ចំណូលបានមកពីសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ បានបង្កជាផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចំពោះប្រទេសកម្ពុជាដែលទំហំនៃវិបត្តិនេះ ត្រូវគេជឿថាគឺលើសពីការខូចខាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងមុខមាត់នៅលើឆាកអន្តរជាតិទៅទៀត។
ប្រាក់ចំណេញខុសច្បាប់ទាំងនេះ បានក្លាយជាប្រភពទុនដ៏សំខាន់ក្នុងការទ្រទ្រង់ និងពង្រីកអំពើពុករលួយព្រមទាំងត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់ ដើម្បីទិញខែលការពារផ្លូវច្បាប់ និងពង្រឹងបណ្តាញផលប្រយោជន៍រវាងក្រុមឧក្រិដ្ឋជន និងអ្នកមានអំណាចនៅជួរក្នុងរដ្ឋាភិបាល។
នៅពេលដែលយន្តការច្បាប់មិនត្រូវបានអនុវត្តដោយស្មើភាព និងមានតម្លាភាពក្រុមអ្នកមានប្រាក់ និងអំណាចអាចគេចផុតពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់យ៉ាងងាយស្រួល ខណៈដែលជនរងគ្រោះស្លូតត្រង់ត្រូវប្រឈមមុខនឹងភាពអយុត្តិធម៌ និងការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយ។ ហេតុដូច្នេះហើយការរីករាលដាលឥតឈប់ឈរនៃបទល្មើសស្គេមអនឡាញនេះ មិនមែនជាបទល្មើសធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាវិបត្តិដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងចំពោះមុខពលរដ្ឋនិងច្បាប់។
ស្ថានភាពនៃការរឹតត្បិតលំហនយោបាយនាពេលកន្លងមក បានធ្វើឱ្យយន្តការត្រួតពិនិត្យ និងទប់ទល់អំណាចរដ្ឋមានភាពទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង។ តាមការរាយការណ៍របស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស នៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៧ តុលាការកំពូល បានសម្រេចរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ព្រមទាំងបានហាមឃាត់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃគណបក្សនេះចំនួន ១១៨រូប មិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពនយោបាយរយៈពេល ៥ឆ្នាំ។
បន្ថែមលើសពីនេះ អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ បានកត់ត្រាថានៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញបានតម្កល់សេចក្តីសម្រេចរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ដែលបដិសេធមិនឱ្យគណបក្សភ្លើងទៀន ចុះឈ្មោះចូលរួមការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ។ ការផាត់ចេញនូវគូប្រកួតប្រជែងនយោបាយសំខាន់ៗទាំងនេះ បានកាត់បន្ថយជម្រើសដ៏សមស្របរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ព្រមទាំងបានកាត់បន្ថយសម្ពាធនយោបាយ ដែលត្រូវជំរុញឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចទទួលខុសត្រូវ និងកែលម្អកំហុសឆ្គងនៃការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។
ជាមួយគ្នានេះដែរ ការផ្លាស់ប្តូរប្រភពនៃជំនួយអន្តរជាតិ នាំឱ្យមានការប្រែប្រួលបរិបទនយោបាយយ៉ាងសំខាន់។ សារព័ត៌មាន VOA បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ថាចិនបានសន្យាផ្តល់ជំនួយឥតសំណងជិត ៦០០លានដុល្លារ ដល់កម្ពុជា។
ផ្ទុយទៅវិញនៅថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៨ សេតវិមានអាមេរិក បានប្រកាសផ្អាក និងកាត់បន្ថយជំនួយមួយចំនួន ដល់ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃប្រជាធិបតេយ្យ ទោះបីជាកម្មវិធីមនុស្សធម៌មួយចំនួនសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតែបន្តក៏ដោយ។
វត្តមាននៃប្រភពទុននិងជំនួយជំនួសពីបរទេស បានជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃសម្ពាធពីបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យជំនួយពីចិន ក្លាយជាឧបករណ៍ជួយឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចអាចបង្កើនការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពបន្ថែមទៀត។
បញ្ហាដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភបំផុតមួយទៀត គឺទំនាក់ទំនងរវាងប្រាក់បរិច្ចាគសប្បុរសធម៌ និងឥទ្ធិពលនយោបាយ។ ការស៊ើបអង្កេតរបស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី ដែលបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ បានរកឃើញថា កាកបាទក្រហមកម្ពុជា បានទទួលប្រាក់វិភាគទានជាង ៧,២លានដុល្លារ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០ ពីបណ្តាក្រុមហ៊ុន និងបុគ្គល ដែលរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតបានភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទៅនឹងទីតាំងប្រតិបត្តិការស្គេម និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ ករណីនេះ បានចោទជាសំណួរថាតើថវិកាទាំងនោះ អាចជាប្រភពចំណូលដែលបានមកពីសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋកម្ម ឬត្រូវបានផ្ទេរទៅទ្រទ្រង់គណបក្សកាន់អំណាចដែរឬទេ ដែលករណីនេះទាមទារឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតដោយឯករាជ្យ លើប្រភពដើម និងការប្រើប្រាស់ថវិកាទាំងនោះ។
សកម្មភាពបរិច្ចាគប្រាក់មិនអាចយករៀបចំធ្វើជាខែល ដើម្បីជំនួសឱ្យការទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់បានឡើយ។ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលរងការចោទប្រកាន់ពីបទល្មើស អាចទទួលបានកិត្តិយស និងការកោតសរសើរ តាមរយៈការបរិច្ចាគប្រាក់ដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យប្រភពថវិកាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ នោះអំពើសប្បុរសធម៌នឹងក្លាយជាឧបករណ៍សម្អាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះឱ្យក្រុមឧក្រិដ្ឋជន។
ប្រសិនបើអំណោយទាំងនោះ ត្រូវភ្ជាប់ទៅនឹងគុណបំណាច់នយោបាយ វានឹងក្លាយជាមធ្យោបាយរក្សាការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ ខណៈដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបានសេវាសាធារណៈពីរដ្ឋ ដោយមិនចាំបាច់ជំពាក់គុណបំណាច់នយោបាយពីបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។
ទន្ទឹមនេះ របាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ បានកំណត់ទីតាំងស្គេមយ៉ាងហោចណាស់ ៥៣កន្លែង ដែលមានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ បន្ថែមលើនេះ របាយការណ៍ថ្មី នៅថ្ងៃទី៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានរកឃើញភស្តុតាងនៃការអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋនៅ ២៤ទីតាំង ក្នុងចំណោម ៨៦ទីតាំង និងបានលើកឡើងពីការគប់គិតគ្នា រវាងសមត្ថកិច្ចប៉ូលិស និងអ្នកគ្រប់គ្រងទីតាំងមួយចំនួន។ ទោះបីជាមានប្រតិបត្តិការដោះលែងមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ក៏ដោយ ការខ្វះខាតវិធានការការពារជនរងគ្រោះ និងការខកខានក្នុងការនាំខ្លួនអ្នកពាក់ព័ន្ធ មកទទួលទោស នៅតែជាចំណុចខ្សោយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។
ការខ្វះខាតថវិកាសម្រាប់ជួយសង្គ្រោះជនរងគ្រោះ បានធ្វើឱ្យវិបត្តិនេះកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ។ ភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AP បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ថា ការផ្អាកជំនួយពីអាមេរិកបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ជម្រកសុវត្ថិភាព និងប្រតិបត្តិការប្រឆាំងការជួញដូរមនុស្ស។ នៅពេលដែលអង្គការជួយជនរងគ្រោះប្រឈមនឹងការខ្វះខាតធនធាន ខណៈបណ្តាញឧក្រិដ្ឋជននៅតែអាចប្រមូលផលចំណេញបានជនរងគ្រោះនឹងរឹតតែងាយរងគ្រោះដោយសារការកេងប្រវ័ញ្ចជាថ្មី។
ការវិវត្តថ្មីៗនេះ ក៏តម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ការបកស្រាយឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងមានតម្លាភាព។ AP បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានអះអាងពីការលុបបំបាត់មជ្ឈមណ្ឌលស្គេមខ្នាតធំទាំងអស់ ប៉ុន្តែសារព័ត៌មាន CamboJA បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី៥ ខែតុលា ថា សមត្ថកិច្ចបានឃាត់ខ្លួនមនុស្ស ៥៨៧នាក់ នៅអគារមួយក្នុងក្រុងប៉ោយប៉ែត កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែតុលា។
លោក ទូច សុខៈ បានបញ្ជាក់ថា ករណីនេះ ជាបទល្មើសល្បែងភ្នាល់តាមអនឡាញ ប៉ុន្តែសារព័ត៌មានមួយចំនួនបានហៅថាជាស្គេម។ ដូច្នេះអាជ្ញាធរត្រូវតែបង្ហាញភស្តុតាងឱ្យបានច្បាស់លាស់ អំពីប្រភេទសកម្មភាព និងអត្តសញ្ញាណអ្នកគ្រប់គ្រងទីតាំងនោះ។
ការចាប់ឃាត់ខ្លួនមនុស្សក្នុងចំនួនច្រើន មិនប្រាកដថាពួកគេសុទ្ធតែជាក្រុមឆបោកនោះទេ។ អាជ្ញាធរចាំបាច់ត្រូវស៊ើបអង្កេតស្វែងរកការឆបោកការបង្ខំ ឱ្យធ្វើពលកម្មឬការលាងលុយកខ្វក់ ព្រមទាំងផ្តល់ការការពារដល់ជនរងគ្រោះ។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យត្រឹម «ល្បែងភ្នាល់» មិនគួរក្លាយជាហេតុផលដើម្បីបញ្ចប់ការស៊ើបអង្កេតលើបទល្មើសធ្ងន់ធ្ងរផ្សេងទៀតឡើយ។
យោងតាមទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AKP ថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ សេចក្តីប្រកាសក្រុងភ្នំពេញ បានដាក់ចេញនូវការប្តេជ្ញាចិត្ត ១១ចំណុច រួមមានការកាត់ផ្តាច់បណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មការតាមដានប្រភពលុយនិងការការពារជនរងគ្រោះ។
ការប្តេជ្ញាទាំងនេះ ត្រូវតែបង្ហាញឡើងតាមរយៈលទ្ធផលជាក់ស្តែង ដោយអ្នករៀបចំអ្នកផ្តល់ដើមទុន និងអ្នកកាងការពារត្រូវប្រឈមមុខនឹងការស៊ើបអង្កេតតាមច្បាប់។ ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំសន្និសីទមិនមែនជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាបញ្ហាត្រូវបានដោះស្រាយនោះទេ។
រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែអនុញ្ញាតឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យដោយឯករាជ្យ និងផ្តល់ការការពារដល់អ្នកបកអាក្រាតការពិត ដើម្បីឱ្យការប្រឆាំងបទល្មើសស្គេម អាចជួយស្តារនីតិរដ្ឋពិតប្រាកដ ដោយមិនបន្សល់ទុកនូវប្រព័ន្ធកាងការពារអ្នកមានអំណាចនោះឡើយ៕
អត្ថបទដោយ៖ សុក្រឹត្យ ពុទ្ធិ









