ជនជាតិដើមភាគតិច៦ក្រុម មកពីខេត្តរតនគិរី រួមមាន ជនជាតិដើមចារាយ ទំពួន គ្រឹង កាវេត ព្រៅ និងកាចក់ ប្រមាណ ១៣៩នាក់ ស្មើនឹង ៧២ភាគរយ ក្នុងចំណោមអ្នកផ្ដល់សម្ភាសន៍ចំនួន ១៩៣នាក់ ឱ្យដឹងថា ពួកគេមិនបានដឹងពីការក្លែងបន្លំ និងបោកប្រាស់តាមប្រព័ន្ធអនឡាញឡើយ។
នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ស្ដីពីតម្រូវការជនជាតិដើមភាគតិចលើសេវាអ៊ីនធឺណិត និងការទទួលបានព័ត៌មាននៅខេត្តរតនគិរី នៅក្នុងកម្មវិធីវេទិកាអ៊ីនធឺណិតភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា។
តាមរយៈការសិក្សា ដែលចុះសម្ភាសន៍ពលរដ្ឋជាជនជាតិភាគតិចចំនួន ១៩៣នាក់ មកពី ៤០ភូមិ ក្នុងខេត្តរតនគិរី របាយការណ៍ដដែលបានរកឃើញថា អ្នកមានទូរស័ព្ទដៃឆ្លាតវៃប្រើប្រាស់មានចំនួន៧២.៥ភាគរយ ពោលគឺចំនួន ១៤០នាក់។
របាយការណ៍ បន្តថា សុវត្ថិភាព ឯកជនភាព និងហានិភ័យតាមអ៊ីនធឺណិតដែលជនជាតិដើមភាគ តិចដែលជួបប្រទះបញ្ហាផ្សេងៗ រួមមាន ការក្លែងបន្លំមានចំនួន ១៣.៥ភាគរយ ការប្រើប្រាស់សម្ដីមិនសមរម្យ និងការបៀតបៀនមានចំនួន ១២.៤ភាគរយ ការទទួលបានព័ត៌មានមិនពិតពីសហគមន៍ មានចំនួន ៦.៧ភាគរយ និងការចូលលួចគណនីមានចំនួន ៣.៦ភាគរយ។
បើទោះបីតួលេខអ្នកជួបប្រទះបញ្ហាលើអ៊ីនធឺណិតមានចំនួនតិច ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញពីចំណុចមួយផ្សេងទៀត នោះគឺនៅតំបន់ដែលពួកគេរស់នៅ ពុំមានការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។
តំណាងជនជាតិដើមភាគតិចខេត្តរតនគិរី កញ្ញា សាយ ពិសី បានលើកឡើងនៅលើវេទិកាពិភាក្សាថា សេវាទូរស័ព្ទសម្រាប់ខល និងបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតនៅមូលដ្ឋានកញ្ញា គឺមានតិចតួច ធ្វើឱ្យពិបាកដល់ការហៅចេញ និងមិនអាចប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមបានពេញលេញ។ កញ្ញាបន្តថា បញ្ហានេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការទទួលបានព័ត៌មាន ជាពិសេសអ្នកនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលខ្លាំង។ កញ្ញាអំពាវនាវឱ្យមានដំណោះស្រាយលើបញ្ហានេះ។
កញ្ញា សាយ ពិសី និយាយថា៖ «ក្នុងសហគមន៍ភូមិរបស់ខ្ញុំហ្នឹង គឺពួកគាត់អត់មានសមត្ថភាពក្នុងការប៉ះពាល់ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឌីជីថលទេ ដោយសារវាមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់ពួកគាត់។ ចឹងហើយ មួយទៀត ទាក់ទងជាមួយនឹងការផ្តល់ជាវគ្គបណ្តុះបណ្តាល បើសិនជាអាច សម្រាប់យុវជន ក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋ ដោយសារពួកគាត់អត់ទាន់យល់ដឹងអំពីឌីជីថលច្រើនទេ ចឹងហើយត្រូវការវគ្គបណ្តុះបណ្តាលសម្រាប់ពួកគាត់ ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ហ្នឹង បានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីឌីជីថលឱ្យបានកាន់តែច្រើន»។
តាមរបាយការណ៍រកឃើញដោយអង្គការថែរក្សាភាសាជនជាតិដើមភាគតិច (CIPL) ដដែល បានគូសបញ្ជាក់ថា សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ជួបប្រទះការលំបាកចម្បងៗចំនួន៤ធំៗ គឺកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ មិនមានសេវាទូរស័ព្ទចំនួន ៦៥.៣ភាគរយ, ការអប់រំទាបចំនួន ៧៨ភាគរយ ដោយពលរដ្ឋខ្លះរៀនចប់ត្រឹមអនុវិទ្យាល័យឬទាបជាងនេះ, បញ្ហាលើភាសាបច្ចេកទេស និងភាសាបរទេស មានចំនួន ៣៨.៣ភាគរយ និងសមភាពយេនឌ័រ ដោយពលរដ្ឋជាស្ត្រី ៥៥.៤ភាគរយ ស្មើនឹង១០៧នាក់ បានជួបបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរលើប្រព័ន្ធអនឡាញ។
ក្រៅពីនេះបញ្ហាខាងលើ ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច ជួបបញ្ហាផ្សេងទៀត រួមមានការភ័យខ្លាចនៃគ្រោះថ្នាក់តាមអ៊ីនធឺណិត កង្វះឧបករណ៍ឆ្លាតវៃ មិនមានអគ្គិសនី និងការបារម្ភពីវប្បធម៌ប្រពៃណី។
មន្ត្រីកម្មវិធីនៃអង្គការថែរក្សាភាសាជនជាតិដើមភាគតិច (CIPL) អ្នកស្រី ស៊ីន បូលៃ បានលើកឡើងថា សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ត្រូវការការជួយគាំទ្រទៅលើអក្ខរកម្មឌីជីថល និងការបណ្ដុះបណ្ដាលផ្នែកសុវត្ថិភាព ការចូលប្រើអ៊ីនធឺណិតដែលមានតម្លៃសមរម្យ ការផ្សព្វផ្សាយមាតិកាដែលមានភាសាជនជាតិដើមភាគតិច ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលអាចទុកចិត្តបាន ដូចជា បង្គោលសេវា និងការជួយគាំទ្រដល់ក្រុមងាយរងគ្រោះ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការបរិយាបន្នឌីជីថល ដែលមានន័យថា គ្រប់គ្នាអាចប្រើប្រាស់ និងទទួលបានព័ត៌មានលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។
អ្នកស្រី ស៊ីន បូលៃ និយាយថា៖ «ហើយមួយទៀត គឺសេវាសាធារណៈរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលយើង ជាពិសេស ពីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ យើងមើលឃើញថា គឺគាត់ស្នើសុំឱ្យមានការផ្សព្វផ្សាយ ក៏ដូចជា ជាភាសារបស់ជនជាតិភាគតិច ហើយមួយទៀត ការពង្រឹងសមត្ថភាព និងការចូលរួមរបស់សហគមន៍ គឺគាត់នៅតែចង់បាន។ ហើយមួយទៀត ការត្រួតពិនិត្យ និងតាមដាន»។
នៅក្នុងវេទិកាអ៊ីនធឺណិតភ្នំពេញ ឆ្នាំ២០២៦នេះដែរ ប្រធានស្តីទីផ្នែកសន្តិសុខ និងអនុលោមភាពបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាននៃក្រុមហ៊ុន CAMGSM (ខេម ជី អេស អ៊ឹម) លោក ណៃ ផាទិយ៉ា បានលើកឡើងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាថា វិស័យឯកជន ត្រូវធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីបរិយាបន្នឌីជីថល និងពង្រីកការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត។
លោក ណៃ ផាទិយ៉ា ថ្លែងថា៖ «រាល់ដំណើរការ (operations) ទាំងអស់ គឺយើងត្រូវប្រាកដថា (make sure) ត្រូវមានការសហការជាមួយនិងរដ្ឋាភិបាល ជាមួយនិងឯកជន ដើម្បីធ្វើឱ្យវាកើតឡើង (make it happen) ទាំងអស់គ្នា។ ទាក់ទងជាមួយនឹងការបំប្លែង (convert) ពីខាងរាងកាយ (physical) មានន័យថា ទិន្នន័យ (data) ជាក្រដាស (paper) ទៅកាន់ឌីជីថល (digital) ទាំងអស់។ អាហ្នឹងគឺយើងស្របតាម (align) ជាមួយនឹង (Industry 4.0) ឧស្សាហកម្ម ៤.០ ដែលយើងរំពឹង (perspective) នៅប្រទេសកម្ពុជានេះ»។
លោក ផាទិយ៉ា បន្តថា បច្ចុប្បន្នក្រុមហ៊ុន CAMGSM (ខេម ជី អេស អ៊ឹម) មានបណ្ដាញ ៣,១៤០ ស្មើនឹង៩០ភាគរយនៃបណ្ដាញ ជុំវិញប្រទេសកម្ពុជា។ លោកបន្ថែមថា ខេត្តមណ្ឌលគិរី និងខេត្តរតនគិរី មានផ្នែកខ្លះមានសេវា និងផ្នែកខ្លះអត់សេវា ដោយសារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការវិនិយោគលើការសាងសង់បង្គោលអង់តែនដែលត្រូវការលុយច្រើន៕
