លោកសម រង្ស៊ី មេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា បានអំពាវនាវជាថ្មីទៀតឱ្យលោកហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រី លាលែងពីតំណែង ដើម្បីសង្គ្រោះកម្ពុជាពីវិបត្តិចាក់ស្រេះ ជាពិសេសឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ ដែលកំពុងបំផ្លាញមុខមាត់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងបញ្ហាបូរណភាពទឹកដី និងដើម្បីឱ្យកម្ពុជាមានមេដឹកនាំថ្មី អាចស្នើទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឱ្យកោះប្រជុំរឿងថៃឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា។
អ្នកឃ្លាំមើលចាត់ទុកការថ្លែងរបស់លោកសម រង្ស៊ី ថាជាជំហរនយោបាយ ប៉ុន្តែគាំទ្រឱ្យបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញឱ្យដល់ឫសគល់ និងជំរុញឱ្យមានការស្នើទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ឱ្យកោះប្រជុំលើរឿងថៃឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា។
នៅក្នុងពិធីសំណេះសំណាលជាមួយពលរដ្ឋខ្មែររស់នៅបរទេស នាពេលថ្មីៗនេះ លោកសម រង្ស៊ី ថ្លែងថា នៅពេលនេះ ទឹកដីខ្មែរកំពុងត្រូវបានថៃឈ្លានពាន។ ថៃបានយកលេសស្គេមអនឡាញដែលមានសាងសង់អគារធំៗនៅតាមព្រំដែន ដើម្បីវាយចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែគ្មានប្រទេសណាហ៊ានជួយកម្ពុជាទេ ដោយសារតែលោកហ៊ុន សែន និងរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គប់គិតជាមួយមេឧក្រិដ្ឋជនអនឡាញ រកស៊ីឆបោកធ្វើឱ្យកម្ពុជាស្អុយឈ្មោះ ពេញពិភពលោក។
លោកថា៖ «បើគេដឹងថា រដ្ឋាភិបាលនឹងជារដ្ឋាភិបាលចោរ គ្មានអ្នកណាគេចង់មកធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាលចោរ អ្នកណាចង់ការពារចោរ គេអត់មកទេ! អ៊ីចឹងបើកាលណា ហ៊ុន សែន នៅកាន់អំណាចខ្មែរស្លាប់ហើយ យើងបាត់បង់ទឹកដីហើយ បរទេសមានលេសចូលមកហើយ។ រឿងនេះរឿងធំ រឿងចោរស្កេម គឺធំជាងរឿងព្រំដែនទៀត។ បើហ៊ុន សែន ឯងស្រឡាញ់ជាតិតែបន្តិច បើហ៊ុន សែន ឯងអាណិតខ្មែរតែបន្តិច ហ៊ុន សែនឯងចុះចេញទៅ ដើម្បីឱ្យខ្មែរមានតំណាងដែលសក្តិសមសូមឱ្យអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស»។
លោកបានគូសបញ្ជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញថា ជាស្រុកចោរ ដឹកនាំដោយចោរ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបគ្មានប្រទេសណាមួយ ចេញមុខថ្កោលទោសថៃ នៅពេលថៃឈ្លានពានកម្ពុជានោះទេ ខណៈឧក្រុដ្ឋកម្មអនឡាញបានធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរបរទេស មិនហ៊ានមកលេងកម្ពុជា និងអ្នកវិនិយោគទុនសុច្ចរិត ក៏គេមិនហ៊ានចូលមករកស៊ីនៅកម្ពុជាផងដែរ ដែលនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។
លោកថា៖ «សូមឱ្យសំឡេងខ្ញុំនេះបានឮទៅដល់ស្រុកខ្មែរ គឺអ្នកនៅជិតស្និទ្ធជាមួយ ហ៊ុន សែន សូមឱ្យអង្វរ ហ៊ុន សែន ទៅថា យើងអត់បានសុខទេ ខ្មែរយើងខ្ទិចហើយ បើ ហ៊ុន សែន នៅកាន់អំណាច សូមឱ្យហ៊ុន សែន ចុះចេញទៅ ទៅណាទៅៗ ប៉ុន្តែដើម្បីឱ្យខ្មែរបានសុខ ទាល់តែមានអ្នកដឹកនាំដែលស្នើឱ្យអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ហើយផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយចោរ ដើម្បីកុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលខ្មែរជារដ្ឋាភិបាលចោរដូចសព្វថ្ងៃ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល និងលោក ជា ធីរិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យលោកហ៊ុន សែន ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២២ខែកញ្ញានេះ។ ប៉ុន្តែទាក់ទងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស លោក ហ៊ុន សែន បានថ្លែងកាលថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ថា កិច្ចព្រមព្រៀងជាអន្តរជាតិនេះ បានអស់សុពលភាពចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលកម្ពុជា បានយកខ្លឹមសារនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ សរសេរចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា។ ហេតុដូច្នេះ លោកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនអាចស្នើទៅសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសនេះ ឱ្យកោះប្រជុំដើម្បីដោះស្រាយការឈ្លានពានទឹកដីពីសំណាក់ប្រទេសថៃបានទេ។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែអ្នកដែលមិនយល់ធ្វើជាមិនយល់ ឬក៏ភ្លើ ខ្ញុំនិយាយឱ្យច្បាស់ចឹងហ្មងទៅ! បើសិនជាផ្អែកលើកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសបាន មិនចាំបាច់ចេញទៅណាឆ្ងាយទេ ទៅកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីសហ្មង តែនេះវាទៅហួសពីកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស វាទៅ ICJ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ គេទៅធំជាងនុងទៀត គេទៅដល់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ គេទៅដល់វេទិកាអន្តរជាតិដទៃទៀត។ ឥឡូវយ៉ាងម៉េចខ្ញុំមិនយល់ដែរ ឬក៏គ្រាន់តែនិយាយកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស ដោយមិនខ្វល់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ?»។
លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានថ្លែងថា ការអំពាវនាវរបស់លោក សម រង្ស៊ី ឱ្យលោក ហ៊ុន សែន លាលែងពីតំណែង គឺជាជំហរនយោបាយរបស់លោក។ ប៉ុន្តែបញ្ហាធំដែលរដ្ឋាភិបាលមិនអាចគេចបាន គឺបណ្តាញឆបោកនៅកម្ពុជាបានក្លាយជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ និងប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះប្រទេសជាតិ។ បើរដ្ឋាភិបាលចាប់តែអ្នកតូចៗ ហើយមិនហ៊ានស៊ើបអង្កេតអ្នកមានអំណាច អ្នកមានលុយ ឬអ្នកដែលមានខ្សែធំៗ នោះជំនឿពីក្រៅប្រទេសនឹងបន្តធ្លាក់ចុះ។ មនុស្សនឹងសួរថា តើការបង្ក្រាបនេះពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែធ្វើឱ្យមើលឃើញថាកំពុងធ្វើការ។
លោកថា៖ «ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ កម្ពុជាត្រូវស៊ើបអង្កេតដល់មេខ្លោង ម្ចាស់ទីតាំង អ្នកការពារ និងមន្ត្រីណាដែលមានភស្តុតាងពាក់ព័ន្ធ ដោយមិនលើកលែងអ្នកណាទាំងអស់។ រដ្ឋាភិបាលក៏គួរបង្ហាញឱ្យសាធារណជនដឹងថា តើបានបិទទីតាំងប៉ុន្មាន អ្នកណាត្រូវចោទប្រកាន់ ទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុន្មានត្រូវរឹបអូស និងជនរងគ្រោះទទួលបានជំនួយអ្វីខ្លះ។ បើច្បាប់អនុវត្តតែអ្នកតូច ប៉ុន្តែឈប់នៅមុខអ្នកធំមិនហ៊ានអនុវត្តចំពោះអ្នកមានអំណាច បញ្ហាឆបោកនឹងមិនចប់ទេ ហើយនឹងអាចរងផលប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជាហើយនឹងរងសម្ពាធពីបរទេសជាបន្តបន្ទាប់»។
លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ អ្នកជំនាញច្បាប់ បានថ្លែងថា នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ មេដឹកនាំនិងមន្ត្រីរាជការមិនអាចធ្វើអ្វីៗទៅតាមតែអំពើចិត្តបានទេ ពីព្រោះមេដឹកនាំនិងមន្ត្រីរាជការមានតួនាទីត្រូវបម្រើរាស្ត្រម្ចាស់ឆ្នោត។
លោកបានសរសេរក្នុងសំណេរដើមនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា៖ «រាស្ត្រជួលមន្ត្រីរាជការមកបម្រើ យកមកប្រើឲ្យធ្វើការ តែបើអ្នកបម្រើទាំងនោះមិនស្អាតស្អំ និងមិនបម្រើដោយស្មោះត្រង់ នោះមិនយូរទេ រាស្ត្រដែលជាចៅហ្វាយនាយនឹងក្ស័យទុនមិនខាន»។
ទាក់ទងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស អ្នកជំនាញច្បាប់ចាស់វស្សារូបនេះ បានបញ្ជាក់ថា មិនអស់សុពលភាពនោះទេ ពីព្រោះពុំមានមាត្រាណាមួយចែងកំណត់ពីសុពលភាពនោះឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបលោកតែងទទូចជាច្រើនលើកច្រើនសារ សូមឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដែលមានប្រទេសបារាំងនិងឥណ្ឌូនេស៊ី កោះប្រជុំ។ កម្ពុជាត្រូវប្រើយន្តការដោះស្រាយការរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀង ដើម្បីបង្ខំថៃដែលជាប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះដែរ ត្រូវដកទ័ពចេញពីដែនដីប្រទេសកម្ពុជា។
បើតាមលោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសមាន ៣ច្បាប់ ក្នុងនោះ ច្បាប់់ទី១និងទី២ ជាកិច្ចព្រមព្រៀង និងច្បាប់ទី៣ ជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ គឺមានការបញ្ជាក់អំពីការធានាអន្តរជាតិ។
នៅត្រង់មាត្រាទី១៨ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទី១ ចែងថា កម្ពុជាសន្យាថា នឹងថែរក្សា ការពារ ហើយហត្ថលេខីឯទៀតៗ ក្នុងនោះក៏មានប្រទេសថៃផងដែរ សន្យាថា ទទួលស្គាល់និងគោរពចំពោះអធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យ បូរណភាព និងភាពមិនអាចរំលោភបាននៃដែនដី អព្យាក្រឹតភាព និងឯកភាពជាតិនៃកម្ពុជា ដូចមានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដាច់ដោយឡែក៕
