អ្នកឃ្លាំមើល ជំរុញជាថ្មីទៀតឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បើកការស៊ើបអង្កេតដោយតម្លាភាពលើសាច់ញាតិ មន្ត្រី ឬឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ដែលរងទណ្ឌកម្ម ឬត្រូវបានអាជ្ញាធរបរទេសស្នើឱ្យស៊ើបអង្កេត បើពុំនោះទេ កម្ពុជានឹងបន្តជួបនូវហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរបន្ថែមទៀត ដែលមិនត្រឹមប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្ត និងការដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែមពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ថែមទាំងប៉ះពាល់ទៅដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងឆ្នាំងបាយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ។
ការលើកឡើងនេះ បន្ទាប់ពីប្រធានគណៈកម្មាធិការចំនួនពីរ នៃសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក រួមមាន លោក ប្រាយអិន ម៉ាស្ត៍ (Brian Mast) ប្រធានគណៈកម្មាធិការកិច្ចការបរទេស និងលោក ចន មូលេណា (John Moolenaar) ប្រធានគណៈកម្មាធិការពិសេសស្តីពីប្រទេសចិន បានដាក់លិខិតចុះថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ស្នើឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក ម៉ាកូ រូប៊ីអូ និងរដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក លោក ស្កុត បេសិន (Scott Bessent) ស៊ើបអង្កេតលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ អ្នកជំនួញ និងបុគ្គលមានឥទ្ធិពលមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដែលពួកគេសង្ស័យថា អាចមានទំនាក់ទំនងនឹងឧស្សាហកម្មឆបោកតាមអនឡាញ។ លិខិតនេះស្នើឱ្យពិនិត្យក្នុងរយៈពេល ១៨០ថ្ងៃ ថាតើបុគ្គលទាំងនោះបំពេញលក្ខខណ្ឌច្បាប់សម្រាប់ទណ្ឌកម្មឬអត់។
ក្នុងបញ្ជីនោះ មានឈ្មោះសាច់ញាតិរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់កម្ពុជាជាច្រើន ដូចជា លោកហ៊ុន តូ, លោកឌី វិជ្ជា, លោកគួច ចំរើន, លោកឡុង ឌីម៉ង់, លោកនេត សាវឿន, លោកស សុខា, លោកស្រី ជូ ប៊ុនអេង និងលោក យឹម លក្ខ័ណ៍ ជាដើម។
សមាជិកសភាអាមេរិក បានយោងទៅលើព័ត៌មានដែលពួកគេចាត់ទុកថាគួរឱ្យជឿទុកចិត្តបាន ដោយបានចោទថា បុគ្គលក្នុងបញ្ជីនេះ អាចពាក់ព័ន្ធនឹងមជ្ឈមណ្ឌលឆបោក ការជួញដូរមនុស្ស ការធ្វើទារុណកម្ម អំពើពុករលួយធ្ងន់ធ្ងរ និងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។ របាយការណ៍ទាំងនោះក៏ចោទថា អំពើពុករលួយ និងការការពារពីមន្ត្រីមានអំណាច គឺជាកត្តាដែលអនុញ្ញាតឱ្យបណ្តាញឆបោកបន្តដំណើរការ។
ទោះបីការមានឈ្មោះក្នុងលិខិតនេះ មិនមែនមានន័យថា បុគ្គលទាំងនេះ ត្រូវបានរកឃើញថាមានទោស ឬត្រូវបានដាក់ទណ្ឌកម្មរួចហើយនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសំណើឱ្យស្ថាប័នអាមេរិកបើកការស៊ើបអង្កេត ហើយសម្រេចតាមភស្តុតាង និងច្បាប់។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងការបរទេស លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា យល់ថា ការលើកឡើងម្តងហើយម្តងទៀតពីសហរដ្ឋអាមេរិក ជុំវិញបញ្ហាបទឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញនៅកម្ពុជានេះ បង្ហាញថា អាមេរិកមានឆន្ទៈខ្ពស់ក្នុងការបោសសម្អាតរឿងនេះ ដូច្នេះបើកម្ពុជាមិនស្រាវជ្រាវរកបុគ្គលដែលពាក់ព័ន្ធនឹងស្គេមអនឡាញ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចង្អុលបង្ហាញទេ នោះវាក៏អាចបង្កនូវផលប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងនៃប្រទេសទាំងពីរដែរ។
លោកថា៖ «នេះជាកិច្ចការមួយដែលកម្ពុជាយើងតោងប្រយ័ត្នដែរ កន្លែងនេះ ហើយជាកិច្ចការមួយដែលកម្ពុជារាល់ថ្ងៃកំពុងតែចង់ឱ្យមានទំនាក់ទំនងប្រសើរឡើងវិញរវាងកម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយទំនោរបច្ចុប្បន្ន វាហាក់ដូចជាដំណើរទៅមុខល្អហើយ ប៉ុន្តែនៅក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិនៅក្នុងការកម្ចាត់មេ គេហៅថា មេខ្លោង ឬក៏ឧក្រិដ្ឋជនស្គេមអនឡាញធំៗហ្នឹង ហាក់ដូចជាមិនទាន់ឆ្លើយទៅនឹងយន្តការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានទាំងស្រុងទេ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកលើកឡើងនេះ យើងចាំមើលបន្តទៀតណាបាទ»។
អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា យល់ឃើញដែរថា ការលើកឡើងរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់សហរដ្ឋអាមេរិកម្តងជាពីរដងនេះ បង្ហាញថា ប្រទេសមហាអំណាចមួយនេះ នៅមិនទាន់ជឿជាក់លើការបង្ក្រាបស្គេមអនឡាញនៅកម្ពុជានៅឡើយទេ ព្រោះទម្រង់នៃការបង្ក្រាបបទឧក្រិដ្ឋនេះ ធ្វើឡើងតែលើបុគ្គលតូចតាច ឯមេខ្លោងធំៗនៃបណ្តាញនេះ នៅមិនទាន់ឃើញមានចាប់ខ្លួនយកមកផ្តន្ទាទោសនៅឡើយ។
លោកថា៖ «ចឹងបញ្ហាទាំងអស់នេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក នៅតែមើលឃើញថា ការដែលបង្ក្រាបនេះវាអត់ស្ថិតនៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រមានប្រសិទ្ធភាព យុទ្ធសាស្រ្តដែលមិនអាចធ្វើឱ្យស្គេមអនឡាញថមថយបាន[…] ហើយនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកលើកឡើងម្តងជាពីរដងនេះ អ្វីដែលជាបញ្ហាប៉ះពាល់ជាធំហ្នឹងគឺវាពាក់ព័ន្ធនឹងការជឿទុកចិត្តមកលើប្រទេសកម្ពុជា[…] ចឹងក្នុងករណីកម្ពុជាខូចកេរ្តី៍ឈ្មោះ កម្ពុជាមានឈ្មោះមិនល្អ វាធ្វើឱ្យក្រុមវិនិយោគដែលល្អៗ ដែលគេរកស៊ីដើមទុនធំៗហ្នឹង ខ្លាចរអាពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាស្គេម ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាច្បាប់មិនរឹងម៉ាំ ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាអំពើពុករលួយនៅក្នុងកម្ពុជាហ្នឹងផ្ទាល់»។
ចំណែក អ្នកឃ្លាំមើលបញ្ហាសង្គម និងជានាយកប្រតិបត្តិអង្គការសង់ត្រាល់ (CENTRAL) លោក មឿន តុលា បានលើកឡើងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញានេះដែរថា ការស្នើឱ្យបើកស៊ើបអង្កេតទៅលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងបុគ្គលមានឥទ្ធិពលមួយចំនួននៅកម្ពុជា ពីសំណាក់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់និងសមាជិកសភាសហរដ្ឋអាមេរិកនេះ មិនមែនជារឿងតូចតាចនោះទេ ប៉ុន្តែជាហានិភ័យធំ ប្រសិនបើការស៊ើបអង្កេតនោះ រកឃើញថាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅកម្ពុជា ពិតជាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធបទឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញ ឬឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន និងការលាងលុយកង្វក់ជាដើមនោះ។
លោកបន្តថា នៅពេលដែលអន្តរជាតិបានដៅឈ្មោះចំៗ ហើយកម្ពុជានៅតែមិនអើពើបោសសម្អាតមន្ត្រី និងបុគ្គលដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបទឧក្រិដ្ឋទាំងនោះទេ នឹងធ្វើឱ្យមានការបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីបណ្តាប្រទេសនានា ដៃគូរអភិវឌ្ឍន៍ និងអ្នកវិនិយោគធំៗ មកលើកម្ពុជា ដែលកត្តានេះក៏ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទីផ្សារការងាររបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរផងដែរ។
លោកបន្ថែមថា៖ «ចំណុចទី២[…]បើមានមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធទៅលើបទល្មើស ឬក៏ឧក្រិដ្ឋកម្មផ្សេងៗ ហើយមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងអស់ហ្នឹង មិនមានទទួលនូវទណ្ឌកម្មអីផ្សេងៗទេ វាសបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា ប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋហ្នឹង គឺមានសន្ទស្សន៍នៃអំពើពុករលួយហ្នឹងខ្លាំង អាហ្នឹងគឺពិបាកនឹងប្រកែកណាស់ ដោយសារតែនិទណ្ឌភាពអស់ហ្នឹងហើយ ឬក៏មន្ត្រីដែលកាន់ច្បាប់អស់ហ្នឹងហើយគាត់ពាក់ព័ន្ធ បើសិនជាមានដូចការចោទប្រកាន់គេមែន[…] គឺច្បាស់ណាស់ មានន័យថា និទណ្ឌភាពហ្នឹងខ្ពស់ ហើយបើនិទណ្ឌភាពហ្នឹងខ្ពស់ គឺថាមានអំពើពុករលួយហ្នឹងខ្លាំង ហើយបើមានអំពើពុករលួយខ្លាំង មានអយុត្តិធម៌សង្គមហ្នឹងក៏កាន់តែខ្ពស់ដែរ»។
យ៉ាងណា អ្នកតាមដានបញ្ហាសង្គមរូបនេះ ក៏បានកោតសរសើរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលបានបង្ក្រាបបទល្មើសអនឡាញនាពេលកន្លងមក និងបច្ចុប្បន្ននេះដែរ ប៉ុន្តែលោកថា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះនឹងអសារបង់ បើសិនជាមិនមានវិធានការទៅលើមេខ្លោងធំៗ ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិបានរកឃើញទេនោះ។ ការណ៍នេះ លោក មឿន តុលា យល់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរតែរកវិធីដោះស្រាយបញ្ហានេះឱ្យបានម៉ត់ចត់បំផុត ហើយមានតម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលលោក ប៉ែន បូណា បានទេ នៅរសៀលថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញានេះ។
យ៉ាងណា ក្នុងពិធីសម្ពោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការ «មន្ទីរពេទ្យហ្លួងម៉ែ» នៅថ្ងៃទី១៦ខែកញ្ញា ម្សិលមិញ លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាជាថ្មីឱ្យមន្ត្រីបង្ក្រាបបទល្មើសឆបោកតាមអនឡាញនេះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ លោកក៏បានព្រមានចាត់វិធានការក្តៅ ទៅលើមន្រ្តីអនុវត្តច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលមិនបង្ហាញឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋនេះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីស្ដារមុខមាត់កម្ពុជា និងបង្កើនទំនុកពីប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ។
កន្លងមក លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏តែងតែប្រាប់មន្ត្រីក្រោមឱវាទថា ត្រូវហ៊ានបង្ក្រាបបទឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញ និងមិនត្រូវក្រែងចិត្តនរណានោះទេ។
សម្រាប់ អ្នកតាមភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅតំបន់អាស៊ីនិងប៉ាស៊ីហ្វិក លោក សេង វណ្ណលី បានលើកឡើងក្នុងបណ្តាញសង្គមថា៖ «បើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ពិតជាប្តេជ្ញាបង្ក្រាបស្កេមដោយគ្មានការលើកលែងមែន នោះការបង្ក្រាបមិនគួរឈប់ត្រឹមកម្មករ អ្នកតូចតាច ឬជនបរទេសនៅក្នុងអគារឆបោកទេ ត្រូវហ៊ានតាមដានខ្សែប្រាក់ ម្ចាស់ទីតាំង អ្នកការពារ និងមន្ត្រីមានអំណាចផង ប្រសិនបើមានភស្តុតាង។ កុំចាំទាល់តែបរទេសដាក់ទណ្ឌកម្មសិន ទើបចាប់ផ្តើមស៊ើបអង្កេត។ បញ្ជីឈ្មោះមានហើយ សំណួរគឺថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ៊ានស៊ើបអង្កេតដល់អ្នកមានអំណាចឬអត់?»។
លោក សេង វណ្ណលី បានថ្លែងប្រាប់វីឌីអូបន្ថែមថា បើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មិនបើកការស៊ើបអង្កេតដោយតម្លាភាពលើសាច់ញាតិ មន្ត្រី ឬឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ដែលរងទណ្ឌកម្ម ឬត្រូវបានអាជ្ញាធរបរទេសស្នើឱ្យស៊ើបអង្កេតនោះហានិភ័យដំបូង គឺការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើការអនុវត្តច្បាប់ ដោយប្រជាពលរដ្ឋនឹងមើលឃើញថា ច្បាប់តឹងរ៉ឹងចំពោះអ្នកតូច ប៉ុន្តែទន់ភ្លន់ចំពោះអ្នកមានអំណាច។
ចំណែក ហានិភ័យទីពីរ គឺសម្ពាធ និងទណ្ឌកម្មពីបរទេសអាចកើនឡើង ហើយហានិភ័យទីបី គឺប៉ះពាល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា ព្រោះបទល្មើសឆបោកតាមអនឡាញផ្សាភ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងជាមួយការលាងលុយ និងការផ្ទេរប្រាក់ឆ្លងដែន។ មួយវិញទៀត ធនាគារ អ្នកវិនិយោគ និងដៃគូអន្តរជាតិអាចបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះប្រតិបត្តិការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកម្ពុជា។
ការណ៍នេះ លោក សេង វណ្ណលី បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ចំណុចសំខាន់មិនមែនថា អ្នកណាត្រូវបានចោទដោយបរទេស ហើយត្រូវចាត់ទុកថាមានទោសភ្លាមៗនោះទេ សំខាន់គឺរដ្ឋាភិបាលត្រូវបង្ហាញថា អ្នកណាក៏ដោយ បើមានព័ត៌មានគួរឱ្យស៊ើបអង្កេត ត្រូវពិនិត្យតាមភស្តុតាង និងច្បាប់ដូចគ្នា នោះទើបអាចកាត់បន្ថយការសង្ស័យថា ការបង្ក្រាបមានស្តង់ដារពីរ៕
