ការស្នើសុំរបស់គណបក្សភ្លើងទៀន គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ និងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ឱ្យបារាំងជួយជំរុញឱ្យការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រការទូតមួយរបស់គណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការនាំបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុកទៅឱ្យដៃគូអន្តរជាតិយកចិត្តទុកដាក់។
ប្រសិនបើការស្វែងរកការគាំទ្រនេះពង្រីកទៅដល់ជប៉ុន អូស្ត្រាលី សហរដ្ឋអាមេរិក អង់គ្លេស និងសហភាពអឺរ៉ុបផងនោះ វាអាចបង្កើនការយកចិត្តទុកដាក់ពីអន្តរជាតិកាន់តែខ្លាំង ទោះបីប្រទេសទាំងនេះមិនអាចចូលមកកំណត់លទ្ធផល ឬគ្រប់គ្រងការបោះឆ្នោតជំនួសកម្ពុជាបានក៏ដោយ។
បារាំងមានសារសំខាន់ពិសេស ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងដំណើរការសន្តិភាពកម្ពុជា និងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១។ កិច្ចព្រមព្រៀងនោះ បានដាក់សិទ្ធិរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងការកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនតាមរយៈការបោះឆ្នោតសេរី និងយុត្តិធម៌ជាគោលការណ៍សំខាន់មួយ។ បារាំងក៏បានបញ្ជាក់ក្នុងព័ត៌មានផ្លូវការដែលធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ថា ខ្លួនសោកស្តាយចំពោះការបោះឆ្នោតកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៨ និង២០២៣ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយគ្មានគណបក្សប្រឆាំងមានសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងគួរឱ្យជឿជាក់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមានលំហសម្រាប់បក្សប្រឆាំង សារព័ត៌មាន និងសង្គមស៊ីវិល។ ដូច្នេះ បារាំងអាចប្រើការទូត ការសន្ទនាជាមួយរដ្ឋាភិបាល និងវេទិកាអន្តរជាតិដើម្បីលើកបញ្ហានេះ។
ជប៉ុនវិញមានលក្ខណៈខុសបន្តិច ព្រោះប្រទេសនេះមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយរដ្ឋាភិបាល ទន្ទឹមនឹងនេះក៏បន្តលើកបញ្ហាប្រជាធិបតេយ្យ និងការបោះឆ្នោតផងដែរ។ ក្រសួងការបរទេសជប៉ុន បានបញ្ជាក់នៅឆ្នាំ២០២៣ ថា សង្គមប្រជាធិបតេយ្យត្រូវការបរិយាកាសដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិចម្រុះ ហើយជប៉ុនបានធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាល បក្សកាន់អំណាច បក្សប្រឆាំង និងសង្គមស៊ីវិល។ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម កម្ពុជា–ជប៉ុន ចុះថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ជប៉ុនបានបញ្ជាក់ថា ខ្លួននឹងបន្តគាំទ្រកម្ពុជាតាមរយៈជំនួយបច្ចេកទេសផ្នែកច្បាប់ ការគាំទ្រការបោះឆ្នោត និងការចែករំលែកបទពិសោធន៍ប្រជាធិបតេយ្យ។ នេះបង្ហាញថា ជប៉ុនអាចមានតួនាទីសំខាន់ទាំងក្នុងការចរចាបែបទន់ភ្លន់ និងការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេសសម្រាប់ដំណើរការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា។
អូស្ត្រាលីក៏មានតួនាទីតាមរយៈការទូត និងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ អូស្ត្រាលីបានលើកឡើងនៅក្នុងការពិនិត្យស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិថា ខ្លួនព្រួយបារម្ភចំពោះការរួមតូចនៃលំហនយោបាយ និងសង្គមស៊ីវិល ហើយបានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងនយោបាយពិតប្រាកដ និងការគោរពសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សមាគម និងការប្រមូលផ្តុំ។ អូស្ត្រាលីក៏បញ្ជាក់ថា ខ្លួនធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាល សង្គមស៊ីវិល និងដៃគូអន្តរជាតិលើបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ។
សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស អាចប្រើសម្ពាធការទូតបានច្បាស់ជាង។ ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣ អាមេរិក បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតនោះមិនសេរី និងមិនយុត្តិធម៌ឡើយ ហើយបានប្រកាសវិធានការរឹតត្បិតទិដ្ឋាការលើបុគ្គលដែលខ្លួនចាត់ទុកថាបានធ្វើឱ្យខូចដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ អង់គ្លេសក៏បានលើកឡើងដូចគ្នាថា ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣ ប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលំហនយោបាយដែលរួមតូច ហើយមិនអាចចាត់ទុកថាសេរី និងយុត្តិធម៌បានឡើយ។
ចំណែកសហភាពអឺរ៉ុប មានឥទ្ធិពលសំខាន់លើកម្ពុជា ទាំងផ្នែកការទូត សិទ្ធិមនុស្ស ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ និងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច។ ក្រោយការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៣ សហភាពអឺរ៉ុប បានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភថា គណបក្សប្រឆាំង សង្គមស៊ីវិល និងសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា ប្រឈមនឹងការរឹតត្បិត និងឧបសគ្គក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។ ជាមួយគ្នានេះ សហភាពអឺរ៉ុប ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ដំណើរការបោះឆ្នោតគួរតែមានបរិយាបន្ន តម្លាភាព គួរឱ្យជឿជាក់ និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការចូលរួមនយោបាយដោយសេរីពីគ្រប់ភាគី។ ដោយសារសហភាពអឺរ៉ុបជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងជំនួយដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជា សំឡេង និងជំហររបស់ខ្លួនអាចមានទម្ងន់ ក្នុងការជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកែលម្អបរិយាកាសនយោបាយ និងដំណើរការបោះឆ្នោត។
ជារួម ការស្វែងរកការគាំទ្រពីបារាំងតែមួយអាចមានទម្ងន់ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយសារតួនាទីរបស់បារាំងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគណបក្សប្រឆាំង និងគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលនៅកម្ពុជាអាចសម្របសម្រួលជំហរ និងរួមគ្នាលើកសំណើដូចគ្នាទៅកាន់បារាំង ជប៉ុន អូស្ត្រាលី សហរដ្ឋអាមេរិក អង់គ្លេស និងសហភាពអឺរ៉ុប នោះអាចធ្វើឱ្យបញ្ហានេះទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែទូលំទូលាយពីអន្តរជាតិ។ សារដែលចេញពីភាគីនយោបាយជាច្រើនក្នុងស្រុក និងមានខ្លឹមសារស្របគ្នា អាចមានទម្ងន់ជាងសំណើដាច់ដោយឡែកពីគណបក្សនីមួយៗ ហើយអាចជំរុញឱ្យដៃគូអន្តរជាតិពិភាក្សាគ្នាកាន់តែច្រើនអំពីលក្ខខណ្ឌនៃការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា។
ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេស និងស្ថាប័នទាំងនេះមិនអាចកំណត់លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតជំនួសប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាបានឡើយ។ អ្វីដែលពួកគេអាចធ្វើបាន គឺលើកបញ្ហាតាមផ្លូវការទូត ជជែកជាមួយរដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សនយោបាយ គាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស ផ្ញើអ្នកសង្កេតការណ៍ ឬប្រើឥទ្ធិពលផ្នែកជំនួយ ពាណិជ្ជកម្ម និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានបរិយាកាសបោះឆ្នោតដែលបើកចំហ និងមានការប្រកួតប្រជែងជាងបច្ចុប្បន្ន៕
ដោយ លោក សុក្រឹត ពុទ្ធិ
