អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ អំពាវនាវដល់រដ្ឋសភា បង្កើតគណៈកម្មាធិការចំពោះកិច្ចចម្រុះមួយ ដើម្បីធ្វើការសិក្សាស៊ើបអង្កេតលម្អិតមួយ ជុំវិញករណីដែលជនបរទេសអាចចូលមកប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើសកម្មភាពឆបោកតាមអនឡាញលំដាប់ពិភពលោកបាន ខណៈវិបត្តិឧក្រិដ្ឋកម្មនេះបានប៉ះពាល់មុខមាត់ប្រទេសជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។
ការអំពាវនាវនេះ បានធ្វើឡើងក្រោយពីប្រធានលេខាធិការដ្ឋានគណៈកម្មការចំពោះកិច្ចប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា (គ.ប.ឆ.ប.) លោក ឆាយ ស៊ីណារិទ្ធ បានលើកឡើងក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិ ស្តីពី ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា កាលពីថ្ងៃទី២៣ខែកញ្ញាថា បើទោះបីជាកម្ពុជា មិនមែនជាប្រភពដើមនៃការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ប៉ុន្តែកម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសផ្សេងទៀត ដែលត្រូវបានបណ្តាញឧក្រិដ្ឋជនជាជនបរទេសជ្រើសរើសជាគោលដៅ ក្នុងការប្រព្រឹត្តអំពើឆបោកនេះ ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជារងផលប៉ះពាល់លើគ្រប់វិស័យ និងប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះនៅលើឆាកអន្តរជាតិផងដែរ។
លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ អ្នកជំនាញច្បាប់ បានលើកឡើងក្នុងទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោកនៅថ្ងៃទី២៤ខែកញ្ញា ដោយបានអំពាវនាវដល់រដ្ឋសភា បង្កើតគណ:កម្មាធិការចំពោះកិច្ចចម្រុះមួយ ដើម្បីធ្វើការសិក្សាស៊ើបអង្កេតលំអិតមួយ អំពីការប្រើប្រាស់ទឹកដីខ្មែរ ដើម្បើធ្វើសកម្មភាពឆបោកលំដាប់ពិភពលោកនេះ។
លោកបន្តក្នុងសំណេរដើមថា៖ «តាមរយ:ការសិក្សាស៊ើបអង្កេតនេះ យើងអាចដឹងអំពីការខ្វះខាតក្នុងការបង្ការ កុំឲ្យការរកស៊ីទុច្ចរិតបែបៗនេះកុំឲ្យកើតមានទៀត នៅក្នុងនៅក្នុងទឹកដីខ្មែរទៅអនាគត ហើយនឹងចាត់វិធានការបំពេញការខ្វះខាតទាំងនោះ»។
លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មានប្រសាសន៍ប្រាប់វីអូឌី នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញានេះថា ការដែលលោកអំពាវនាវដល់រដ្ឋសភា បង្កើតគណៈកម្មាធិការចំពោះកិច្ចនេះឡើង ដោយសារតែរដ្ឋសភាជាភ្នែកជាច្រមុះ និងជាតំណាងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ហើយក៏ជាស្ថាប័នមួយដែលត្រួតពិនិត្យមើលដំណើរការគ្រប់គ្រងដឹកនាំរដ្ឋ ឬសកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល ដូច្នេះមិនត្រូវព្រងើយកន្តើយ នៅពេលដែលប្រទេសជាតិកំពុងជួបវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារការរីករាលដាលនៃបទឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញនេះទេ។
ការណ៍នេះ លោកថា រដ្ឋសភា គួរតែធ្វើការសិក្សានិងស៊ើបអង្កេត ថាតើបញ្ហាស្គេមអនឡាញនេះ វាកើតចេញដោយសារភាពចន្លោះប្រហោងណាមួយនៃការដឹកនាំរដ្ឋ ឬក៏មានការគប់គិតគ្នា ឬក៏មានអំពើពុករលួយ បានជាបណ្តាញឧក្រិដ្ឋជនបរទេសអាចមករកស៊ីទុច្ចរិតនៅកម្ពុជាបាន។
លោកថា៖ «ដូច្នេះគឺខ្ញុំថា ទី១ គឺត្រូវរកមើលថាតើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋយើងហ្នឹង វាមានចន្លោះប្រហោងអ្វីខ្លះ បានជារបររកស៊ីនេះ ទៅជារបររកស៊ីធំមួយ ហើយទុច្ចរិត ហើយតើវាប្រព័ន្ធ ឬក៏អសមត្ថភាពរបស់មន្ត្រី ឬអ្នកនយោបាយរបស់យើង ដែលត្រួតត្រាមិនបាន ឬទប់ស្កាត់មិនបាន នេះគេត្រូវសិក្សាស៊ើបអង្កេតមើលឱ្យបានច្បាស់លាស់ រកការពិត»។
ជុំវិញការលើកឡើងរបស់អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់រូបនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត បានបង្ហាញការយល់ស្រប ដោយលោកថា គណៈកម្មការចំពោះកិច្ចចម្រុះនេះ ក៏គួរមានការសហការជាមួយអន្តរជាតិ ដូចជាសហរដ្ឋអមេរិក និងអង់គ្លេសជាដើម ដើម្បីបង្ហាញថា កម្ពុជាពិតជានៅមានការខ្វះខាតមែនក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវបទឧក្រិដ្ឋឆ្លងដែននេះនាពេលកន្លងមក ទើបបណ្តាលឱ្យបណ្តាញឧក្រិដ្ឋជនបរទេសអាចចូលមកប្រព្រឹត្តបទល្មើសនៅទឹកដីកម្ពុជាបាន។
តែយ៉ាងណា លោកថា៖ «គណៈកម្មាធិការស៊ើបអង្កេតហ្នឹង វាចេះតែប្រព្រឹត្តទៅបានហើយ ហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដើម្បីបិទបាំងនូវអំពើអាក្រក់របស់ពួកមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួន ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងរ៉ាវឧក្រិដ្ឋកម្ម ហើយអ្នកទាំងអស់ហ្នឹងមាននៅក្នុងបញ្ជីទណ្ឌកម្មរបស់អាមេរិកដែរ រួមទាំងពួកឧកញ៉ាដែលពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជ្រៅទៅក្នុងរឿងឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកអនឡាញហ្នឹង ពួកមន្ត្រីកម្ពុជានឹងរកវិធីសាស្ត្រដើម្បីបិទបាំងអ្នកអស់ហ្នឹងទៀត មិនចង់ឱ្យអ្នកអស់ហ្នឹងជាប់ជំពាក់នៅក្នុងរឿងឆបោកអនឡាញ ចេះតែរកលេសនេះលេសនោះ ចឹងហើយគណៈកម្មាធិការស៊ើបអង្កេតចំពោះកិច្ចហ្នឹង គេនឹងធ្វើការកត់សម្គាល់មន្ត្រីខ្មែរ ជំហានទី១។ ទី២ គណៈកម្មាធិការហ្នឹងវានឹងអាចជាប់គាំង នៅពេលណាមួយដែលភាគីអន្តរជាតិ គេមិនយល់ស្របទៅលើវិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវ ទៅលើការស៊ើបអង្កេតរបស់ពួកមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលខ្មែរ»។
សម្រាប់លោក ម៉ែន ណាត ដើម្បីបង្ក្រាប និងទប់ស្កាត់បញ្ហាបទល្មើសអនឡាញ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវតែមានតម្លាភាពក្នុងការស៊ើបអង្កេត ហើយត្រូវបង្ហាញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយដៃគូរអន្តរជាតិឱ្យបានម៉ឹងម៉ាត់ ក្នុងការកម្ចាត់និងបោសសម្អាតពួកឧក្រិដ្ឋជនឆបោកតាមអនឡាញនៅកម្ពុជា ហើយត្រូវធ្វើឱ្យយុត្តិធម៌ ដោយចាប់ផ្តើមស៊ើបអង្កេតពីក្រុមមនុស្សដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីដាក់ទណ្ឌកម្ម និងបញ្ជីខ្មៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទាំងក្រុមឧកញ៉ា និងសាច់ញាតិរបស់មេដឹកនាំបក្សកាន់អំណាច។
កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រធានគណៈកម្មាធិការពីររបស់សភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក បានស្នើឱ្យក្រសួងការបរទេស និងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក ស៊ើបអង្កេតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ អ្នកជំនួញ និងបុគ្គលមានឥទ្ធិពលមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដែលអាចមានទំនាក់ទំនងនឹងឧស្សាហកម្មឆបោក ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និងសម្រេចក្នុងរយៈពេល ១៨០ថ្ងៃ មុននឹងដាក់ទណ្ឌកម្មលើពួកគេ។ បុគ្គលទាំងនោះ រួមមាន លោក ស សុខា លោក នេត សាវឿន លោកស្រី ជូ ប៊ុនអេង លោក ឌី វិជ្ជា លោក ហ៊ុន តូ លោក គួច ចំរើន លោក ឡុង ឌីម៉ង់ និងលោក យឹម លក្ខណ៍ជាដើម។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ លោក ស៊ឹង សែនករុណា បានលើកឡើងថា ប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ រដ្ឋសភាពិតជាអាចបង្កើតគណ:កម្មាធិការចំពោះកិច្ចចម្រុះមួយ ដើម្បីស៊ើបអង្កេតដោយតម្លាភាពលើបញ្ហាស្គេមអនឡាញនេះបាន។ ប៉ុន្តែសម្រាប់កម្ពុជា លោកពិបាកនឹងជឿថា រដ្ឋសភា អាចបង្កើតគណៈកម្មាធិការចំពោះកិច្ចនេះ ហើយកោះហៅមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល មកស្រាយបំភ្លឺរឿងនេះ ដោយសារតែសមាជិករដ្ឋសភាបច្ចុប្បន្ន គឺភាគច្រើនលើសលុបមកពីគណបក្សកាន់អំណាច។
លោកថា៖ «យើងគ្មានជំនឿទេថា រដ្ឋសភាហ្នឹងអាចប្រើប្រាស់នូវសិទ្ធិអំណាចរបស់ខ្លួន អាចអនុវត្តតួនាទីរបស់ខ្លួន ដើម្បីត្រួតពិនិត្យទៅលើការប្រតិបត្តិរបស់រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នហ្នឹង[…] វាមិនអាចធ្វើទៅបានទេ បើហ៊ានប្រើប្រាស់នូវសិទ្ធិអំណាចទាំងអស់ហ្នឹង នឹងប្រឈមទៅលើការគំរាមកំហែងដកនូវតួនាទី ឬក៏ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផ្សេងៗដែលប៉ះពាល់នឹងផលប្រយោជន៍ ចឹងពួកគេមិនហ៊ានទេ គេសុខចិត្តសំងំ ចឹងខ្ញុំមិនអាចយកតួនាទីសភាដូចសព្វថ្ងៃដែលគ្មានការបោះឆ្នោតចេញពីឆន្ទៈប្រជាពលរដ្ឋពិតប្រាកដ មកអនុវត្តនូវ ការពារផលប្រយោជន៍ និងអំណាចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនាពេលបច្ចុប្បន្នទេ គឺមិនអាចទៅរួចទេ បើសិនជាគ្មានការបោះឆ្នោតដោយសេរីត្រឹមត្រូវ ហើយទទួលបាននូវសមាជិកសភា ឬក៏រដ្ឋសភាដែលបម្រើនូវផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋពិតប្រាកដ»។
អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋសភា លោក ឡេង ប៉េងឡុង បានបដិសេធឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហានេះ ដោយលោកជំរុញឱ្យសួរទៅអគ្គលេខាធិការរងរដ្ឋសភា លោក កែវ ពិសិដ្ឋ។ យ៉ាងណា វីអូឌី មិនអាចស្វែងរកការទំនាក់ទំនងទៅលោក កែវ ពិសិដ្ឋ បានទេនៅរសៀលថ្ងៃសុក្រនេះ។
យ៉ាងណា ក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិ ស្តីពី ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមានការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ និងបានដាក់ចេញនូវវិធានការផ្ទៃក្នុងដោយគ្មានការយោគយល់ឡើយ ក្នុងការបង្ក្រាប និងទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញនេះ ក្នុងនោះរដ្ឋាភិបាលក៏បានបង្កើតគណៈកម្មការចំពោះកិច្ចប្រយុទ្ធប្រឆាំងការឆបោកតាមបច្ចេកវិទ្យា និងដាក់ឱ្យអនុវត្តច្បាប់ស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីបិទចន្លោះប្រហោងផ្នែកច្បាប់ផងដែរ។ លោកថា កម្ពុជា នឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យបណ្តាញឧក្រិដ្ឋជន មកបំផ្លាញវឌ្ឍនភាពរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាជាង ១៧លាននាក់នោះឡើយ។
បើតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី នៅថ្ងៃទី២៤ខែកញ្ញាម្សិលមិញ ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក អាជ្ញាធរកម្ពុជា បានចុះធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងបង្ក្រាបទីតាំងឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាចំនួន ៨៣២ទីតាំង និងបានបញ្ជូនសំណុំរឿងចំនួន ៤៤៦ ទៅតុលាការ ដោយមានជនសង្ស័យចំនួន ៣ ៩២៧នាក់ ត្រូវបានឃុំខ្លួន និងបានបណ្តេញចេញជនបរទេសសរុបចំនួន ២២ ១៤២នាក់ ដែលមាន ៣៨សញ្ជាតិ៕
