ជំនួញខ្សាច់កម្ពុជាទៅបរទេសក្នុងរយៈពេលប្រមាណ១០ឆ្នាំមកនេះ បើតាមការស៊ើបអង្កេតនិងស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការចលនាមាតាធម្មជាតិឱ្យដឹងថា ខ្សាច់ខ្មែរយ៉ាងហោចណាស់ជិត ២០០លានតោន (១៨៩លានតោន) ឬប្រមាណ ១២០លានម៉ែត្រគូប (១១៨លានម៉ែត្រគូប) បានលក់ទៅបរទេស ក្នុងរយៈពេល១១ឆ្នាំចុងក្រោយមកនេះ។
កន្លងមកអង្គការមួយនេះ ធ្លាប់បង្ហាញតែទិន្នន័យការនាំខ្សាច់ភាគច្រើនទៅប្រទេសសិង្ហបុរី ក៏ប៉ុន្តែព័ត៌មានចុងក្រោយបង្ហាញថា ទីផ្សារនាំខ្សាច់កម្ពុជាចេញទៅបរទេសធំជាងគេ ឬទីផ្សារលេខមួយនោះ គឺការនាំខ្សាច់ចេញទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម។
ក្នុងជំនួញនាំខ្សាច់ចេញទៅបរទេសក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ធំធេងនេះ អំពើពុករលួយក្នុងវិស័យនេះ ក៏កាន់តែមានទំហំធំធេងនិងអាក្រក់ផងដែរ។
ជាក់ស្តែង កាលពីឆ្នាំ២០១៦ អង្គការមាតាធម្មជាតិបានបញ្ចេញភស្តុតាងជាច្រើន ដោយរកឃើញថា រយៈពេល៨ឆ្នាំ ពោលគឺពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១៥ កម្ពុជាបាននាំចេញខ្សាច់ទៅកាន់ប្រទេសសិង្ហបុរីមានជាង ៧៣លានតោន ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ប្រមាណ ៧៥០លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក (៧៥២ ៧៦១ ៩៧៨ដុល្លារ) ប៉ុន្តែទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិដែលទទួលបានរបាយការណ៍ពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បង្ហាញថា ក្នុងរយៈពេល ៨ឆ្នាំដូចគ្នានេះ មានតែខ្សាច់ជិត ៣តោន (២ ៧៧៤ ៦១៣តោន)ប៉ុណ្ណោះដែលបាននាំទៅប្រទេសដីកោះមួយនេះ ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ជាង ៥លានដុល្លារ (៥ ៥៥៧ ៣៦៩ដុល្លារ)។ ទិន្នន័យខុសគ្នាសម្បើមពេលនោះ បានបណ្តាលឱ្យកម្ពុជាត្រូវបានបាត់ខ្សាច់ប្រមាណ ៧០លានតោន និងបាត់ថវិកាក្នុងជំនួញនេះ ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ប្រមាណ ៧៥០លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។
មួយឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ២០១៧ អង្គការមាតាធម្មជាតិដដែល បានរកឃើញថា ទឹកប្រាក់ជាង ៣០លានដុល្លារអាមេរិកនៃការនាំចេញខ្សាច់ស៊ីលីកា ឬខ្សាច់សជាង១លានតោន ទៅកោះតៃវ៉ាន់បានបាត់បង់ ហើយករណីនេះកើតឡើងស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការបាត់ខ្សាច់និងបាត់ថវិកា ដោយសារទិន្នន័យខុសគ្នារាប់សិបដងរវាងកម្ពុជានិងកោះតៃវ៉ាន់។
ជាក់ស្តែងទិន្នន័យគងនិងពន្ធដារតៃវ៉ាន់ បង្ហាញថា ខ្សាច់នាំចូលពីកម្ពុជាមានចំនួន ១លាន៥សែនតោន និងគិតជាទឹកប្រាក់ជាង ៣០លានដុល្លារ ប៉ុន្តែទិន្នន័យគយនិងពន្ធដារកម្ពុជា បង្ហាញថា បាននាំខ្សាច់ទៅកាន់ដែនកោះនេះជាង ៣ម៉ឺនតោន និងគិតជាទឹកប្រាក់ជាង ២៧ម៉ឺនដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។
បន្ថែមពីនេះ នៅឆ្នាំ២០១៧ អង្គការដដែលបញ្ជាក់ថា ប្រទេសឥណ្ឌាក៏បាននាំខ្សាច់ពីកម្ពុជាជិត ១១ម៉ឺនតោន(១០៨ ៦៥៨តោន) ដែលមានតម្លៃជិត ៣លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ២០១៥ តែគយនិងពន្ធដាកម្ពុជាមិនដែលបង្ហាញពីទិន្នន័យទាំងនេះសោះឡើយ។
បើគិតជាសរុបទៅ ក្នុងរយៈពេលប្រមាណ១០ឆ្នាំនៃរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិទី៤ និងទី៥ ក្រោមការដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងសម័យកាលតេជោនោះ ទិន្នន័យខ្សាច់ប្រមាណ ១រយលានតោន ត្រូវបាត់បង់ និងបាត់បង់ថវិកាជិត ១០០០លានដុល្លារ ដែលជាទម្រង់អំពើពុករលួយយ៉ាងធំនាសម័យកាលនោះ។
ទាក់ទងករណីនេះ សកម្មជនអង្គការមាតាធម្មជាតិ កញ្ញា លីសា បានឱ្យដឹងថា ករណីអំពើពុករលួយក្នុងជំនួញខ្សាច់នៅកម្ពុជានេះ នឹងក្លាយប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជាតិមួយដែលកូនខ្មែរមិនអាចបំភ្លេចបានឡើយ។ កញ្ញា មើលឃើញទៀតថា មកទល់ពេលនេះ គ្មានឡើយការស៊ើបអង្កេតណាមួយលើរឿងនេះ ដ្បិតថវិកាទាំងនោះបានហូរចូលទៅក្នុងហោប៉ៅរបស់មន្ត្រីអាក្រក់ទាំងនោះពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។
កញ្ញា លីសា លើកឡើងថា៖ «យើងមើលឃើញថាអំពើពុករលួយនៅក្នុងវិស័យខ្សាច់នៅកម្ពុជា វាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបង្ហាញឱ្យយើងឃើញថា យើងជាពលរដ្ឋខ្មែរមិនអាចបំភ្លេចចោលលុយដែលបាត់បង់ទៅជាង៧០០លានដុល្លារ(លុយខ្សាច់នាំទៅសិង្ហបុរី)បានទេ យើងមិនអាចបំភ្លេចបានទេ។ វាមិនត្រឹមតែលុយដែលបាត់បង់ទៅបានទេ ផ្ទះសម្បែងប្រជាពលរដ្ឋ ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវរងគ្រោះដោយសារលុយដែលបាត់បង់ទៅ ខ្សាច់ ដី របស់ប្រជាពលរដ្ឋ របស់ជាតិ ក៏ត្រូវបានបាត់បង់។ តែសួរថាមកទល់ពេលនេះ មានការបើកស៊ើបអង្កេតដើម្បីទាញឱ្យលុយជាង ៧០០លានដុល្លារហ្នឹង ត្រឡប់មកវិញទេ ខាងភ្នាក់ងារប្រឆាំងអំពើពុករលួយធ្វើការទេ? គឺអត់ហ៊ានធ្វើការទេ ដោយសារតែលុយហ្នឹងជាលុយក្នុងហោប៉ៅរបស់មន្ត្រីពុករលួយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ហ្នឹង»។
សកម្មជនបរិស្ថានរូបនេះ មើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលក្រោមការដឹកនាំរបស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន សែន និងបន្តតំណែងនេះមកកូនប្រុសច្បងរបស់លោក គឺ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងមិនអាចបញ្ឈប់ការបូមខ្សាច់ ឬបញ្ឈប់អាជីវកម្មខ្សាច់នៅកម្ពុជាបានឡើយ ព្រោះជាវិស័យសំខាន់មួយដែលបានរកលុយជួយចិញ្ចឹមរដ្ឋាភិបាលក្នុងសម័យកាលនេះយ៉ាងច្រើន។ ជាមួយគ្នានេះ អំពើពុករលួយជុំវិញសំណុំរឿងខ្សាច់នេះ អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយឬស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនឹងមិនហ៊ានស៊ើបអង្កេតជារឿងរហូត។
កញ្ញា លីសា បន្ថែមថា៖ «យើងមើលឃើញថា ចំណាត់ការអំពើពុករលួយក្នុងវិស័យខ្សាច់ហ្នឹង វានឹងមិនមានទេ ដរាបណា ព្រោះអំពើពុករលួយនេះជាអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មដែលកើតឡើងទៅលើធនធានធម្មជាតិ គឺធនធានខ្សាច់ដែលប្រព្រឹត្តដោយអង្គការរដ្ឋ និងឯកជន។ អង្គការរដ្ឋជាភ្នាក់ងារដែលមានការរៀបចំចាត់តាំងច្បាស់លាស់ ដើម្បីរៀបចំឱ្យមានជំនួញខ្មៅមួយនេះ។ អីចឹងបានថាទាល់តែមានការសើរើនិងរកដំណោះស្រាយចេញពីក្រសួងនីមួយៗហ្នឹង»។
វីអូឌី មិនអាចរកការឆ្លើយតបពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក អឹង ឌីប៉ូឡា បាននៅឡើយទេ។ ក៏ប៉ុន្តែកាលពីដើមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦នេះ លោកបានបញ្ជាក់នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយថា រយៈពេល ៥ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ កម្ពុជាប្រមូលចំណូលបានប្រមាណ ៦០០លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ពីអាជីវកម្មខ្សាច់នាំចេញទៅក្រៅប្រទេស តាមរយៈការប្រមូលសួយសារ ពន្ធដារ និងអាករនាំចេញ។
ចំណែកក្នុងឆមាសទី១ឆ្នាំ២០២៦ រាជរដ្ឋាភិបាលប្រមូលចំណូលសួយសារពីវិស័យរ៉ែបានជិត១០០ លានដុល្លារ ពីក្រុមហ៊ុនដែលកំពុងមានប្រតិបត្តិការអាជីវកម្មនៅក្នុងស្រុក។ ទោះបីជាមានការបញ្ជាក់ពីចំណូលបានពីខ្សាច់នាំចេញទៅក្រៅប្រទេសយ៉ាងនេះក្តី ប៉ុន្តែមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលមិនបានបង្ហើបសោះឡើយអំពីរឿងពុករលួយបណ្តាលឱ្យបាត់ខ្សាច់រាប់សិបតោនកាលពី១០ឆ្នាំមុន។
ដោយសាររឿងចម្រូងចម្រាស់នៃការបាត់ខ្សាច់រាប់សិបតោននេះហើយ ទើបកាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧ ក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល បានលុបចោលជាស្ថាពរអាជីវកម្មមិនឱ្យមានការនាំខ្សាច់សំណង់គ្រប់ប្រភេទ និងខ្សាច់ល្បាយភក់នៅខេត្តកោះកុង ចេញទៅក្រៅប្រទេស។
យ៉ាងណាថ្មីៗនេះ អង្គការមាតាធម្មជាតិបានបញ្ចេញវីដេអូស៊ើបអង្កេតជាបន្តបន្ទាប់ ដោយបញ្ជាក់ថា ការបូមខ្សាច់ និងនាំខ្សាច់ចេញពីខេត្តកោះកុង ទៅលក់នៅប្រទេសិង្ហបុរី នៅតែបន្តកើតមានជាលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំដដែល។
កញ្ញា លីសា យល់ឃើញថា ទៅថ្ងៃអនាគតវិនាសកម្មខ្សាច់នៅកម្ពុជា នៅតែបន្តកើតមានឡើង និងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀត។ សម្រាប់ខ្សាច់សមុទ្រ កញ្ញាបញ្ជាក់ថា បានចូលរួមចំណែកជួយដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាច្រើនក្នុងសមុទ្រ ដូចជាជួយទប់ស្កាត់ខ្យល់ព្យុះ ជួយទប់រលកសមុទ្រ និងជួយដល់ការរីកលូតលាស់នៃព្រៃកោងកាងជាដើម។ ដោយឡែក សម្រាប់វិនាសកម្មពីការបូមខ្សាច់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ នឹងបណ្តាលឱ្យពលរដ្ឋក្លាយជាជនរងគ្រោះកាន់តែច្រើន ពីការបាត់បង់ដីធ្លី និងផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេ។
កញ្ញាលើកឡើងថា៖ «អីចឹងនៅពេលខ្សាច់ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញទៅ ដោយមួយឆ្នាំឬពីរឆ្នាំមិនអាចកកើតឡើងវិញបានទេ ដោយវាត្រូវការពេលយូរទៀត ហើយប្រជាពលរដ្ឋត្រូវធ្លាក់ចុះការនេសាទរបស់គាត់។ ហើយអ្នកខ្លះត្រូវបង្ខំចិត្តចំណាកស្រុកឆ្ងាយពីផ្ទះសម្បែង។ ហើយនៅតាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គបាត់ផ្ទះ បាក់ផ្ទះសម្បែង ហើយសួរថាមានសំណងក្នុងមួយថ្ងៃឬពីរថ្ងៃទេ? អត់មាននរណាធានាគុណភាពជីវិតគាត់ទេ។ អីចឹងអត់អាចយកលុយមកធានាអាយុជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយសារការបំផ្លិចបំផ្លាញ ដោយការយកខ្សាច់លក់អីចឹងបានទេ។ វាអត់មានផលប្រយោជន៍អ្វីសម្រាប់ប្រជាពលដ្ឋទេ។ ផលប្រយោជន៍ដែលគេដាក់មក គឺជាផលប្រយោជន៍ដើម្បីគ្រាន់តែជាលេសដើម្បីអាចលក់ខ្សាច់ហ្នឹងបានទៅ ចូលហោប៉ៅពុករលួយទាំងអស់នោះ»។
រហូតមកពេលបច្ចុប្បន្ន រដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណធ្វើអាជីវកម្មបូមខ្សាច់ដល់ក្រុមហ៊ុនចំនួន៩៣ នៅទូទាំងប្រទេស។ ទីតាំងដែលផ្តល់ជូនក្រុមហ៊ុនទាំងនោះធ្វើសកម្មភាព តាមដងទន្លេ ស្ទឹង និងព្រែក តាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួន ដូចជា កំពង់ស្ពឺ ពោធិ៍សាត់ និងកោះកុង។ ក្នុងចំណោម៩៣ ដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ គឺមានក្រុម៧៦ កំពុងដំណើរការ ហើយក្នុងនោះមាន ៦៧អាជ្ញាប័ណ្ណសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារក្នុងស្រុក និង៩អាជ្ញាប័ណ្ណទៀតសម្រាប់នាំខ្សាច់ចេញទៅកាន់ទីផ្សារក្រៅប្រទេស។ ចំណែក១៧អាជ្ញាប័ណ្ណទៀត ត្រូវបានផ្អាកឬព្យួរជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយសារបញ្ហាប្រឈមក្នុងអាជីវកម្មខ្សាច់នេះ៕
