ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បន្តបង្ហាញជំហរយ៉ាងរឹងមាំនៅលើឆាកអន្តរជាតិ អំពីជោគជ័យក្នុងការបោសសម្អាតបទល្មើសឆបោកតាមបច្ចេកវិទ្យា បណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មនេះ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា បានបង្កើតប្រព័ន្ធថ្មី ដោយបំប្លែងខ្លួនជាក្រុមតូចៗ ដើម្បីបន្តធ្វើសកម្មភាពនៅតាមផ្ទះក្នុងដែនដីកម្ពុជា។
ផ្អែកលើរបាយការណ៍ផ្លូវការពីក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្នុងរយៈពេល ១០ ថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ អាជ្ញាធរបានឃាត់ខ្លួន និងបណ្តេញជនបរទេសជិត ៧០០ នាក់ (៦៨១ នាក់) ព្រមទាំងបានបញ្ជូនសំណុំរឿងទៅតុលាការចំនួន ៤៤៦ ករណី ដែលមានជនត្រូវចោទសរុបជិត ៤ ពាន់នាក់ (៣,៩២៧ នាក់) មកពី ២៩ សញ្ជាតិ។
ទោះជាយ៉ាងណា សេចក្តីរាយការណ៍ពីតំបន់ប្រតិបត្តិការផ្ទាល់ (ដូចជា ខេត្តព្រះសីហនុ និងក្រុងប៉ោយប៉ែត) បានបង្ហាញពីគំរូថ្មីនៃការធ្វើសកម្មភាពនេះ។
ប្រភពរស់នៅខេត្តព្រះសីហនុ ប្រាប់វីអូឌីក្នុងលក្ខខណ្ឌលាក់អត្តសញ្ញាណបង្ហើបថា ទោះសកម្មភាពឆបោកក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ដូចជា តំបន់អគារឆាយណាថោន ត្រូវបានបិទ ប៉ុន្តែប្រភពនេះសង្កេតឃើញថា មានជនជាតិចិនប្រមាណ ៥ ភាគរយ បន្តរស់នៅតាមបន្ទប់ជួល ជាមួយនឹងពលរដ្ឋខ្មែរ ក្នុងបំណងធ្វើសកម្មភាពនេះ។ ប្រភពបន្តថា ទិដ្ឋភាពហាក់ស្ងាត់មែន ប៉ុន្តែសកម្មភាពរបស់ជនបរទេសដែលធ្លាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការឆបោកអនឡាញ នៅបន្តលាក់លៀមធ្វើសកម្មភាពដដែល ដោយក្នុងលក្ខណៈតូចតាច។
ពលរដ្ឋរូបនោះ និយាយថា៖ «បើចិននៅលួចលាក់ឃើញថា ប្រហែល៥ភាគរយ គ្រាន់ថា វានៅតូចៗ។ អញ្ចឹងគេ (អាជ្ញាធរ) អត់សូរចាប់អារម្មណ៍ចាស!»។
ចំណែកប្រភពមួយទៀតរស់នៅក្រុងប៉ោយប៉ែត ថ្លែងលាក់អត្តសញ្ញាណអះអាងថា បច្ចុប្បន្នសកម្មភាពឆបោកតាមអនឡាញទ្រង់ទ្រាយធំពិតជាត្រូវបានបង្ក្រាបមែន។ ប៉ុន្តែ បែរជាសកម្មភាពតូចតាចលេចចេញជារូបរាងច្រើនទៅវិញ។ ប្រភពលើកហេតុផលថា ពលរដ្ឋខ្មែរភាគច្រើនដែលធ្លាប់ធ្វើការជាមួយមេឧក្រិដ្ឋជនចិន និងឥណ្ឌូនេស៊ី បានជួបបញ្ហាជីវភាពខ្វះលុយបង់ធនាគារ ព្រោះរកស៊ីលែងបាន ដោយសារខ្សត់មនុស្ស។ ដូច្នេះពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួននៅទីនេះ ចាប់ផ្តើមប្រថុយរកស៊ីឆបោកអនឡាញឱ្យមេឧក្រិដ្ឋជនដោយលួចលាក់ នៅតាមផ្ទះ និងបន្ទប់ជួល។
ពលរដ្ឋរូបនោះ និយាយថា៖ «បើបើកអនឡាញតាមផ្ទះតិចតួចមាន។ មុខរបរដែលធ្លាប់រកណា ហើយ បរទេស១-២នាក់ ជាមេៗទេ។ សំខាន់ខ្មែរយើងដែលគ្នាដាច់បាយ ដល់អញ្ចឹងមេៗវាអាណិត បើកអានេះបើកអានោះ ឱ្យលួចធ្វើនៅតាមផ្ទះតាមអីអញ្ចឹងណា»។
ការបង្ក្រាប និងការបិទទីតាំងធំៗ ដូចជា អគារឆាយណាថោន (China Town) មិនបានធ្វើឱ្យបទល្មើសនេះរលាយបាត់ទាំងស្រុងឡើយ។ មេខ្យល់បរទេស ជាពិសេសជនជាតិចិន និងឥណ្ឌូនេស៊ី បានកាត់បន្ថយទ្រង់ទ្រាយ ដោយលួចលាក់ធ្វើសកម្មភាព តាមបន្ទប់ជួល ផ្ទះល្វែង ឬហាងកាហ្វេជាដើម។
ដោយសារវិបត្តិជីវភាព និងបំណុលធនាគារក្រោយការស្ងប់ស្ងាត់នៃអាជីវកម្មអនឡាញធំៗ ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនដែលធ្លាប់ជាបុគ្គលិក បានប្រថុយបង្កើតបណ្តាញតូចៗ ឬទទួលធ្វើសកម្មភាពបន្តឱ្យមេខ្យល់បរទេស។
កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ នាយកដ្ឋានប្រឆាំងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យានៃក្រសួងមហាផ្ទៃ បានឃាត់ខ្លួនជនសង្ស័យស្រ្តីខ្មែរម្នាក់ ដោយចោទប្រកាន់ថា ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើឆបោកតាមអនឡាញក្នុងគម្រោងរូបភាពស្នេហាក្លែងក្លាយ និងទទួលបានប្រាក់កម្រៃពីក្រុមឧក្រិដ្ឋជនពាក់ព័ន្ធនឹងការលក់លេខទូរស័ព្ទ និងគណនីធនាគារឱ្យក្រុមឆបោក។
ចំណែកកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ តុលាការភ្នំពេញ បានចោទប្រកាន់មេឃុំព្រែកខ្សាច់ ខេត្តកោះកុង លោក រៀម រុំ ពីបទស៊ីសំណូក សមគំនិតក្នុងការរៀបចំ ឬដឹកនាំមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា និងបទសម្អាតប្រាក់ ជាមួយបក្ខពួក ២ នាក់ ឈ្មោះ ជា វាសនា និងឈ្មោះ ជា សុទ្ធ។ ក្នុងនោះមានជនជាតិចិនឈ្មោះ ចាង ចៀនឈាំង (Zhang Jian Qiang) និងបក្ខពួកក៏រងការចោទប្រកាន់ដូចគ្នា ប៉ុន្តែពួកគេបានគេចខ្លួន។
ក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា (ICCOS) នាថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានគូសបញ្ជាក់ថា ឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញមិនមែនជាវប្បធម៌ ឬប្រភពដើមចេញពីកម្ពុជានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាបទល្មើសឆ្លងដែនដែលកើតមានឡើងក្រោយវិបត្តិកូវីដ-១៩ ដោយសារក្រុមឧក្រិដ្ឋជនឆ្លៀតឱកាសទាញយកផលប្រយោជន៍ពីចន្លោះប្រហោងនៃបទបញ្ញត្តិ និងអចលនទ្រព្យ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យដឹងតាមរយៈអ្នកបកប្រែថា៖ «ឧស្សាហកម្មឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា មិនបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ហើយក៏មិនបានកើតឡើងតែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានោះដែរ។ ការពាក់ព័ន្ធដំបូងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយបញ្ហានេះ ត្រូវបានផ្សាភ្ជាប់ទៅនឹងកំណើននៃល្បែងតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា និងធុរកិច្ចនានា ពាក់ព័ន្ធនឹងកាស៊ីណូ។ លើសពីនេះ បណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មបានបន្តវិវឌ្ឍ និងសម្របខ្លួនឆ្លងកាត់រយៈព្រំដែនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ បណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនទាំងនេះ បានឆ្លៀតឱកាសពីអចលនទ្រព្យ ពាណិជ្ជកម្ម ចន្លោះប្រហោងនៃបទបញ្ញត្តិ និងបណ្តាញទូរគមនាគមន៍ដ៏ស្មុគស្មាញ ដើម្បីបង្កើតជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី នៃការឆបោកឆ្លងដែន»។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គម និងតំណាងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដូចជា លោក ម៉ែន ណាត និងលោក ប៉ោ មករា បានលើកឡើងផ្ទុយពីនេះ។
ផ្ទុយនៅត្រង់ថា ក្រុមអ្នកតាមដាន បានចង្អុលបង្ហាញថា បញ្ហាអំពើពុករលួយ និងវប្បធម៌ទណ្ឌភាពទៅវិញទេ ដែលជាឫសគល់ ដែលធ្វើឱ្យការបង្ក្រាបនឹងមិនអាចមានប្រសិទ្ធភាព ១០០% ឡើយ។ ហើយថា ដរាបណាអាជ្ញាធរមិនទាន់បានបោសសម្អាតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ឬឧកញ៉ាមានឥទ្ធិពលដែលរងការចោទប្រកាន់ថាជាអ្នកការពារ និងនៅពីក្រោយបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនេះ។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត បានគូសបញ្ជាក់ថា បទល្មើសឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជានឹងមិនត្រូវបានកម្ចាត់ឱ្យអស់ទេ ដោយសារមន្ត្រីនិងឈ្មួញគ្រាក់ៗ នៅពីក្រោយឧក្រិដ្ឋកម្មនេះ មិនត្រូវបានដាក់ទោសតាមច្បាប់ឡើយ។ ដូច្នេះបញ្ហានឹងនៅតែបន្តមាន ដែលពួកគេបំបែកខ្លួនពីអគារធំៗ និងកាស៊ីណូ ទៅជាក្រុមតូចៗតាមផ្ទះជួល ហាងកាហ្វេ ឬក្នុងរថយន្ត ដោយប្រើត្រឹមទូរស័ព្ទដៃ ឬកុំព្យូទ័រយួរដៃ។
លោកលើកឧទាហរណ៍ថា ករណីមួយចំនួន មានពាក់ព័ន្ធនឹងមន្ត្រីមូលដ្ឋាន និងមន្ត្រីតុលាការថែមទៀត ដោយសារតែការអនុវត្តច្បាប់របស់កម្ពុជានៅធូររលុង។
សម្រាប់លោក ម៉ែន ណាត រដ្ឋាភិបាលត្រូវបន្តស៊ើបអង្កេតយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយសហការជាមួយម្ចាស់ផ្ទះជួល និងអាជីវករ ហើយធានាថា ប៉ូលិសអនុវត្តច្បាប់ដោយស្មោះត្រង់ និងគ្មានអំពើពុករលួយ ហើយត្រូវស៊ើបអង្កេតដោយតម្លាភាពចំពោះមន្ត្រី អ្នកមានអំណាច និងអ្នកជំនួញដែលត្រូវបានអាជ្ញាធរបរទេសដាក់ទណ្ឌកម្ម ឬចោទប្រកាន់ថាពាក់ព័ន្ធនឹងបណ្តាញឆបោក។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា បើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនដោះស្រាយឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាមួយអ្នកមានអំណាច និងបណ្តាញពាក់ព័ន្ធទេ នោះវានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជា សន្តិសុខ ទេសចរណ៍ និងទំនុកចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគអន្តរជាតិ។
លោក ម៉ែន ណាត ថ្លែងថា៖ «ក្នុងហ្នឹងមានលោក ស សុខា លោក នេត សាវឿន លោក ហ៊ុន តូ លោក ឌី វិជ្ជា អ្នកស្រី ជូ ប៊ុនអេង ជាដើម អ្នកទាំងអស់ហ្នឹងសុទ្ធតែមាននៅក្នុងបញ្ជីខ្មៅ ដែលរដ្ឋសភាអាមេរិកទើបបញ្ចេញពីថ្ងៃមុននេះទៀត។ ហើយក្រៅពីហ្នឹងក៏មាន អ្នកដែលជាប់ទណ្ឌកម្មរួចហើយ ដូចមាន ឧកញ៉ា ទ្រី ភាព មាន ឧកញ៉ា កុក អាន មាន ឧកញ៉ា លី យ៉ុងផាត់ ជាដើម។ អញ្ចឹងវាទាល់តែរដ្ឋាភិបាលបោសសម្អាតអ្នកទាំងអស់គ្នាហ្នឹង បើមិនបោសសម្អាតមេខ្លោងទាំងហ្នឹងទេ គឺពិបាកនៅក្នុងការលាងសម្អាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិ ជុំវិញរឿងអាស្រូវបទឆបោកអនឡាញ»។
យ៉ាងណា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនទទួលស្គាល់ថា ការមិនអើពើកម្ចាត់ ឬការគប់គិតជាមួយមេឧក្រិដ្ឋជនដូចជា លោក ចេន ហ្ស៊ី ជាដើម ជាមូលហេតុនៃបញ្ហាឡើយ ដោយលោកថា អំពើឆបោកនេះមិនបានចាប់ផ្តើមនៅកម្ពុជានោះទេ ហើយក៏មិនមែនមានតែកម្ពុជានោះដែរ។
ទាក់ទងករណីនេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា យល់ថា វិធានការបង្ក្រាបបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញនេះ នឹងមិនទទួលបានជោគជ័យ ១០០ ភាគរយទេ ដរាបណាវិធានការបង្ក្រាប មិនទៅដល់សំបុកមេខ្លោង ដែលកំពុងបំប្លែងខ្លួន ពីមជ្ឈមណ្ឌលទ្រង់ទ្រាយធំ មកជាឧក្រិដ្ឋកម្មស្រមោលតាមលំនៅឋានទេនោះ។
លោកថា៖ «ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរតែបន្តស្វែងរកមេខ្លោងធំៗ ដែលពាក់ព័ន្ធទាំងបណ្តាញនៅក្នុងកម្ពុជាផ្ទាល់ ក៏ដូចជាបណ្តាញអន្តរជាតិមួយចំនួន ដែលបោះដៃឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងការ បន្តចិញ្ចឹមក្រុមតូចៗ ឬក៏ឱ្យថា មានលទ្ធភាពក្នុងការធ្វើឱ្យក្រុមតូចៗនៅកម្ពុជាហ្នឹង បន្តរស់រានក្នុងការប្រតិបត្តិការ នៃស្គេមអនឡាញហ្នឹងតទៅទៀតទៅណា»។
ទន្ទឹមនឹងការស្នើនេះ បញ្ហាឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជាបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៃនយោបាយការបរទេស។ ប្រធានគណៈកម្មាធិការពីរនៃសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ក៏ជំរុញឱ្យក្រសួងការបរទេស និងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក ស៊ើបអង្កេតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ អ្នកជំនួញ និងបុគ្គលមានឥទ្ធិពលមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដែលអាចមានទំនាក់ទំនងនឹងឧស្សាហកម្មឆបោកអនឡាញ ដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេក្នុងរយៈពេល ១៨០ ថ្ងៃ។ បុគ្គលទាំងនោះរួមមាន លោក ស សុខា លោក នេត សាវឿនអ្នកស្រី ជូ ប៊ុនអេង លោក ឌី វិជ្ជា លោក គួច ចំរើន លោក ឡុង ឌីម៉ង់ លោក ហ៊ុន តូ និងលោក យឹម លក្ខណ៍ ជាដើម។
ការស្នើអន្តរាគមន៍នេះ ស្របពេលនឹងការចេញផ្សាយរបាយការណ៍របស់វិទ្យាស្ថានជាតិប្រជាធិបតេយ្យអាមេរិក (NDI) ដោយហៅប្រតិបត្តិការឆបោកនេះថា ជា «ស្ថាបត្យកម្មឆបោកគាំទ្រដោយរដ្ឋអំណាច»។ ហើយកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ អាមេរិកប្រកាសវិធានការក្តៅដោយដកហូតទិដ្ឋាការ និងហាមបុគ្គល ៣២ នាក់ ដែលពាក់ព័ន្ធការឆបោកអនឡាញ ជាមួយអតីតទីប្រឹក្សាលោក ហ៊ុន សែន គឺលោក ចេន ហ្ស៊ី ចូលទឹកដីអាមេរិក។
ភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃសម្ពាធអន្តរជាតិពីប្លុកលោកសេរីនេះ ហាក់ឆ្លើយតបទៅនឹងការប្តេជ្ញារបស់រដ្ឋបាលលោកប្រធានាធិបតី ត្រាំ។ រដ្ឋបាលលោក ត្រាំ ថ្មីៗនេះ បានអះអាងថា ខ្លួននឹងប្រើគ្រប់មធ្យោបាយ ដើម្បីបង្ក្រាបបណ្តាញឆបោក និងដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកពាក់ព័ន្ធ ដែលបានបោកប្រាស់ពលរដ្ឋអាមេរិកយ៉ាងហោចណាស់ជិត ២០ ពាន់លាន (១៨.២) ដុល្លារ នៅឆ្នាំ២០២៥។
បើតាមអ្នកឃ្លាំមើល ដើម្បីស្តារកេរ្តិ៍ឈ្មោះនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ទាក់ទាញវិនិយោគិនស្អាតស្អំ និងការពារសន្តិសុខសង្គម រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគួរតែពិចារណាបង្កើតបណ្តាញស៊ើបការណ៍សម្ងាត់នៅតាមសហគមន៍ ដោយសហការជិតស្និទ្ធជាមួយម្ចាស់ផ្ទះជួល និងអាជីវករ ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងលាក់ខ្លួនតូចៗតាមខ្នងផ្ទះ។ បង្ហាញភាពស្មោះត្រង់ក្នុងការស៊ើបអង្កេត និងដាក់ទោសទណ្ឌលើមន្ត្រី អ្នកមានអំណាច ឬពាណិជ្ជករទាំងឡាយណាដែលពាក់ព័ន្ធ ដោយមិនមើលលើនិន្នាការនយោបាយ ឬបុព្វសិទ្ធិបុគ្គល។
បន្ថែមពីនេះ រដ្ឋត្រូវបង្កើតកម្មវិធីជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ ឬបណ្តុះបណ្តាលមុខរបរជំនួសដល់ពលរដ្ឋក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ប្រភពកម្លាំងពលកម្មដែលក្រុមឧក្រិដ្ឋជនកំពុងទាញយកផលប្រយោជន៍៕
