុចទាំងអស់ នៃសេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ និងថា កម្ពុជាជាប្រទេសដែលផ្តល់តម្លៃដល់សន្តិភាព។
លោកថា៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាតែងតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ ក៏ដូចជាជាមួយប្រទេសជិតខាងទាំងអស់ដោយសន្តិវិធី ដោយប្រើប្រាស់យន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ ដោយផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាអនុសញ្ញា និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ ជាពិសេសកម្ពុជាគោរពយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននិងពេញលេញនូវគ្រប់ចំណុចទាំងអស់នៃសេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាំងវិធានការកាត់បន្ថយភាពតានតឹង និងទាំងយន្តការសម្រាប់ការអនុវត្ត និងផ្ទៀងផ្ទាត់ ស្នើឱ្យភាគីថៃគោរពនិងអនុវត្តគ្រប់ចំណុចដូចគ្នា ដោយមិនត្រូវមើលរំលងចំណុចណាមួយឡើយ»។
ប្រធានគណៈកម្មការកិច្ចការបរទេស សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ និងព័ត៌មាន នៃព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា លោក ឈីវ យីស៊ាង តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយ កាលពីថ្ងៃទី៥ខែកញ្ញា បានវាយបកទៅកាន់ លោក ណុបផាដុល អ៊ីនណា (Noppadol Inna) ប្រធានគណៈកម្មការទីប្រឹក្សាកិច្ចការបរទេសនៃព្រឹទ្ធសភាថៃ ដែលបានអះអាងថា ថៃគោរពបទឈប់បាញ់, កម្ពុជាជាអ្នកបាញ់មុន, ការទន្ទ្រានដីថៃ និងការធ្វើអន្តរជាតូបនីយកម្មនៃបញ្ហាព្រំដែនជាដើម។ ភាគីកម្ពុជា ថ្លែងថា អ្វីដែលថៃកំពុងអះអាងនេះ គឺដើម្បីបិទបាំងសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ខ្លួនមកលើកម្ពុជា។
ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា បានបដិសេធសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោក Noppadol Inna ថា ជាការអះអាង «គ្មានមូលដ្ឋាន» ព្រមទាំងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវអធិបតេយ្យភាព ដែលមិនអាចរំលោភបានរបស់កម្ពុជា ដោយមានមូលដ្ឋានច្បាប់ និងសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិរឹងមាំជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។
លោក ឈីវ យីស៊ាង បានបញ្ជាក់នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថា បទឈប់បាញ់មិនមែនជាការផ្តល់អធិបតេយ្យភាពនោះទេ។ តាមការពិត ក្របខណ្ឌបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន មិនអាចយកមកកេងចំណេញ ដើម្បីធ្វើឱ្យការកាន់កាប់ដោយយោធាខុសច្បាប់ក្លាយជាស្របច្បាប់ បង្កើតសិទ្ធិថ្មីលើទឹកដី ឬដើម្បីពង្រឹងការបង្កើតអង្គហេតុសម្រេច (fait accompli) ឯកតោភាគីនៅលើដីជាក់ស្តែងនោះទេ។
លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង បានថ្លែងថា បើទោះបីជាកាសែតបារាំងចុះផ្សាយ និងអ្នកកាសែតបារាំងចេញមុខមកនិយាយចំៗជាសាធារណៈថា ថៃឈ្លានពានកម្ពុជា ហើយព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ក៏បន្តវាយបកទៅព្រឹទ្ធសភាថៃ ដែលការពារកងទ័ពរបស់ថៃ កំពុងឈរជើងដោយខុសច្បាប់នៅលើទឹកដីកម្ពុជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចមានឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា និងប្រគល់ទឹកដីកម្ពុជាចំនួន៧៦ទីតាំងមកឱ្យកម្ពុជាវិញនោះដែរ បើកម្ពុជាមិនព្រមប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ។
លោកថា៖ «ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ក៏ដូចរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អេសអត់ចំរមាស់ មានន័យថា មិនព្រមប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ គ្រាន់តែធ្វើការតវ៉ាចេញលិខិតតវ៉ា ឬក៏បកអាក្រាតពីថៃឈ្លានពានអីហ្នឹង គឺថា វាមិនអាចទាមទារទឹកដីមកវិញបាននោះទេ ហើយក៏មិនអាចមានឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យថៃដកទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជានោះដែរ»។
សម្រាប់អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនពីបក្សប្រឆាំងរូបនេះ អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើនៅពេលនេះ គឺត្រូវប្រញ៉ាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ(ICC) តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) ប្តឹងថៃទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងទៅកាន់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ ទើបអាចបង្ខំឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា និងប្រគល់ទឹកដីកម្ពុជាចំនួន៧៦ទីតាំងមកឱ្យកម្ពុជាវិញបាន។
លោក អ៊ុំ សំអាន ថ្លែងថា៖ «បើសិនជាអសមត្ថភាពគ្មានសមត្ថភាព ក្នុងការទាមទារទឹកដីកម្ពុជាពីថៃមកវិញទេ លោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះចេញពីតំណែងទៅ ដើម្បីឱ្យមានមេដឹកនាំថ្មីមានសមត្ថភាព គេទាមទារទឹកដីមកវិញ តាមរយៈការប្តឹងថៃ។ ខ្ញុំហ៊ានភ្នាល់ដាក់ជីវិត បើសិនលោកហ៊ុន ម៉ាណែត នៅកាន់អំណាចតទៅទៀត គឺគាត់គ្មានសមត្ថភាពទាមទារទឹកដីចំនួន៧៦ទីតាំងពីថៃមកវិញនោះទេ ថែមទាំងធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរថែមទៀតទៅភាគីថៃ»។
លោក ហ្សង់លុក ម៉ូរូ ឌឺលែរីស ថ្លែងថា ក្នុងនាមលោកជាអ្នកកាសែត លោកសរសេររៀបរាប់នូវអ្វីដែលលោកបានមើលឃើញនឹងភ្នែក។ បើតាមអ្នកកាសែតបារាំងរូបនេះ ថៃអាចចោទថា លោកផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត ប៉ុន្តែលោកមិនខ្វល់អំពីការចោទប្រកាន់ទាំងអស់នោះទេ ពីព្រោះការពិតនៅតែជាការពិត។ កងទ័ពថៃបានកាត់យកទឹកដីកម្ពុជា និងបានបំផ្លាញភូមិករខ្មែរឱ្យរាបដល់ដី ហើយសាងសង់ផ្លូវថ្មី។ កងទ័ពថៃបានទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនឯកជន ឱ្យចូលទៅកសាងផ្លូវនៅលើដីភូមិកម្ពុជាថែមទៀតផង ដែលមើលទៅភាគីថៃ គឺមិនងាយនឹងដកត្រឡប់ថយក្រោយនោះទេ ដូច្នេះវាច្បាស់ណាស់ថា អ្វីដែលថៃកំពុងតែធ្វើគឺជាសង្គ្រាមឈ្លានពាន៕
